जब पतिले पत्नीलाई आगो लगाएर हिँडे...- प्रदेश १ - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

जब पतिले पत्नीलाई आगो लगाएर हिँडे...

विनोद भण्डारी

विराटनगर — घर झगडाका क्रममा श्रीमान्‌ले आगो लगाइ श्रीमतीको हत्या गरेका छन् । मोरङ, रंगेली नगरपालिका–१, बबियाबिर्ता बजारका एक दम्पती २२ वर्षीय तिलक मल्लिक र उनकी पत्नी ३२ वर्षीया बबिताबीच शुक्रबार राति भएको सामान्य विवाद झगडामा परिणत हुँदा अन्त्यमा पत्नीको ज्यानै गएको छ । 

मोरङका प्रहरी प्रमुख एसपी शान्तिराज कोइरालाका अनुसार बबिताले श्रीमान् तिलकलाई पैसा नकमाएको र परस्त्रीसँग लागेको आरोप लगाएपछि उनीहरुबीच विवाद सुरु भएको थियो । मदिरामा लट्ठिएका तिलकले पहिला बबिताले लगाएको आरोप नकार्दै हप्किदप्की गरेका थिए । पछि बबिताले आगो लगाएर मर्ने धम्की दिएपछि भने उनले उकास्न थालेको प्रहरीको दाबी छ ।

तिलकको उस्काहटमा बबिताले शरीरमा मट्टितेल छर्केर आगो लगाउन तयार भएपछि तिलकले ‘मै लगाइदिन्छु’ भनेर आगो सल्काइदिएको प्रहरीलाई प्रारम्भिक बयानमा बताएका छन् । प्रहरीका अनुसार त्यत्तिकैमा तिलकले मट्टितेल छर्केको बबिताको शरीरमा सलाई कोरेर आगो लगाइ मध्यरातमा घरबाट हिँडेका थिए ।

आगो लगाए लगतै बाँसको टाँटी र जस्तापाताको छाना भएको उनीहरुको घरमा नै आगलागी सुरु भएको थियो । छिमेकीले आगो निभाउँदै जलेर सख्त घाइते भएकी बबितालाई बाहिर निकालेर अस्पताल पठाएका थिए । एसपी कोइरालाले भने,‘पतिपत्नी बीचको सामान्य वादविवादले ज्यानै गयो ।’

उपचारका क्रममा बबिताको मृत्यु भएपछि तिलक गाउँलेको सम्पर्कमा आए । असमान्य व्यवहार गरिरहेका तिलकलाई नियन्त्रणमा लिएर सोधपुछ गर्दा उनले घटनाको बेलिबिस्तार सुनाउँदै आफ्नो अपराध स्वीकारेको एसपी कोइरालाले बताए ।

भारतको अररिया टेढागाँछ माइती भएकी बबितालाई दशकअघि तिलकका दाजु जगदिश मल्लिकले मागी बिहे गरेर नेपाल ल्याएका थिए । घटनाको अनुसन्धानमा खटिएका इप्रका रंगेलीका प्रहरी निरीक्षक शैलेन्द्र न्यौपानेका अनुसार ६ वर्ष अगाडि जगदिशको मृत्यु भएपछि जगदिशकै भाइ तिलकले नातामा भाउजू पर्ने बबितालाई पत्नी स्वीकारेका थिए । बबिताभन्दा तिलक १० वर्ष कान्छा छन् । उनीहरुबीच एक वर्षदेखि विभिन्न घरायसी कुरामा विवाद भइरहने पाइएको प्रहरी निरीक्षक न्यौपानेले बताए ।

प्रहरीले घटनाबारे थप अनुसन्धान भइरहेको बताएको छ ।

प्रकाशित : असार १९, २०७९ १२:३०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

मानेभन्ज्याङका अन्तिम मुखिया

२०४५ मा स्थानीय विकास शुल्क एक कित्ता जग्गा बराबर दुई रुपैयाँ उठाउने अनुमति मुखियालाई थियो । त्यो रकम उनले आफ्नो तलबसरह खर्च गर्न पाउँथे ।
कुम्भराज राई

ओखलढुंगा — कमलसिं राई गाउँका नामी डकर्मी हुन् । ५९ वर्षका भए । उनले बनाएका घरहरू गाउँभरि छन् । तर मानेभन्ज्याङ गाउँपालिका–५ उदैपुरका कमलसिंलाई गाउँमा अझै मुखिया भनेर चिन्छन् । उनी साबिक मानेभन्ज्याङ गाविस क्षेत्रका अन्तिम मुखिया हुन् ।

ओखलढुंगाको मानेभन्ज्याङ–५ उदैपुर गाउँका पञ्चायतकालका अन्तिम मुखिया कमलसिं राई र उनले प्रयोग गर्ने पित्तलको छाप । पञ्चध्वज राई र कमलसिंको पालको छाप । तस्बिर : कुम्भराज राई/कान्तिपुर

राणाकालसम्म पनि मुखिया गाउँका प्रशासकसरह थिए । जग्गाजमिनको तिरो (राजस्व) संकलन गर्नेदेखि झैंझगडा निरूपण र न्याय सम्पादनसम्मका काम जिम्मावाल मुखियाले गर्थे । कमलसिंले पञ्चायतको उत्तराद्र्धमा दुई वर्ष मुखियाको काम गरे । २०४४ मा जग्गाजमिन नापी भयो । सोही नापीका आधारमा उनले २०४६ सम्म तिरो संकलन गरे । त्यसपछि बहुदल आयो । पञ्चायती शासन समाप्तिसँगै मुखिया, जिम्वाल, गौरङ, थरी, कार्बारीले काम गर्ने चलन अन्त्य भयो ।

कमलसिं रहरले वा क्षमताले मुखिया भएका चाहिँ होइनन् । सयौं वर्ष पहिले उनका जिजुहरू यस भेगका शासक थिए । १८ औं शताब्दीमा उनका जिजु घमण्ड राई यस क्षेत्रका राजा थिए । उनले पृथ्वीनारायण शाहसँग विभिन्न सर्तसहित मुखिया पदमा रहने सम्झौता गरेर आफ्नो राज्य नेपाल एकीकरणमा गाभे । त्यसपछि मुखियाका जेठा छोरा मुखिया रहने परम्परा कायम हुँदै आयो । उनका हजुरबुबा पञ्चध्वज राई मुखियाका रूपमा चर्चित थिए । बुबा नरमान राई मुखिया भए । नरमानका जेठा छोरा शरणजित मुखिया हुनुपर्ने थियो । तर उनी पिता जीवित छँदै छुट्टिएर बसे । माइला कमलसिंलाई २७ वर्षको उमेरमै मुखियाको जिम्मेवारी आइलाग्यो ।

राणा शासनकालपछि मुखियाको अधिकार क्षेत्र साँघुरिँदै गएको थियो । पृथ्वीनारायण शाहसँग घमण्ड राईले दक्षिणमा उदयपुरको जहडी रिस्कु, उत्तर पूर्वमा सोलुखुम्बुको काँकु मुक्ली, देउसा, पञ्चन, पूर्वमा रोम्दु खोला र पश्चिममा मोलुङ खोलासम्म रैतीबाट सिक्सार (अनिवार्य कोसेली) उठाउन पाउने सम्झौता गरेका थिए । सिक्सारमा मधेसको धानचामलदेखि, हिमालको चौंरी घिउ, तामाखानीको काँचो तामासम्म उठाउन पाउने सम्झौता थियो । कतिपय तत्कालीन लिखतहरू अझै मुखियाको घरमा छन् । तत्कालीन लिपिलाई अध्ययन गर्न सके अझै प्रमाणित गर्न सकिने कमलसिंले बताए । उनको पालासम्म आइपुग्दा त्यो चलनको अवशेष मात्र थियो ।

गाउँ आसपासकाले दसैंमा कोसेली लिएर टीका थाप्न आउँथे । उनीहरूको जग्गा तत्कालीन नेपाली सेनाले लिएका थिए । त्यसैले सेनाले दसैंमा मार हानेर पूजा गर्दा अनिवार्य राँगाको फिला ल्याइदिने चलन कमलसिंका बुबा नरमानको पालासम्म थियो । कमलसिंले जग्गाको तिरो संकलन गरी प्रत्येक वर्षको जेठदेखि असारको पहिलो सातासम्म जिल्ला मालपोत कार्यालयमा एकमुष्ट रूपमा बुझाउँथे । सुरुमा यसरी संकलित तिरो बुझाउँदा मालपोतले बाटो खर्च भनेर १० रुपैयाँसम्म दिन्थ्यो । २०४५ मा स्थानीय विकास शुल्क भनेर एक कित्ता जग्गा बराबर दुई रुपैयाँ उठाउने अनुमति मुखियालाई थियो । त्यो रकम मुखियाले आफ्नो तलबसरह खर्च गर्न पाउँथे । उनले सबैभन्दा बढी दुई हजार रुपैयाँसम्म स्थानीय विकास शुल्क संकलन गरेका थिए । त्यतिखेर काट्ने रसिदमा पित्तलको छाप लगाइन्थ्यो । औंठी जस्तै छापमा मुखियाको नाम लेखिएको हुन्थ्यो ।

बहुदलसँगै व्यवस्था फेरियो । लेखपढ खासै नभएकाले कमलसिं डकर्मी काम थाले । त्यसैले जीविका गर्दै आएका छन् । बाउबाजे त्यतिखेरका हर्ताकर्ता भए पनि उनले रवाफ देखाएनन् । ‘गाउँमा जाँदा मुखिया आए है भनेर मानमनितो गर्ने चलन थियो,’ उनी विगत सम्झिँदै भन्छन्, ‘त्यो समयअनुसारको व्यवस्था थियो ।’ उनलाई गणतन्त्रको बारेमा थाहा छैन । गाउँका काम गर्नुपरे वडाध्यक्ष र गाउँपालिका अध्यक्ष कहाँ पुग्नुपर्छ भन्ने थाहा छ । नेपालको इतिहासमा सयौं वर्ष प्रथाका रूपमा रहेको मुखिया जिम्वाल परम्पराको प्रतिनिधिपात्र हुन् कमलसिं । तीन दशकअघिसम्म मुखिया काम गरेका उनी जस्ता सयौं मुखियाहरू गाउँघरमा छन् । उनीहरूसँग ऐतिहासिक दस्ताबेज, लिखत, तमसुकहरू छन् । जसको बारेमा उचित अध्ययन हुन सकेको छैन ।

प्रकाशित : असार १९, २०७९ १२:०५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×