बिमा कार्डका बिरामीलाई सास्ती- प्रदेश १ - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

बिमा कार्डका बिरामीलाई सास्ती

ज्येष्ठ नागरिकलाई उपचारका लागि टोकन लिन घण्टौं कुर्नुपर्ने बाध्यता
विनोद भण्डारी

विराटनगर — विराटनगर–४ की ७९ वर्षीया कोपिला कटुवाल कान दुख्ने समस्या भएपछि उपचारका लागि स्वास्थ्य बिमा कार्ड बोकेर आइतबार बिहान ८ बजे कोसी अस्पताल पुगिन् । टोकन र पुर्जीका लागि लाममा उभिइन् । सवा ११ बजेसम्म लाम बसेपछि उनले अस्पतालको ३०० नम्बर टोकन र पुर्जी हात पारिन् ।

स्वास्थ्य बिमाबाट उपचार गराउन कोसी अस्पतालमा टोकन लिन बसेका बिरामी ।

उनले स्वास्थ्य बिमा कार्डका आधारमा उपचार गर्न अस्पतालको टोकन लिन र पुर्जी काट्नै मात्र सवा तीन घण्टा लाममा बस्नुपर्‍यो । त्यसपछि उनी डाक्टरसमक्ष पुगिन् । त्यहाँ पनि भीड देखेपछि कटुवाल दिक्दार भइन् । छोरा रामकुमारलाई भन्दै थिइन्, ‘यस्तो सकस भोग्दै बिमा कार्डका आधारमा उपचार नगरौं, बरु निजी क्लिनिक जाऊँ ।’

ढाडको समस्या लिएर कोसी अस्पतालमै उपचारका लागि पुगेका कटहरीका नरेश राय पनि टोकन लिन र पुर्जी काट्न तीन घण्टा लाइनमा बस्नुपरेपछि हैरान भए । स्वास्थ्य बिमा कार्डमा उपचार गराउन आइतबार विराटनगरको कोसी अस्पताल आइपुगेका सयौं बिरामीले त्यस्तै सकस भोग्नुपरेको देखियो ।

सरकारले एक परिवारका ५ जना बराबर ३ हजार ५ सय रुपैयाँ तिरेर स्वास्थ्य बिमा गराए वार्षिक एक लाख रुपैयाँ बराबरको उपचार र औषधि निःशुल्क दिँदै आएको छ । त्यो सुविधा लिन बिमितले पहिला सरकारी अस्पताल पुग्नैपर्ने बाध्यकारी नियम भोग्नुपरेको छ । सुरुवाती सरकारी अस्पतालले अन्यत्र रेफर गरेमात्र बिरामीले निजी अस्पतालमा बिमा कार्डका आधारमा उपचार र औषधि पाउने प्रावधान छ ।

‘सरकारी अस्पतालमा सास्ती नभोगी उपचार पाइँदैन । फेरि त्यो अस्पतालले अन्यत्र रेफर पनि दिँदैन’ छातीको उपचार गर्न चार दिनसम्म लगातार धाएको गुनासो गर्ने ध्रुव घिमिरेले भने, ‘डाक्टरसँग सुरुकै दिनमा अन्यत्र उपचार गराउन रेफर मागें तर मानेनन् ।’ रेफर नदिएपछि डाक्टरकै सल्लाहअनुसार छातीको उपचार गराउन धाएको चार दिन बितेको उनले बताए ।

बिमाअनुसार उपचार गर्न सरकारी अस्पतालमा सुरुमा टोकन लिन लाइनमा बस्नुपर्छ । घण्टौंसम्म लाइनमा बसेपछि टोकन पाइन्छ । त्यसपछि पुर्जी काट्न फेरि घण्टौं लाइनमा बस्नुपर्छ । स्वास्थ्य बिमा कार्डका आधारमा उपचार गराउन आउने बिरामीले सास्ती भोग्नुपरेको कोसी अस्पतालका मेडिकल सुपरिन्टेन्डेन्ट डा. चुमनलाल दासले स्विकारे । ‘स्वास्थ्य बिमा कार्डका आधारमा उपचार गर्न एक ठाउँमा मात्र इन्ट्री गरेपछि हुने प्रावधान लागू गर्न माग गरेका छौं,’ दासले भने, ‘ठाउँ–ठाउँमा इन्ट्री गराउनुपर्ने हालको प्रावधानले बिमितहरूले सास्ती भोग्नुपरेको हो ।’

कोसी अस्पतालमा सामान्य अवस्थामा दैनिक हजारभन्दा बढी बिरामी उपचारका लागि आउँछन् । ‘त्यसमध्ये आधा स्वास्थ्य बिमा कार्डवाला हुन्छन्,’ डा. दासले भने, ‘केही सास्ती भोग्नुपरे पनि उनीहरू सबैको स्वास्थ्य उपचार भइरहेको छ ।’

बिरामीलाई अन्यत्र रेफर नगर्न माथिल्लो निकायको निर्देशन रहेको दासले बताए । उनका अनुसार कोसी अस्पतालले मुटु, एमआरआई र न्युरोसम्बन्धीका स्वास्थ्य बिमाका बिरामीलाई मात्र अन्यत्र रेफर गर्दै आएको छ । स्वास्थ्य बिमा गर्ने जो कोहीले उपचारका लागि पहिला सरकारी अस्पताल नै पुग्नुपर्ने प्रावधान छ । ती सरकारी अस्पतालले रेफर दिएमात्र अन्य निजी अस्पतालमा बिरामीले उपचार पाउँछन् । यहाँको नोबेल शिक्षण अस्पतालमा अहिले पनि दैनिक सरदर अढाई सय जना स्वास्थ्य बिमा भएका बिरामी आउने गरेको र उनीहरूलाई उक्त अस्पतालमा उपचार गर्न नमिल्ने भन्दै सबैलाई उपचारका लागि कोसी अस्पताल जान भन्ने गरेको अस्पतालका प्रबन्धक नारायण दाहालले बताए ।

उनका अनुसार अहिले दैनिक सरदर ३० जना रेफर भएका बिरामी उपचारका लागि आउने गरेका छन् ।

प्रकाशित : असार २८, २०७८ १२:४३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

धान बढी उत्पादन गर्न एसआरआई प्रविधि उपयोगी

विनोद भण्डारी

विराटनगर — प्रदेश १ कृषि मन्त्रालयले बर्खे सिजनमा तराईका सबै जिल्लामा बढी धान उत्पादन हुने एसआरआई प्रविधि (तीनपाते बेर्ना रोप्ने) लाई प्राथमिकता दिएको छ । यो प्रविधिले धान रोपाइँ गर्दा परम्परागत प्रविधिको भन्दा दोब्बर उब्जनी हुने जनाइएको छ । मोरङ, सुनसरी र झापामा दशकदेखि सीमित किसानले यो प्रविधि अपनाउँदै आएका छन् ।

मोरङमा एसआरआई प्रविधिबाट धान रोपिँदै। तस्बिर : कान्तिपुर

परम्परागत प्रविधिबाट धान रोप्दा प्रतिहेक्टर बढीमा सरदर ४ टन धान उत्पादन हुँदै आएको राष्ट्रिय तथ्यांक छ । एसआरआई प्रविधिबाट रोपाइँ गर्दा मोरङमा प्रतिहेक्टर न्यूनतम ७ टनदेखि बढीमा १२ टनसम्म उत्पादन भएको मन्त्रालयको तथ्यांक छ । मोरङमा ५ सयभन्दा बढी किसानले यो प्रविधिबाट धान रोप्दै आएका छन् ।

एसआरआई प्रविधि इन्डोनेसिया, कम्बोडिया, चीन, भारत, थाइल्यान्ड र भियतनामलगायतका मुलुकमा अपनाइएको विधि भएको कृषि मन्त्रालयका प्रवक्ता वरिष्ठ कृषि अधिकृत राजेन्द्र उप्रेतीले बताए । उनले भने, ‘ती मुलुकमा यो प्रविधिबाट धान रोप्दा प्रतिहेक्टर सरदर १८ टनसम्म उत्पादन भएको छ ।’ भारतको बिहारमा यो प्रविधिबाट धान रोप्दा प्रतिहेक्टर २१ टनसम्म उत्पादन भएको छ । उनका अनुसार यो विश्व रेकर्ड हो । आठदेखि १२ दिनभित्रको तीनपाते बेर्ना रोप्नुपर्ने उक्त प्रविधिबाट धान रोपाइँ गर्दा प्रतिहेक्टर न्यूनतम ७ देखि १२ टनसम्म धान उत्पादन भएपछि मन्त्रालयले यो प्रविधिलाई राष्ट्रियकरण गर्न लागेको उप्रेतीको भनाइ छ ।

उप्रेतीले नेदरल्यान्ड्सको वगिनिगेन विश्वविद्यालयमा एसआरआई प्रविधिका बारेमा स्नातकोत्तर पनि गरेका छन् । यो प्रविधिबारे दशकअघि भारतको नयाँदिल्लीमा भएको दोस्रो विश्व धान सम्मेलनमा उप्रेतीले प्रविधिबारे प्रतिवेदन प्रस्तुत गर्दा उनलाई नेदरल्यान्ड्सको उक्त विश्वविद्यालयले प्रविधिका बारेमा थप अध्ययन गर्न छात्रवृत्ति दिएको थियो । यस प्रविधिबारे सुरुमा डर मान्दै कृषकलाई अपनाउन आग्रह गरे । धूलो माटोमा उमारिएको ८ देखि १२ दिनभित्रको तीन पातको बेर्ना करिब २५ सेन्टिमिटर फरकमा एउटा मात्र रोप्नुपर्छ ।

यसरी रोपिएको एउटा बेर्नाले कम्तीमा ८० वटासम्म बच्चा छाड्छ । परम्परागत रूपमा एउटा गाँजमा ४ देखि ५ वटा बेर्ना रोप्दा त्यो गाँजमा बढीमा १५ वटासम्म बच्चा छाड्ने उनको भनाइ छ । यो प्रविधिको आविष्कार मेडागास्कर भन्ने मुलुकमा सन् १९८३ मा गरिएको थियो । त्यहाँ प्रतिहेक्टर नौ टन धान उत्पादन भएपछि सन् १९९७ देखि इन्डोनेसिया, कम्बोडिया, चीन, भारत, थाइल्यान्ड र भियतनामलगायतले पनि यो प्रविधि अपनाएका हुन् ।

परम्परागत प्रविधिले धान रोपाइँ गर्दा एक बिघा जमिनमा ५०–६० केजी धानको बीउ लाग्छ भने एसआरआई प्रविधिबाट रोप्दा ५ केजी धानको बेर्नाले पुग्छ । रोप्न कम खर्च लाग्ने तर झार बढी आउने हुनाले गोडाइमा खर्च बढी लागे पनि उत्पादन लागत परम्परागत प्रविधिको तुलनामा अत्यन्तै न्यून लाग्ने हुन्छ । उप्रेतीका अनुसार परम्परागत रूपमा खेती गर्दा एक केजी धान उत्पादन गर्न ७ रुपैयाँदेखि १० रुपैयाँसम्म खर्च लाग्छ तर एसआरआई प्रविधिबाट खेती गर्दा एक केजी उत्पादनमा एक रुपैयाँ ९१ पैसादेखि दुई रुपैयाँ ७४ पैसासम्म लाग्ने गरेको पाइएको छ ।

प्रकाशित : असार २३, २०७८ १२:२२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×