चुरे विनाशसँगै विस्थापन- प्रदेश १ - कान्तिपुर समाचार

चुरे विनाशसँगै विस्थापन

डिल्लीराम खतिवडा

उदयपुर — चुरेमा भइरहेको प्राकृतिक स्रोतको विनाशका कारण खोला नदीको अवस्था र बहाव फेरिने गर्दा स्थानीय बासिन्दाले दुःख खेप्नुपरेको छ । आधा उदयपुर भएर त्रियुगा नदी बगेको छ ।

चुरे विनासका कारण मरुभूमीकरण भएको त्रियुगा नदीको तल्लो तटीय क्षेत्र । यस क्षेत्रमा अहिले नदीमा माछासमेत पाइँदैन । तस्बिर : कान्तिपुर

चुरे क्षेत्रमा वन विनाशका कारण बाढीपहिरो बढेको छ । यसले गर्दा नदीले बर्सेनि धार परिवर्तन गर्ने, खेतीयोग्य जमिन पुरिदिने जस्ता समस्या बढेका छन् ।

नदीका कारण विस्थापित भएकाहरू चुरे क्षेत्रको हजारौं हेक्टर वन अतिक्रमण गरी बसोबास गरिरहेका छन् । धान फल्ने खेत बगर भएका छन् । त्रियुगा धार (तटीय क्षेत्र) मा बस्नेले अहिले चुरे जंगल अतिक्रमण गरेर बसेका छन् । उनीहरूको गुजारा अहिले वनबाट दाउरा काटेर बिक्री गर्नुबाहेक अन्य विकल्प छैन । पहिले एक दुई विघा/कट्ठा खेत भएकाहरू त्रियुगा नदीका कारण विस्थापित भएका छन् ।

नदीले जग्गा कटान र बालुवाले पुरिदिएपछि छेदिलाल चौधरी, ललकु चौधरी, मिश्रीलाल, मगलु चौधरीलगायत जमिनदारका सन्तान गुजाराका लागि थातथलो छोडेर हिँडेका छन् । त्रियुगा धारमा एक जनाको ३० बिघाभन्दा बढी अन्न उत्पादन हुने खेत थियो । उनीहरूका सन्तानको एक बिघा पनि खेत नहुँदा गुजाराका लागि थातथलो छोडेर हिँड्ने क्रम बढेको वडाध्यक्ष देवनारायण चौधरीले बताए ।

उदयपुरका ८ स्थानीय तहमध्ये झन्डै आधा भूभाग त्रियुगा, चौदण्डीगढी र बेलका नगरपालिकाले ओगटेको छ । त्रियुगा नगरपालिकको शिरदेखि सुरु भएको त्रियुगा सदरमुकाम गाईघाट हुँदै चौदण्डीगढीको मध्यभाग भएर बेलका नगरपालिकासम्म बगेको छ । नदीको शिरदेखि सप्तकोसीसम्म झन्डै ४२ किलोमिटर लम्बाइ छ । मुख्य अन्न बाली हुने ठूलो क्षेत्रफल भएको जग्गा पनि यी तीन नगरपालिका नै हुन् । क्षेत्रफलको दृष्टिकोणले अन्न उब्जनी हुने क्षेत्र यी नगरपालिकामा परे पनि त्यसको ७५ प्रतिशत भूभागलाई त्रियुगा नदीले क्षति पुर्‍याएको छ ।

त्रियुगाका कारण चौदण्डीगढी नगरपालिका ५ सुन्दरपुरका ५ हजार जग्गाधनीमध्ये अधिकांशको जग्गामा खोला कुदिरहेको छ । सुरुमा कटानले प्रभाव पारेका जग्गा अहिले बालुवाले पुरेको हो । ‘३५–४० बिघा खेतीयोग्य जमिन भएकाहरूको अहिले एक बिघा पनि जग्गा छैन,’ वडाध्यक्ष चौधरीले भने, ‘स्रेस्तामा अहिले पनि ३० बिघा जग्गा भए पनि एक बिघा खेत पनि बचेकाहरू कमै छन् ।’

नदीबाट उकास हुन्छ कि भनेर बर्सेनि ३० बिघा जग्गाको मालपोत तिरे पनि अहिलेसम्म अवस्था उस्तै रहेको उनले बताए । ३० बिघा जग्गा खोलाले बगाएपछि अहिले धेरै युवा गुजाराका लागि काठमाडौंदेखि भारतको पञ्जाबसम्म मजदुरी गर्न पुगेका छन् । वैदेशिक रोजगारमा जानेको संख्या पनि उस्तै रहेको स्थानीयले बताए । ‘जसको ३०/४० बिघा जग्गा थियो, तिनका सन्तान अहिले सुकुम्बासी छन्,’ वडाध्यक्ष चौधरीले भने, ‘तर थोरै एक डेढ बिघा जग्गा नदीले बगायो तिनीहरू समयमै थातथलो छोडेर हिँडे पनि अहिले मालिक बनेका छन् ।’

सयौं किसान नदीकै कारण अहिले पनि वनक्षेत्र अतिक्रमण गरेर बसेका छन् । त्रियुगा नदीबाट विस्थापित अहिले पनि चौदण्डीगढी नगरपालिका ५ को जुटपानी, धामीचाप, टोकनीलगायत चुरे वन क्षेत्रमा अतिक्रमण गरेर बसिरहेका छन् । झन्डै १ हजार १ सय ५० परिवार अहिले पनि जंगल क्षेत्र अतिक्रमण गरेर बसोबास गरिरहेको वडा कार्यालयको तथ्यांकमा देखिन्छ ।

चुरे वन विनाशसँगै वर्षात्मा हुने भूक्षयले खहरेमा पानीको साटो लेदो र बालुवा बग्ने गरेको सुन्दरपुरका पूर्वजनप्रतिनिधि राधाकृष्ण प्रसाईंले बताए । माथिल्लो चुरे क्षेत्रबाट झरेका खहरे खोलाले बस्ती र तल्लो क्षेत्रको त्रियुगाले खेत पुरेपछि किसान ज्याल मजदुरी गर्न बाध्य भएका उनले बताए ।

प्रकाशित : जेष्ठ ३१, २०७८ ११:१६
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सर्लाहीमा कांग्रेस सदस्यता विवाद

ओमप्रकाश ठाकुर

सर्लाही — नेपाली कांग्रेसको महाधिवेशन नजिकिँदै गर्दा सर्लाहीमा सदस्यता विवाद चुलिएको छ । यहाँ एक पक्षले अर्को पक्षको सदस्यता रोक्ने प्रयास गरिरहेका छन् । आफ्नो पक्षको सदस्यताको डकुमेन्ट पूरा गर्ने अर्को पक्षको डकुमेन्ट र फाराम नै लुकाएर राख्ने जस्ता कामले दुई पक्षबीचको दूरी बढ्दै गएको छ । 

कांग्रेसको अधिवेशन भदौमा तोकिएको छ । कांग्रेसका जिल्ला सभापति नागेन्द्रकुमार राय पार्टी सभापति शेरबहादुर देउवा निकट हुन् भने निवर्तमान सभापति लक्ष्मण राय रामचन्द्र पौडेल निकट । उनीहरू दुवै गुट उपगुटमै रुमल्लिएका छन् । सभापति रायले पार्टीको क्रियाशील सदस्य वितरण तथा नवीकरणमा मनोमानी गरेको निवर्तमान सभापति रायको आरोप छ ।

सभापति रायले जिल्लामा बढेको विवाद मिलाउनुको साटो अटेरी गरेर हुकुमी शैलीमा काम गरिरहेको उनले बताए । रायले अहिलेको निर्वाचित जिल्ला कमिटी कांग्रेसको नीति र विधान मान्नसमेत तयार नरहेको उल्लेख गर्दै कांग्रेसको सदस्यता ठेकेदारको घरमा पुगेको आरोप लगाए ।

‘जिल्लामा बढेको विवाद मिलाउनुको साटो वर्तमान सभापति हुकुमी शैलीमा अगाडि बढिरहेका छन्, नीति र विधान मान्न तयार छैनन्,’ निवर्तमान सभापति रायले भने, ‘वडाको काम पनि जिल्लाले नै गरिरहेको छ, आम कार्यकर्ताले पाउने सदस्यता ठेकेदारको घरमा पुगिरहेको छ ।’ अर्का पूर्वजिल्ला सभापति सत्यदेव सिंह दनुवारले संगठनलाई बलियो बनाएर अगाडि बढ्नुपर्ने बेलामा विभिन्न किसिमको जालझेलले लज्जाबोध हुन थालेको दुःखेसो पोखे । उनले विगतमा संघर्ष गरेर पार्टी एकढिक्का बनाएर लगेकोमा पछिल्लो समय गुट उपगुटले पार्टीलाई तहसनहस बनाएको जानकारी दिए ।

सिंहले अझै पनि पार्टीमा विधिको शासन लागू नगरिए त्यसको क्षति पार्टीले व्यहोर्नुपर्ने भन्दै सचेत गराए । ‘निकै संघर्ष गरेर हामीले पार्टीलाई जिल्लामा यो तहसम्म पुर्‍याएका हौं, तर अहिले विभिन्न किसिमको गुट उपगुट हाबी भएको छ, यसले समग्र रूपमा पार्टीलाई नै अहित गर्छ,’ उनले भने । कांग्रेसका असन्तुष्ट नेताहरूले सदस्यता विवाद तत्काल समाधान गर्दै आफूले गरेको गल्ती सच्याउन आग्रह गरे ।

जिल्ला सभापति रायले निवर्तमान सभापति रायले महाधिवेशन प्रतिनिधिमा हार्ने डरले विभिन्न किसिमको जालझेल तथा प्रपञ्च रचेको आरोप लगाए । उनले जिल्लाबाट क्षेत्र नम्बर २ का सभापति दिनेश मिश्रले सदस्यताका लागि लगिएको फाराम आम सदस्यलाई भर्नुको साटो निवर्तमान सभापतिको घरमा राखेको दावी गरे । सभापति रायले अर्को गुटबाट विभिन्न किसिमको जालझेल हुन थालेपछि आफूले पनि उनीहरूको वर्चस्व रहेको स्थानको नवीकरण र नयाँ सदस्यता रोकेको स्वीकार गरे । उनले विवाद समाधानका लागि पटकपटक पहल गरे पनि उनीहरू नमान्ने र विभिन्न किसिमको प्रपञ्च रच्ने काम गर्दै आएको बताए ।

‘उनीहरूले आठ स्थानमा सदस्यता र नवीकरणका लागि फाराम वितरण गर्न मानेनन्, उनीहरूले त्यसो गरेपछि मैले पनि एक दुई ठाउँमा रोके,’ उनले भने, ‘विवाद मिलाउन केन्द्रीय नेताहरू राखेरसमेत छलफल गरे पनि उनीहरू मान्न तयार भएका छैनन् ।’ जिल्लाका दुवै पक्षका नेता गुट उपगुटमा रुमल्लिँदा कार्यकर्ताको मनोबल भने खस्दै गएको छ । यसले संगठनलाई पनि क्षति पुगिरहेको आम कार्यकर्ताको भनाइ छ ।

प्रकाशित : जेष्ठ ३१, २०७८ १०:४६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×