टक्सार संरक्षणमा जुट्दै स्थानीय- प्रदेश १ - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

टक्सार संरक्षणमा जुट्दै स्थानीय

कुम्भराज राई

ओखलढुंगा — दुई सय वर्ष पुरानो इतिहास बोकेको सिद्धिचरण नगरपालिका ७ मा पर्ने बिगु टक्सारको संरक्षणमा स्थानीय जुटेका छन् । भोजपुरको टक्सारसँग समकालीन मानिने बिगु टक्सारको संरक्षणमा स्थानीय जुटेका हुन् ।

टक अर्थात् पैसा काट्ने ठाउँका रूपमा चर्चित बिगु टक्सार हालसम्म ओझेलमा परेको थियो । बिगु टक्सारमा टक काटिएको हालसम्म कुनै प्रमाण थिएन । हाल स्थानीय अग्रसर भई प्रमाणको खोजीकार्य सुरु गरेका छन् ।

तत्कालीन टक्सार रहेको स्थानमा उत्खनन गर्दा टक काटेको ढुंगा, तामाको धातुबाट निस्किएको किट भेटिएको छ । त्यसैगरी स्थानीयसँग तामाको टक, डोली पैसासमेत भेटिएको छ ।

टक काटेको भनिएको स्थाननजिकैको खोला किनारमा ठूलो परिमाणमा तामाको किट फालिएको ठाउँ छ । ‘जिजुको पालामा राणाहरूको सेना यहाँ बस्थ्यो भन्ने सुनको हो,’ स्थानीय कालबहादुर विश्वकर्माले भने, ‘ती सेनाहरूले स्थानीयलाई निकै दुःख दिन्थे रे भन्ने सानोमा सुन्थ्यौँ । तर के कारणले सेना बसेका थिए भनेर खोजिएन । अहिले आएर थाहा भयो ती त पैसा काट्ने ठाउँको सुरक्षार्थ खटाइएको थिएछ ।’

ओखलढुंगाको जन्तरखानी र सोलुखुम्बुको विभिन्न ठाउँमा तत्कालीन अवस्थामा तामाखानी सञ्चालनमा थिए । त्यतिखेर सञ्चालन भएको तामाखानीहरू अझै छन् । त्यही खानीहरूबाट निकालिएको तामालाई टक काट्न टक्सार स्थापना गरिएको अनुमान गरिन्छ । टक्सारलाई ऐतिहासिक स्थलको रूपमा विकास गर्ने योजना सुरु गरिएको छ ।

‘जहाँ गए पनि ठेगाना सुनाउँदा बिगु टक्सार भन्नेबित्तिकै तिमीहरूकोमा पैसा काट्ने गर्थ्यो ? भन्ने प्रश्न सबैले गर्छन् ।’ स्थानीय साङ्गे शेर्पाले भने, ‘तर हामीसँग कुनै प्रमाण नभएपछि यस वर्षदेखि यसको प्रमाण खोजौँ र संरक्षणको काम गरौं भनेर टक्सार भएको ठाउँमा उत्खनन गरी केही पूर्वाधार बनाउने तयारी सुरु गरेका छौँ ।’

सिनपा–७ बिगुटारका वडाअध्यक्ष बमबहादुर राईले टक्सार भएको स्थानको जग्गा व्यक्तिको नाममा रहेको बताए । उक्त जग्गालाई टक्सार संरक्षण समिति नामक संस्था गठन गरी संस्थाको नाममा जग्गा ल्याउने र स्मारक बनाउने योजना रहेको बताए ।

‘इतिहासलाई संरक्षण गर्न स्मारक बनाउने योजना छ,’ वडाअध्यक्ष राईले भने, ‘त्यो सँगै त्यसका लागि आवश्यक प्रमाणहरूको खोजी गरेर संरक्षण गर्ने छलफल भइरहेको छ ।’

भोजपुर टक्सारको इतिहासअनुसार विसं १८७२ मा गीर्वाणयुद्धविक्रम शाहको पालामा टक्सार स्थापना भएको थियो । बिगु टक्सार सोही समयकालकै मानिन्छ । बिगु टक्सारमा अझै नेवार र विश्वकर्मा समुदाय रहेकाले टक काट्नका लागि उनीहरूलाई ल्याइएको अनुमान गर्न सकिन्छ ।

प्रकाशित : श्रावण २४, २०७८ ०८:३४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सर्वोच्चको आदेशविपरीत ‘शंकास्पद’ ठेक्का

निषेधाज्ञाकै अवधिमा बोलपत्र आह्वान, मिलेमतोको आशंका
कुम्भराज राई

ओखलढुंगा — जिल्लाको चम्पादेवी गाउँपालिकाले १५ शय्याको अस्पताल भवनको ठेक्का शंकास्पद ढंगबाट रसुवागढी कन्सट्रक्सन नामक कम्पनीसँग सम्झौता गरेको छ । कोभिड १९ को कारण निषेधाज्ञा जारी भएको मितिमा बोलपत्र आह्वान गरी निषेधाज्ञा रहेकै मितिमा छनोट प्रक्रिया पूरा गरेको हो ।

सर्वोच्च अदालतले निषेधाज्ञाको अवधिमा आह्वान भएका ठेक्काको अवधि निषेधाज्ञा समाप्त भएको १५ दिनसम्म इच्छुक बोलपत्रदातालाई प्रदान गर्नू भन्ने अन्तरिम आदेश जारी गरेको थियो । आदेशविपरीत चम्पादेवी गाउँपालिकाले बोलपत्रको म्याद थप नगरी ठेक्का सम्झौता गरेको हो ।

भ्याटसहित १८ करोडको ठेक्का आह्वान भएकोमा गत असार ३० गते १७ करोड २९ लाख ३९ हजार रुपैयाँमा ठेक्का सम्झौता भएको गाउँपालिकाका निमित्त प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत प्रेमप्रसाद सुवेदीले बताए ।

ठेक्का दर्ता गर्ने कम्पनीहरू रसुवागढी कन्स्ट्रक्सन, डाँफे कन्स्ट्रक्सन र खानी लुम्बिनी जेभी थिए । त्यसमध्येको कम्पनीले २७ प्रतिशत घटीमा काम गर्नेगरी ठेक्का दर्ता गराएको थियो । तर घटाघटमा काम गर्ने कम्पनीलाई प्राथमिकता दिनुको साटो केही योग्यता पूरा नभएका कारण देखाएर शंकास्पद ढंगबाट रसुवागढी कन्स्ट्रक्सनसँग ठेक्का सम्झौता गरेको हो ।

चम्पादेवीले निषेधाज्ञा लागू भइरहेको समयमा वैशाख २९ गते सूचना प्रकाशन गरेको थियो । जेठ २९ भित्र ठेक्का दर्ता गरिसक्नुपर्ने एकमहिने सूचनाको अवधिमा निषेधाज्ञा कायमै थियो । सर्वोच्च अदालतले असार १ गते जारी गरेको अन्तरिम आदेशभित्र चम्पादेवी गाउँपालिकाको ठेक्का नपर्ने भएको भन्दै ठेक्का सम्झौता भएको हो ।

‘अदालतको आदेश पूर्वको ठेक्का प्रक्रिया भएकाले सो आदेशले हाम्रो ठेक्कालाई रोक्न नमिल्ने भएकोले सोहीअनुसार हामीले काम गरेका हौँ,’ चम्पादेवी गाउँपालिका अध्यक्ष नवराज केसीले भने, ‘ठेक्काको सबै काम पीपीएमओमार्फत हुने भएकोले बाँकी आरोपचाहिँ ठेक्का नलागेका कम्पनीले लगाएका मात्र हुन् ।’

गाउँपालिकाका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत प्रेमप्रसाद सुवेदीले पीपीएमओ (सार्वजनिक खरिद अनुगमन कार्यालय) ले ठेक्का दर्ता र छनोटको प्राविधिक प्रक्रिया पुर्‍याउने भएकोले आफूलाई सबै थाहा नहुने बताए । ‘योग्यता र मापदण्डको सबै प्रक्रिया पीपीएमओले हेर्ने गर्छ,’ उनले भने, ‘हामीलाई थाहा भएसम्म छनोटमा नपरेका कम्पनीहरूले आस्लर वाल (ढुंगा कुँदेर लगाउने पर्खाल) र इन्टरलक वालको काम गरेको अनुभव नदेखिएकाले छनोट नभएका हुन् ।’

ठेक्का नपरेका कम्पनीका प्रतिनिधिहरू भने ठेक्कामा उल्लेख गरिएको मापदण्डअनुसारको काम गरेको अनुभव रहेको तर एउटा शब्दलाई कारण बनाएर मिलेमतोमा हालको कम्पनीलाई काम दिएको आरोप लगाउँछन् । हाल ठेक्का सम्झौता भएको कम्पनीलाई ठेक्का पार्ने उद्देश्यले बोलपत्र जारी गर्नुपूर्व नै मापदण्ड बनाएको प्रशस्त शंका गर्ने आधार रहेको निर्माण व्यवसायीहरूको भनाइ छ । आफूले चाहेको कम्पनीलाई ठेक्का पार्ने गरी निश्चित मापदण्ड बनाएर ठेक्का आह्वान गरिएको भन्दै निर्माण व्यवसायी संघ ओखलढुंगाले गाउँपालिका, पीपीएमओ र निर्माण व्यवसायी महासंघमा समेत ध्यानाकर्षण पत्र बुझाएको थियो । तर कार्यान्वयन भएन ।

अस्पतालको भवनमा ढुंगा कुँदेर लगाउने पर्खाल, पार्किङमा ओछ्याउन प्रयोग गरिने इन्टरलकजस्ता मापदण्ड बनाएर ठेक्का आह्वान गरिनु आफैंमा शंकास्पद भएको स्थानीयको भनाइ छ । स्थानीयकै भनाइअनुसार भवन निर्माणका लागि ठेक्का आह्वान हुनुपूर्व बनाइएको डीपीआरसमेत जनप्रतिनिधिको दबाबमा परिमार्जन गर्न लगाइएको थियो ।

हाल ठेक्का पार्ने कम्पनी रसुवागढी कन्स्ट्रक्सनका सञ्चालक नेपाली कांग्रेसनिकट व्यक्ति हुन् । चम्पादेवी गाउँपालिकाका अध्यक्षलगायत बहुमत जनप्रतिनिधि कांग्रेसबाटै निर्वाचित भएकाले शंका गर्न सकिने सरोकारवालाको भनाइ छ ।

प्रकाशित : श्रावण २२, २०७८ १२:२५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×