‘डरत्रास देखाएर मात्र नियन्त्रण हुँदैन संक्रमण’- प्रदेश १ - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

‘डरत्रास देखाएर मात्र नियन्त्रण हुँदैन संक्रमण’

स्वास्थ्य जनचेतना जगाएरभन्दा पनि लौरो देखाएर वा तर्साएर कोरोना नियन्त्रण गर्ने प्रयास
जितेन्द्र साह

विराटनगर — कोभिड–१९ संक्रमण सुरक्षाको कि स्वास्थ्यको समस्या ? पक्कै पनि यो स्वास्थ्यको समस्या हो । तर सुरुदेखि यसलाई सीमा र सुरक्षासँग बढी जोड्ने प्रयास गरियो । डरत्रास देखाएर नियन्त्रण गर्ने प्रयास भए । नागरिकले पनि यो स्वास्थ्य संकटमा आफ्नोभन्दा सुरक्षा संयन्त्रको जिम्मेवारी बढी देख्यो । 

‘लौरो देखाएर वा तर्साएर कोरोना नियन्त्रण गर्ने प्रयास भइरह्यो, यसले स्वास्थ्य र जनचेतनाको पक्षलाई गौण बनायो,’ समाजशास्त्री मुकेश सिंह भन्छन्, ‘पहिलो र दोस्रो चरणमा मोरङलगायत मुलुकका विभिन्न ठाउँमा लाठी जुलुस प्रदर्शन भयो, घरबाट निस्केकालाई बीच सडकमा घण्टौं बसाइयो, कान समाएर उठबस गर्न लगाइयो ।’ केन्द्र, प्रदेश, जिल्ला र स्थानीयस्तरमा रहेको कोभिड–१९ संकट व्यवस्थापन समन्वय केन्द्र/समितिहरूमा स्वास्थ्य विज्ञभन्दा सुरक्षा अधिकारीलाई बढी महत्त्व दिएको देखिन्छ ।

दोस्रो दर्जामा वा प्राथमिकतामा नराखिँदा स्वास्थ्यकर्मीको काम गर्ने मनोबल खस्कियो । उनीहरूको भूमिकालाई थप फराकिलो बनाउनुपर्नेमा खुम्चाइयो । ‘छिमेकी मुलुकहरूमा समेत कोभिड सम्बद्ध समितिहरूको नेतृत्व स्वास्थ्य विज्ञहरूले गरिरहेका छन्,’ जनस्वास्थ्य विज्ञ डा. सुरेश मेहता भन्छन्, ‘यो सुरक्षाको नभएर निःसन्देह स्वास्थ्यको समस्या हो भन्ने सन्देश पनि यसबाट जान्छ, त्यहीअनुरूप योसँग लड्न नागरिकस्तरमा तयारी हुनुपर्छ भन्ने प्रभावकारी कार्यक्रम छिमेकीहरूले अगाडि बढाएको देखिन्छ ।’

स्वास्थ्य सावधानी नै कोरोनासँग लड्ने अन्तिम हतियार भएको नागरिकलाई बुझाउन नसक्दा वा उनीहरूले बुझ पचाउँदा समस्या उत्पन्न भइरहेको मेहता बताउँछन् । सार्वजनिक यातायात, अस्पताल र बजारमा सर्वसाधारणले अझै हेलचेक्य्राइँ गरिरहेका देखिन्छन् । यो कुनै देशको नभएर विश्वको समस्या हो भनेर बुझ्न नसक्दा पूर्वतयारी व्यवस्थापनमा स्थानीय निकायदेखि केन्द्रसम्म चुकेको प्रदेश स्वास्थ्य निर्देशनालयका निर्देशक ज्ञानबहादुर बस्नेत बताउँछन् । ‘तीन तहकै सरकारले सचेतनाका पक्ष र आन्तरिक तयारीलाई भन्दा सीमाको आवागमनलाई बढी महत्त्व दियो, नागरिकले पनि यसलाई उल्टो रूपमा बुझे,’ उनी भन्छन्, ‘प्रशासनले कडाइ गर्दा मास्क लगाउने, नभए नलगाउने देखियो, नागरिकले आफ्ना लागि भन्दा पनि प्रहरी–प्रशासनलाई देखाउनलाई स्वास्थ्य मापदण्डको पालना गर्न खोजेको देखियो ।’

सुरुदेखि टोल र वडास्तरमै पालना गराइनुपर्ने पूर्वसावधानीका स्वास्थ्य मापदण्डको अभ्यास नगरिँदा हरेक पटक कोभिडले विकराल रूप लिएको वरिष्ठ फिजिसियन डा. लक्ष्मीनारायण यादव बताउँछन् । ‘बुझ्ने र बुझाइने तरिका गलत भयो,’ उनी भन्छन्, ‘अझै पनि अधिकांशले सही तरिकाले मास्क लगाउँदैनन् वा लगाउनै चाहँदैनन् ।’ मोरङको जहदा गाउँपालिकाका सामाजिक अभियन्ता शंकर गामीले वडास्तरसम्म संयन्त्र भएको पालिकाहरूले कोरोना सर्ने कारणबारे गम्भीर ढंगले नागरिकलाई बुझाउन नसकेको बताउँछन् ।

‘मास्क बाँड्दा पनि खोप लगाएको छु भन्दै स्थानीयले लगाइदिँदैनन्, प्रहरी–प्रशासनको सामु पर्दा डरले लगाउँछन्,’ उनी भन्छन्, ‘अरूबाट मलाई र मबाट धेरैलाई सर्न सक्छ भन्ने धेरैजसो नागरिकले बुझ्न चाहेका छैनन्, मलाई संक्रमण हुँदैन भन्ने मूर्ख बुझाइले कोरोनालाई फैलन निकै बल पुगेको छ ।’ गाउँदेखि सहरसम्म मास्क नलगाउनेको जमात बढी रहेको गामी बताउँछन् ।

स्वास्थ्य सचिव डा. रोशन पोखरेल व्यवस्थापन मिलाउनलाई कोरोना सम्बद्ध समितिहरूमा सेना, प्रहरी र प्रमुख जिल्ला अधिकारीलाई जिम्मेवारी दिइए पनि यो मुख्यतः स्वास्थ्य समस्या हो भनेर सबैले बुझ्नुपर्ने बताउँछन् । ‘सीमाको आवागमन र स्थानीयको हिँडडुललाई रोक्न सकिन्न, यो मानवअधिकारसँग जोडिएको विषय पनि हो तर संक्रमण दरलाई कम गर्ने प्रयास गर्‍यौं भने समस्या बढ्दैन,’ उनी भन्छन्, ‘आवागमनलाई नियन्त्रण गर्न खोज्दा राज्यलाई नै आर्थिक रूपले असर पर्छ, अर्कोतिर आवागमन नरोकौं भने रोग बढ्छ ।’

प्रकाशित : माघ १४, २०७८ १०:३१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

अक्सिजन परनिर्भरता हटाउँदै कोसी अस्पताल

जितेन्द्र साह

विराटनगर — प्लान्ट सञ्चालनमा आएको पाँच महिना भइसक्दा पनि विराटनगरस्थित कोसी अस्पताल अक्सिजन उत्पादनमा आत्मनिर्भर बन्न सकेको छैन । अस्पतालमा दिनहुँ बाहिरबाटै अक्सिजन सिलिन्डर ओसारेको देख्न सकिन्छ ।

अस्पतालको प्लान्टबाट दैनिक सरदर ८० अक्सिजन सिलिन्डर उत्पादन भइरहेको मेडिकल सुपरिन्टेन्डेन्ट (मेसु) डा. चुमनलाल दासले बताए । ‘अहिले दैनिक अपुग हुने १० सिलिन्डर अक्सिजन किन्दै आइरहेका छौं,’ उनले भने ।

कोभिड–१९ उत्कर्षमा पुगेका बेला अक्सिजनको दैनिक माग ३ सय सिलिन्डरसम्म पुगेको अस्पतालको मेडिकल स्टोरका खरिदार बद्री बस्नेतले बताए । भारतमा कोरोनाको संक्रमण बढिरहेकाले पुनः त्यस्तो अवस्था दोहोरिएमा प्लान्टको उत्पादनले धान्न नसकिने उनले बताए ।

सञ्चालमा रहेको प्लान्टको दैनिक उत्पादन क्षमता एक सय सिलिन्डर भए पनि बेलाबेलामा विद्युतीय आपूर्तिमा भइरहने गडबडी र बिरामीको वार्डसम्म ग्यास पुर्‍याउने अर्को प्लान्टको ग्रहण गर्ने कमजोर क्षमताले पूर्ण उत्पादन हुन नसकेको प्राविधिक अभिनाश गुप्ताले बताए । ‘विद्युत् आपूर्तिको स्थायी प्रबन्ध आवश्यक छ,’ उनले भने, ‘अक्सिजन आपूर्तिसँग सम्बन्धित मुख्य प्लान्टसँगै सहायक प्लान्टको क्षमतामा सुधार जरुरी छ ।’

मेसु दासका अनुसार शनिबारदेखि थप दुई प्लान्ट सञ्चालनमा आएपछि अक्सिजन सिलिन्डरको परनिर्भरता हट्नेछ । स्वास्थ्य मन्त्रालयका सचिव डा. रोशन पोखरेलले शनिबार अस्पताल परिसरभित्रको थप दुई ‘लिक्विड अक्सिजन ग्यास प्लान्ट’ र अक्सिजन प्लान्टका साथै बायो ग्यास प्लान्टको उद्घाटन गर्दै छन् ।

नयाँ अक्सिजन प्लान्टको दैनिक उत्पादन क्षमता १ सय ९० सिलिन्डर छ भने लिक्विड अक्सिजन ग्यास प्लान्टमा एक पटकमा दुई हजारदेखि २ हजार २ सम्म सिलिन्डर भर्ने गरी अक्सिजन अटाउन सकिन्छ । ती प्लान्टहरू विभिन्न दातृ निकाय, गैरसरकारी संस्थाको सहयोग र नेपाल मेडिकल एसोसिएसनको तालमेलमा स्वाथ्य मन्त्रालयमार्फत जडान भएको हो ।

‘भारतबाट लिक्विड अक्सिजन ल्याएर भर्नुपर्ने प्लान्टको भर छैन, भारतमै कोरोना संक्रमण दर बढिरहेकाले उसले नेपाललाई अक्सिजन उपलब्ध गराउनेमा शंका छ,’ बस्नेतले भने । सञ्चालित मुख्य प्लान्टबाट पाइपको माध्यमले बिरामीको बेडसम्म पुर्‍याउने प्रबन्ध भए पनि अक्सिजनको प्रवाहसमेत कम भएको खरदार बस्नेतले बताए । ‘अक्सिजन प्लान्ट स्थापना भए पनि उपचारमा प्रभावकारी सहयोग पुग्न सकेको छैन,’ उनले भने ।

बस्नेतका अनुसार अस्पतालको माथिल्लो तलाको भेन्टिलेटरसम्म अक्सिजन नपुग्ने हुनाले मुनिबाट अर्को अक्सिजन सिलिन्डर राखेर आपूर्ति प्रबन्ध मिलाइएको छ । ‘अहिलेको प्लान्टबाट भइरहेको अक्सिजनको न्यून प्रवाह कोरोना बिरामीको उपचारमा प्रभावकारी छैन, दम र अन्य रोगका लागि ठीकै हो,’ उनले भने । यति धेरै प्रगति भइसकेपछि प्राविधिक समस्याको समाधान पनि अवश्य खोजिने मेसु दासले बताए ।

‘उक्त प्लान्ट र वार्डहरू बीचको दूरीले अक्सिजन फ्लो कम भएको प्राविधिकहरूले बताएका छन् । दाबी गरिएअनुरूप पूर्ण क्षमतामा यन्त्रहरूले अक्सिजन उत्पादन गर्न नसक्ने प्राविधिकहरूबाटै जानकारी पाएको छु,,’ उनले भने । ३ सय ५० शय्याको उक्त अस्पताललाई विस्तार गरेर ५ सय शय्यामा पुर्‍याउन भवन निर्माण जारी छ ।

प्रकाशित : पुस २४, २०७८ १०:१४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×