पर्मले थेगेको चिया खेती- प्रदेश १ - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

पर्मले थेगेको चिया खेती

कम्पनीका आफ्नै श्रमिक भए पनि किसानका चियापत्ती टिप्न श्रमिक अभाव
विप्लव भट्टराई

इलाम — यतिबेला हरियो चियापत्ती उत्पादनको मुख्य मौसम हो । चिया कृषक उज्यालो खसैसँगै साँझ नढल्किएसम्म बगानमै भेटिन्छन् । आयस्रोतको प्रमुख साधन चिया भएकोले कृषकलाई दायाँबायाँ गर्ने फुर्सदै हुँदैन ।


चिया बगानमा हिउँदयाममा खासै काम नहुने तर बर्खायाममा भने अहोरात्र खट्नुपर्ने भएकाले किसानहरू ‘छ महिना काम छ महिना आराम’ भन्ने गर्छन् ।

हरेक परिवारका बगान हुने गरेकाले सबैको व्यस्तता उस्तै हुन्छ । अन्य खेतीमा जस्तो रोपेर गोडमेल गर्ने र बाली उठाउने जस्तो चियामा हुँदैन । पलाएको केही दिनमा चिया टिपेन भने मुना फर्केर बिक्री हुँदैन । पछिल्लो समयमा चिया क्षेत्रमा सबैभन्दा ठूलो समस्याको रूपमा श्रमिक अभाव देखिएको छ । पर्याप्त श्रमिक नपाइएकै कारण कृषक आफै अहोरात्र मेहनत गरिरहेका हुन्छन् ।

श्रमिक अभावमा परिवारै बगानमा निस्कनुपर्छ । आलोपालो मिलाएर पर्मअर्म नगरी निर्वाह चल्दैन । सूर्योदय नगरपालिका–३ जिलका जीवन शर्माको बुझाइमा पनि उत्पादन बढाउन र गुणस्तरीय बनाउन श्रमिकको अभाव नै हो । १० रोपनी चिया बगान भएमा कम्तीमा ३ जना निरन्तर टिपाइमा खट्नुपर्छ । चिया विकास निगमसहित ठूला बगान भएका कम्पनीका आफ्नै श्रमिक छन् । तर कृषकस्तरमा नियमित श्रमिक राख्न संभव नहुँदा अर्मपर्म नै विकल्प हो ।

गाउँघरमा अर्मपर्मको चलन हराउँदै गएको छ । घरमा जन हुनेले सानातिनो खेती गर्ने नत्र कम मेहनत लाग्ने नगदेबाली र फलफूल लगाउने चलन बढेको छ । तर चिया कृषकलाई भने हुर्किएको बगान मास्न पनि मन नहुने अनि नियमित टिपाइ र स्याहर्न कठिन हुने गरेको हो । ‘निश्चित घरबीच आलोपालो पत्ति टिप्ने व्यवस्था गरिन्छ,’ अन्तुका केशव घिमिरेले भने, ‘अर्मपर्म गरेरै भए पनि कसैको पनि पत्ति हुर्किएर जान दिएका छैनौं ।’ घरमा उपलब्ध जनशक्ति जति पर्ममा निस्कने चलन छ ।

चैतदेखि कात्तिकसम्म चिया टिपाइको काम हुन्छ । जिल्लाका विभिन्न स्थानमा चिया बगान बढ्दै गएका छन् । तर यहाँबाट वैदेशिक रोजगारीका लागि विदेश जानेसहित पढाइ र अन्य रोजगारीका लागि गाउँ छाड्ने क्रम पनि उत्तिकै छ । ‘धेरै मुना पलाउने फस्टफ्ल्स, रेनी जस्ता सिजनमा धेरै कामदारको आवश्यता हुन्छ,’ केन्द्रीय चिया सहकारी संघका महासचिव रविन राईले भने, ‘यो अवस्थामा यहाँका कृषकले अर्मपर्मबाट सबैको बगानलाई हुर्कनबाट जोगाएका छन् ।’

टिप्न मात्र नभएर मलखादको व्यवस्था, गोडमेल, काँटछाँट जस्ता काममा कृषकको व्यस्तता चुलिँदो छ । थोरै मेहनत गर्दा हुने अरू खेती छाडेर चियामा लागेका कृषक श्रमिकको अभाव र व्यस्तता बढेसँगै दिक्दारी पनि मान्न थालेका छन् । कतिपय कृषकले कामदार नपाएकै कारण अर्कैलाई वयस्क भएको बगान अधियामा दिएर बसेका छन् ।

चिया श्रमिकको प्रत्यक्ष अभाव भोग्दै आएका कृषकले अहिले भने उपकरणको प्रयोग बढाएका छन् । यहि झन्झटबाट मुक्ति पाउन कतिपय कृषकले १ लाख रुपैयाँसम्म खर्चेर मेशीनको प्रयोग गरेका छन् । मेशीन चलाउने सहित पत्तिलाई बटुल्न २ जना आवश्यक हुन्छ । तर मेशीनको प्रयोग गर्न सबै कृषकलाई सजिलो भने छैन । यी यन्त्रको भाइब्रेसन र आवाज थेग्न दुब्लो पातलोलाई निक्कै कठिन हुने प्रयोगकर्ता बताउँछन् । श्रमिकको अभाव टार्नुपर्ने बाध्यता भएपछि कष्ट झेलेर पनि यन्त्र चलाउनुपरेको प्रयोगकर्ताहरूको भनाइ छ । चिया तथा कफी विकास बोर्डको तथ्यांकअनुसार इलाममा ८ हजार ८ सय ७६ चिया कृषक छन् । जिल्लामा ७ हजार २ सय ३६ हेक्टरमा चिया खेती गरिएको छ । इलामबाट वार्षिक ६४ लाख ३१ हजार किलो अर्थोडक्स चिया उत्पादन हुन्छ ।

प्रकाशित : श्रावण २४, २०७९ ०७:३३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

पहिरोले तान्दै गाउँ

विप्लव भट्टराई

इलाम — रोङ गाउँपालिका-४ को प्युरेको पहिरो नियन्त्रण हुन नसक्दा बर्सेनि विस्थापितको संख्या थपिंदै गएको छ । पहिरोमा १३ घर विस्थापित भएका छन् । दर्जन जति घर जोखिममा छन् । २०६८ देखि सामान्य पहिरो जान थालेको हो । तर बर्सेनि पहिरो जाने क्रम बढ्दै गयो ।

२०७२ बाट पहिरोले गाउँ नै बगाएपछि ती परिवार विस्थापित भएका थिए । उनीहरूको ३ सय ५० रोपनी जग्गा पहिरोले बगाएको छ । ‘हेर्दाहेर्दै बसेको घर, गुजारा चलाउने सबै जमिन बगायो,’ पहिरोभन्दा करिब ३० मिटर टाढा झुप्रो बनाएर बसेकी गंगा पिठाकोटेले भनिन्, ‘न अन्यत्र घर बनाउन सकियो, न यो ठाउँमा बस्न सक्ने अवस्था छ ।’

पीडितले उक्त गाउँ छोड्न सकेका छैनन् । केहीले भने खोलापारि शान्तिनगरमा घडेरी किनेर घर बनाएर बस्ने व्यवस्था मिलाएका छन् । स्थानीय तहमा जनप्रतिनिधि आएपछि पालिकाले सुरुमै टंक थापाको अध्यक्षतामा सुकुम्बासी समस्या समाधान समिति बन्यो । गाउँपालिकाभित्रका सुकुम्बासीलाई व्यवस्थापन गर्ने काम गरेको थियो । उक्त समितिमार्फत गाउँपालिकाले प्रदेश सरकार र संघीय सरकारलाई पहिरो पीडितको व्यवस्थापन गर्न कार्ययोजनासहित प्रतिवेदन बुझाएको थियो । ‘पहिरो नियन्त्रण ठूलो चुनौतीको विषय बनेको छ,’ गाउँपालिका अध्यक्ष मणिकुमार (सुवास) स्याङ्बोले भने, ‘यसका लागि उपयुक्त विधिको खोजीमा छौं ।’

पहिरोबाट टंक बस्नेत, नरबहादुर बस्नेत, टेकबहादुर पिठाकोटे, इन्द्रबहादुर पिठाकोटे, भीमबहादुर मगर, बलबहादुर मगर, हस्तकुमारी मगर, भुवनकुमार बस्नेत, सन्त बहादुर लाप्चा, यामप्रसाद मगर, मनकुमारी लाप्चा, कौशिला खड्का र खड्गबहादुर राईको परिवार विस्थापित भएका हुन् । उनीहरूलाई बसोबास व्यवस्थाका लागि गाउँपालिकाले प्रतिपरिवार एक लाख रुपैयाँका दरले सहयोग उपलब्ध गराएको छ । गाउँपालिकाका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत दिपेन्द्र दाहालका अनुसार उपलब्ध गराइएको रकम दुरुपयोग नहोस् भनेर वडाले निगरानी गर्ने ब्यवस्था गरिएको छ । वडाले समन्वय गरेर जमिन खरिद गर्ने र अस्थायी घर निर्माणको काम गरिदिने उनले जनाए ।

जमिन बिनाको लालपुर्जा बोकेर हिँड्नुपर्दा नरमाइलो लाग्ने गरेको पीडितहरू बताउँछन् । अधिकांश जमिन पहिरोमा परे पछि दैनिक गुजारामा नै समस्या भएको स्थानीय सिंहवीर लाप्चा बताउँछन् । पहिरो पीडितहरू हाल अरूको जग्गामा खेती गरेर गुजारा गर्दैछन् । चरक्क घाम लाग्दा सहज भए पनि पानी दर्कन थाले पछि होसहवास हराउने गरेको आसपासका बासी बताउँछन् । बर्खा लाग्नासाथ पहिरो जान थाल्ने भएकाले बस्ती स्थानान्तरणको विकल्प नभएको जनप्रतिनिधिको भनाइ छ । पालिकाले बिभिन्न स्थानमा जमिनको व्यवस्थापन गर्ने योजना बनाएको छ ।

प्रकाशित : असार २२, २०७९ ०९:४१
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
x
×