तरकारीमा विषादी घटाउँदै किसान- प्रदेश १ - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

तरकारीमा विषादी घटाउँदै किसान

चन्द्र कार्की

तेह्रथुम — लालीगुराँस नगरपालिका–७ लसुनेमा बेमौसमी तरकारी खेती गरिहेका युवा साजन विश्वकर्मा दुई वर्षअघिसम्म तरकारी बालीमा हानिकारक विषादीको प्रयोग गर्थे । बेमौसमी तरकारी बालीमा लाग्ने रोगकिरा नियन्त्रणका लागि विश्वकर्मा प्रत्येक महिना मानव स्वास्थ्यका लागि अत्यन्त हानिकारक मानिएका कार्बोफ्युरान र बायोर ग्रुपका विषादी अन्धाधुन्ध प्रयोग गर्थे ।

यी विषादीको प्रयोगबाट तरकारी बालीमा देखा परेका रोग किरा त निर्मूल हुन्थे, तर विषादी प्रयोग गरेको तरकारीको सेवनले पुर्‍याउने असरबारे उनलाई जानकारी थिएन ।

विश्वकर्माले पछिल्ला दुई वर्षयता विषादीको प्रयोग बन्द नै गरेका छन् । विवादीको प्रयोग बन्द गरेपछि उत्पादन घटेको उनले दुखेसो पोखे । विश्वकर्मा जस्तै यस भेगका धेरै किसानले आफ्नो उत्पादन बढाउन र रोगकिरा नियन्त्रणका लागि सरकारले प्रतिबन्ध लगाएका डिडिटी, डाईअल्ड्रिन, लिन्डेन, लोरडाइन, फस्फामिडन्, क्लोरडेन लगायतका अत्यन्त हानिकारक विषादी प्रयोग गरिरहेका थिए ।

छोटो छोटो समयमा आफूले लगाएको तरकारी बालीमा यी विषादी प्रयोग गर्दा रोगकिराको समयमै निदान पनि हुन्थ्यो । तरकारीमा चमक आउँथ्यो र बजारमा समेत सजिलै बिक्री हुन्थ्यो । धेरै किसान तरकारी खेतीमा विषादी प्रयोगमै मख्ख थिए । तर विषादीको मन्द असर आफू र तरकारी बारीमा प्रत्यक्ष सम्पर्कमा आउने आफ्ना परीवारका सदस्यलाई पर्न थालेको महसुस गरेपछि यस भेगका धेरै किसानले विषादीको प्रयोगको मात्रा घटाएका छन् ।

अधिकांश किसानले विषादीको प्रयोग बन्द गरेका छन् । आफू र परिवारका सदस्यलाई छाला चिलाउने, शरीरमा फोका उठ्ने, रिंगटा लाग्ने, वाकवाकी लाग्ने, टाउको दुख्ने, ज्वरो आउनेलगायत रोगको लक्षण देखा परेको विषादी प्रयोग गरिरहेका किसानको भनाइ छ । किसानले बेमौसमी तरकारी बालीमा जथाभावी प्रयोग गरेको हानिकारक विषको असर थाहापाए पछि धेरै किसानले तरकारी बालीमा विषादीको प्रयोग त्याग्दै लगेको जिल्ला किसान सञ्जालका अध्यक्ष योगेन्द्र गढ्तौलाले बताए ।

विश्वकर्मा जस्तै यस भेगमा तरकारी खेती गरिहेका करिब ३० हजार वढी किसान तरकारी बालीमा लाग्ने रोगकिरा नियन्त्रणका लागि अहिले जैविक मल र विषादीतर्फ आकर्षित भएको सिंधुवा कृषि भण्डारका प्रमुख वजार व्यवस्थापक मेघेन्द्र गुरुङले वताए । तेह्रथुम, संखुवासभा र धनकुटाका ६ बढी स्थानीय तहका किसानले उत्पादन गर्दै आएको तरकारी भण्डारमार्फत पूर्वी तराई र भारतीय बजार तर्फ निर्यात हुने गरेको छ । विषादी प्रयोग गर्न पर्ने अवस्थामा मात्र मानव स्वास्थ्यमा असर नपुर्‍याउने खालका विषादी प्रयोग गर्न किसानलाई सुझाइरहेको गुरुङले बताए ।

तेह्रथुमसहित संखुवासभा र धनकुटाका किसानले बेमौसमी तरकारी खेती सुरु गरेकै समयदेखि विषादीको पनि प्रयोग गर्न थालेका थिए । स्थानीय कृषि सहकारी, कृषि भण्डार तथा संकलन केन्द्रको सहयोगमा किसानलाई विषादीले मानव स्वास्थ्यम पुर्‍याउने हानी बारेमा जानकारी गराउन थालेपछि प्रयोगको मात्रा पनि निकै घटेर गएको कृषि ज्ञान केन्द्रका प्रमुख भुवन बुढाथोकीले बताए । तरकारी बालीमा बिषादी प्रयोगको मात्रा न्यूनीकरण गर्न र जैविक विषादीको प्रयोग बढाउने उपायबारे सिकाउन कृषि प्राविधिकहरू किसानका खेतबारीमै पुगिरहेको प्रमुख बुढाथोकीको भनाइ छ ।

यहाँ उत्पादित तरकारी पूर्वी तराईका धरान, इटहरी, विराटनगर, झापा, नारायणघाट, काठमाडौंलगायतका बजारसम्म पुग्छ । विषादी प्रयोग भएको तरकारी सहकारी तथा अन्य व्यापारीले समेत खरिद गर्न छोडिदिएपछि किसानले बाध्य भएर तरकारी बालीमा विषादी प्रयोगको मात्रा घटाएका छन् । छथर गाउँपालिका अध्यक्ष सन्तवीर लिम्बूले मानव स्वास्थ्यका लागि हानिकारक मानिएका विषादी प्रयोग गरेर तरकारी उत्पादन गरेको भेटिए कारबाही गर्ने नीति गाउँपालिकाले ल्याएको बताए ।

प्रकाशित : आश्विन १२, २०७९ ०७:५५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

एक वर्षसम्म परीक्षाफल नआउनु गैरजिम्मेवारीको हद

सम्पादकीय

त्रिभुवन विश्वविद्यालयको शैक्षिक पात्रो कुन हदसम्म लथालिंग छ भन्ने एउटा उदाहरण हो— वर्षदिनसम्म पनि परीक्षाफल प्रकाशित नहुनु । परीक्षा सञ्चालनको ९० दिनभित्र नतिजा प्रकाशन गर्नुपर्ने आफ्नै नियमको ठाडै धज्जी उडाएको विश्वविद्यालयले २०७८ साउनमा लिएको परीक्षाको नतिजा अझै प्रकाशन गरेको छैन । वार्षिक परीक्षा प्रणालीका मात्र होइन, छ–छ महिनामा हुने सेमेस्टर प्रणालीका परीक्षाको नतिजासम्म पनि नियमित छैन, जुन विश्वविद्यालयको व्यवस्थापनहीनताको नमुना मात्र होइन, विद्यार्थीप्रति गैरजिम्मेवारीको पराकाष्ठा पनि हो ।

१४ महिनाअघि परीक्षा दिएका विज्ञान, मानविकी, व्यवस्थापन र शिक्षाशास्त्रका गरी करिब २ लाख ३५ हजार विद्यार्थी अहिले पनि नतिजाको पट्यारलाग्दो पर्खाइमा छन् । परीक्षा नियन्त्रण कार्यालयले कोरोनाकालको ‘लकडाउन’ मा विभिन्न स्थानबाट परीक्षा दिने व्यवस्था मिलाइएका कारण नतिजा प्रकाशनमा ढिलाइ भएको बताएको छ । सिम्बोल नम्बर लेख्नुपर्ने स्थानमा मोबाइल नम्बरसम्म लेखेकाजस्ता समस्याका कारण विद्यार्थी पहिचानमै कठिनाइ भएको कार्यालयको भनाइ छ । असजिलो समयमा परीक्षा सञ्चालन गर्नुपर्दा पक्कै केही कठिनाइ उत्पन्न भए होलान्, तर यिनै कारण मात्र सम्पूर्ण परीक्षाफल प्रकाशनमा ढिलाइ गर्न जरुरी छैन । समस्या भएका विद्यार्थीको मात्रै नतिजा स्थगितमा राखेर अरूको प्रकाशित गर्न सकिन्छ । आखिर समस्या देखिएका विद्यार्थीको परीक्षाफल रोक्का राख्ने अभ्यास विश्वविद्यालयले पहिलेदेखि नै गर्दै आएकै पनि छ ।

जहाँसम्म जनशक्ति अभावका कारण पनि परीक्षाफल प्रकाशनमा ढिलाइ भएको कार्यालयको भनाइ छ, देशकै जेठो र ठूलो विश्वविद्यालयलाई यस्तो बहाना बनाउने छुट छैन । परीक्षाफल प्रकाशित गर्न कुन स्तरका कति जनशक्ति चाहिन्छन्, परीक्षा सञ्चालन गर्नुअघिदेखि नै त्यसबारे तयारी गर्नुपर्ने जिम्मेवारी उसकै हो । आवरणमा जेजस्ता समस्या देखिए पनि खासमा ‘हामीले जहिले नतिजा प्रकाशित गरे पनि केही फरक पर्दैन’ भन्ने जिम्मेवार ओहोदावालको बुझाइ र व्यवहारका कारण समस्या निम्तिएको हो । परीक्षा नियन्त्रक लगायतका अधिकारीहरू आफ्नो कार्यजिम्मेवारीप्रति उत्तरदायी र विद्यार्थीको भविष्यप्रति संवेदनशील हुने हो भने यति लामो अवधिसम्म परीक्षाफल प्रकाशित गर्न नसकिने भन्ने हुँदैन ।

समयमै नतिजा नआउँदा विद्यार्थीहरू मनोवैज्ञानिक रूपमा मात्र प्रभावित हुँदैनन्, उनीहरूको शैक्षिक भविष्य तथा सपना पनि प्रभावित हुन पुग्छ । यसमा जति ढिलाइ हुन्छ, त्यति उनीहरूले अरू अवसरका ढोका ढकढक्याउन नपाउने जोखिम बढ्छ । विश्वविद्यालयको अक्षमताको मार यसरी विद्यार्थीको थाप्लामा थोपर्नु सरासर अन्यायपूर्ण छ । परीक्षा नियन्त्रण कार्यालय मात्र होइन, विश्वविद्यालयको समग्र नेतृत्व नै विद्यार्थीको भविष्यप्रति गम्भीर बन्न जरुरी छ । विश्वविद्यालयको संगठन तथा शैक्षिक प्रशासन सम्बन्धी नियम–२०५० अनुसार शिक्षाध्यक्षको अध्यक्षतामा परीक्षा सुधार तथा समन्वय परिषद् छ । रजिस्टार उपाध्यक्ष र सबै संकायका डिन र पाठ्यक्रम विकास केन्द्रका कार्यकारी निर्देशक सदस्य रहेको यस समितिका सदस्यसचिवमा स्वयं परीक्षा नियन्त्रक छन् । ‘परीक्षा कार्यक्रम, तालिका र अन्य व्यवस्था आदिबारे परीक्षासँग सम्बन्धित आफ्ना अन्तर्गतका सबै निकायहरू वा तिनको परिषद्, समिति, उपसमिति तथा अन्य संगठनलाई निर्देशन दिनु’ यस समितिको एउटा प्रमुख कार्य हो ।

यस्तै, रजिस्टार अध्यक्ष रहेको केन्द्रीय परीक्षा सञ्चालक समितिमा डिन, आंगिक क्याम्पसका प्रमुख, सम्बन्धनप्राप्त क्याम्पसका प्रमुख र शिक्षकहरूमध्ये एक–एक जना सदस्य र परीक्षा नियन्त्रक सदस्यसचिव छन् । यो समितिको एउटा प्रमुख काम त परीक्षाफल प्रकाशित गर्न तत्सम्बन्धी अन्य व्यवस्था मिलाउनु नै हो । नियममा व्यवस्था गरिएका यी समितिहरूले तोकिएका काम यथारूप फत्ते गर्ने हो भने मात्रै पनि विश्वविद्यालयको परीक्षा प्रणाली यति धेरै अस्तव्यस्त बन्न पाउँदैन । निश्चय पनि, विश्वविद्यालयको समग्र सुधारका लागि राजनीतिक पहलकै खाँचो छ, तर शैक्षिक तथा परीक्षाको पात्रो नियमित गर्ने साधारण काम वर्तमान पदाधिकारीहरूले नै गर्न सक्छन्, गर्नु पनि पर्छ । जसरी हुन्छ, दसैं बिदा सकिएलगत्तै रोकिएका परीक्षाफल प्रकाशित तारतम्य मिलाइनुपर्छ ।

समस्या परीक्षाफल प्रकाशनमा मात्र छैन, नियमित रूपमा यथासमय परीक्षा सञ्चालन हुनु पनि संयोगजस्तै छ । नतिजा प्रकाशनपछि ट्रान्सक्रिप्ट, प्रमाणपत्र लिन पनि विद्यार्थीले कम्ती सास्ती खेप्नुपर्दैन । काठमाडौंको बल्खुस्थित परीक्षा नियन्त्रण कार्यालय पुगेका विद्यार्थीले छिटोछरितोसँग सेवा पाउन सक्दैनन् । प्रविधिसँग अभ्यस्त र व्यवस्थापन कलामा निपुण हुनुपर्ने विश्वविद्यालयको एउटा महत्त्वपूर्ण कार्यालयको काम गर्ने पारा कुनै परम्परागत सरकारी कार्यालयको जस्तै छ । त्यसैले परीक्षासँग सम्बन्धित यस्ता सम्पूर्ण कामकारबाहीलाई थितिबद्ध बनाइनु अपरिहार्य छ ।

प्रकाशित : आश्विन १२, २०७९ ०७:४८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×