गनिए कञ्चनजंघा क्षेत्रका नाउर- प्रदेश १ - कान्तिपुर समाचार

गनिए कञ्चनजंघा क्षेत्रका नाउर

गत वर्षभन्दा यसपटक नघटेको गणनाको निष्कर्ष 
आनन्द गौतम

ताप्लेजुङ — दुर्लभ वन्यजन्तु नाउर कञ्चनजंघा क्षेत्रमा विगतकै संख्यामा रहेको पाइएको छ । नाउरको बासस्थान रहेको ३ हजार मिटरभन्दा माथिको क्षेत्रलाई चारवटा ब्लक बनाएर गणना गरिएको थियो ।

ताप्लेजुङको कञ्चनजंघा संरक्षण क्षेत्रमा नाउर गणना गरिँदै। तस्बिर : कान्तिपुर

गणनामा गत वर्षकै हाराहारीमा पाइएको संरक्षण क्षेत्रले जनाएको छ । संरक्षण अधिकृत गणेशप्रसाद तिवारीका अनुसार ओलाङचुङगोला क्षेत्रको गणना गर्न बाँकी रहँदा १ हजार ४ सय २१ वटा पाइएको छ । स्थानीयमा देखिएको कोरोना संक्रमण र बन्दका कारण गोला क्षेत्रमा भने गणना हुन बाँकी छ ।

घुन्सा खम्बाछेन ब्लकमा ६ सय ४२, याङमामा ५ सय ३२ र रामजेलमा २ सय ४७ वटा पाइएको तिवारीले बताए । दुई वर्षअघिको गणनामा पनि यही हाराहारीमा रहेको थियो । पोथीको तुलनामा भाले नाउरको संख्या दोब्बरले बढी छ । तथ्यांकअनुसार पोथीको संख्या ४ सय ९५ छ । ८० बच्चा छन् । भालेपोथी नछुट्टिएका २७ छन् भने भाले मात्रैको संख्या ८ सय १६ छ । भालेमा वयस्कको संख्या २ सय ८ छ भने तरुण भाले २ सय ७ वटा छन् । किशोर २ सय ६ र अर्धवयस्क १ सय ९८ वटा छन् ।

कञ्चनजंघा क्षेत्रमा घुन्सादेखि पाङपेमा बेसक्याम्पसम्मको क्षेत्रलाई घुन्सा–खम्बाछेन, याम्फुदिनको रामजेल, चेइरामदेखि कञ्चनजंघा हिमालको पूर्वी बेसक्याम्पको क्षेत्रलाई राम्जेर, ओलाङचुङगोलाको याङमा क्षेत्रलाई याङमा र ओलाङचुङगोलादेखि मौवाटार हुँदै चीनको तिब्बतसँगको सिमानालाई गोला मौवाटार ब्लक बनाइएको छ । ३८ सय मिटर माथि नाउर देखिने ठाउँमा टेलिस्कोपबाट हेरेर नाउरको गणना गरिन्छ । पानी पिउन खोलामा झरेको र चरनको मौका छोपेर गणना गरिन्छ । गणनामा स्थानीयको प्रयोग हुन्छ । विश्व वन्यजन्तु कोष नेपालले कार्यक्रम गर्दा गणनामा स्थानीयलाई दक्ष बनाएको छ । उनीहरूलाई स्थानीय साइन्टिसको उपाधि दिइएको छ । ‘नाउरको मुभमेन्ट भएको ठाउँमा पारिपट्टिको डाँडाबाट लुकेर हेर्दा ठ्याक्कै छुट्टिन्छ,’ तिवारीले भने, ‘उनीहरूको अनुहार र टाउको हेरेर सबै छुट्याउन सकिन्छ ।’ गणनामा ३० जनासम्म प्रयोग हुने गरेका छन् । एकबाट अर्को ब्लकमा नजावस् भनेर एकै समयमा गणना गर्ने गरिएको छ ।

सामान्यतया मौसम सफा भए १५ देखि २० दिनको अवधिमा गणना सकिन्छ । यो वर्ष गणना अवधिमा कुहिरो अधिक लागेकाले गणनामा केही समस्या भएको तिवारीले बताए । ‘चैत, वैशाखमा कोरोना संक्रमणका कारण गणना गर्न सकिएन, जेठ, असारमा मौसमले केही डिस्टर्ब भयो’ तिवारीले भने । समूहमा लस्करै लागेर हिँड्ने भएकाले पहिचान गर्न भने सहज हुने हिउँ चितुवा उपसमितिका सदस्य तेन्जिङ शेर्पा बताउँछन् । कञ्चनजंघाको अलावा लाङटाङ, मकालु वरुण, शे–फोक्सुन्डो राष्ट्रिय निकुञ्ज र ढोरपाटन सिकार आरक्षमा नाउर पाइन्छ । ढोरपाटनमा विदेशीका लागि समेत सिकार खेल्न खुला गरिएको छ । साँझ–बिहान आहारामा निस्कने र दिउँसो पहराहरूमा बस्ने नाउरको भाले बच्चा मस्तले चर्ने र पोथीले खतरा छ कि भनेर नियाल्ने संरक्षणकर्मी बताउँछन् ।

प्रकाशित : श्रावण ८, २०७८ १३:१५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

गण्डकी सडक मानवमुक्त घोषणा हुँदै

मानव सेवा आश्रम भवनका लागि  २ करोड रुपैयाँ
प्रतीक्षा काफ्ले

पोखरा — गण्डकी प्रदेशलाई सडक मानवमुक्त घोषणा गरिने भएको छ । गण्डकी प्रदेश सरकारको बुधबार बसेको मन्त्रिपरिषद् बैठकले यही साताभित्र प्रदेशलाई सडक मानवमुक्त घोषण गर्ने निर्णय गरेको सरकारका प्रवक्ता एवं शिक्षा, संस्कृति, विज्ञान, प्रविधि तथा सामाजिक विकासमन्त्री कुमार खड्काले जानकारी दिए । उनका अनुसार घोषणा कार्यक्रमको मिति तय नभए पनि तयारी भएको छ ।

पर्यटकीय सहर पोखराको दृश्य । तस्बिर : दीपक/कान्तिपुर

गण्डकी सरकारले सकडमा आफन्त नभएका कोही पनि बेवारिसे बन्न नपर्ने उद्देश्यले यस कार्यक्रमलाई आर्थिक वर्ष २०७८/७९ को नीति तथा कार्यक्रममा पनि समेटेको छ । यस्तै, सरकारले यस कार्यक्रमलाई पहिलो वर्षदेखि नै कार्यान्वयन गर्दै आएको छ । चालु आवको बजेटमा समेत सरकारले १ करोड २ लाख रुपैयाँ छुट्याएको मन्त्रालयले जनाएको छ । मन्त्रालयकी सूचना अधिकारी सुशीला आचार्यका अनुसार यस वर्ष मानव सेवा आश्रमको भवन निर्माणका लागि २ करोड रुपैयाँ छुट्याएको छ । गण्डकीमा पोखरा, बाग्लुङ, लमजुङ र गोरखामा गरी ४ वटा मानव सेवा आश्रम रहेका छन् ।

‘हामीले गतवर्ष पनि भवन निर्माणका लागि ५० लाखको दरले ४ वटालाई २ करोड नै बजेट दिएका थियौँ,’ उनले भनिन्, ‘यस वर्ष पनि भवन निर्माण कार्यक्रमलाई निरन्तरता दिइएको छ ।’ सडकमा अलपत्र परेका बेवारिसेलाई पुनःस्थापनाका लागि सरकारले जुनसुकै जिल्लाका भए पनि आश्रममा लगेर राख्ने गरेको मन्त्रालयले जनाएको छ । अर्थ मन्त्रालयका उपसचिव रमेश शर्माले भने, ‘यदि प्रदेश नै घोषण गरियो भने बजेट थप हुनेछ ।’ प्रदेश सरकार गठन भएसँगै यस कार्यक्रमलाई प्राथमिकतामा लिँदै काम गरिएको थियो । सरकारका प्रवक्ता खड्काले गण्डकीमा हालसम्म ३ सय ६० जना सडक मानव रहेको बताए । ‘अब सडकमा बेवारिसे मानिस कोही छैनन्,’ उनले भने, ‘अब पनि हुन दिँदैनौँ । हाम्रो जिल्ला मात्र भनेका छैनौँ । जुनसुकै जिल्लाका भए पनि बेवारिसे मानिसलाई मानव सेवा आश्रममा लगेर राखिएको छ ।’ उनले औपचारिक रूपमा घोषण गरे पनि यस कार्यक्रमलाई भने निरन्तरता दिइरहने बताए ।

आचार्यले सहयोग आपेक्षी सडक आश्रित मानवमुक्त गण्डकी प्रदेश कार्यविधि बनाउने क्रममा नै रहेको बताउँदै मन्त्रिपरिषद्को बैठकले उक्त कार्यविधि पारित गरेपछि मात्र घोषण गरिने बताइन् । ‘मानव सेवा आश्रमसँग सम्झौता गर्ने काम पनि बाँकी नै छ,’ उनले भनिन्, ‘यी दुईवटा प्रक्रिया पूरा गरेपछि मात्र घोषण गर्नेछौँ ।’ मानव सेवा आश्रम पोखराकी अभिभावक संयोजकसमेत रहेकी अभियान्ता सुष्मा पौडेलले सडकमा बेवारिसे मानिस अझै पनि बाँकी रहेको बताइन् । ‘सबै सकिए भन्न मिल्दैन,’ उनले भनिन्, ‘आउने–जाने क्रम भइरहन्छ । अहिले पनि पोखरा बजारमा १५/२० जना बेवारिसे मानिस छन् । उनीहरूलाई आश्रममा लगेर राख्न सकिएको छैन । कोरोना पीसीआर चेक गरेर मात्र लैजाउँला भनेका थियौँ, पीसीआर चेक नभएकाले नलगिएको हो ।’

मन्त्रालयले मानव सेवा आश्रमबाहेक बेवारिसे मानिसको क्षेत्रमा काम गर्ने अन्य संघसंस्थालाई अनुदान दिँदै आएको बताएको छ । पौडेलले कतिपय मानिसलाई आफन्त भेटाएर जिम्मासमेत लगाएको बताइन् । भन्छिन्, ‘कतिपय पटकपटक भाग्छन् । कतिपयलाई आफन्त भेट्टाएर जिम्मा लगाइदिएका छौँ । मानव सेवा आश्रमले आफन्तलाई जोड्ने काम पनि गरेको छ ।’ उनले आर्थिक अवस्था कमजोर भएकालाई आफैं मानव सेवा आश्रम लैजानू भनेर आउने गरेको बताइन् ।

प्रकाशित : श्रावण ८, २०७८ १३:१३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×