हलेसीमा खानेपानीको हाहाकार- प्रदेश १ - कान्तिपुर समाचार

हलेसीमा खानेपानीको हाहाकार

डम्बरसिं राई

खोटाङ — खानेपानीको चर्को समस्याले गर्दा धार्मिक पर्यटकीयस्थल हलेसीलगायत आसपास क्षेत्रका बासिन्दा समस्यामा परेका छन् । कतिपय बासिन्दा खानेपानीकै समस्याले अन्यत्र बसाइँ सर्न बाध्य छन् ।‘पानीको जोहो गर्न दिनभरि लाग्छ,’ हलेसी तुवाचुङ नगरपालिका–५ दुर्छिम जोरकाफलकी कोटगैह्राकी रीता कार्कीले भनिन्, ‘गाग्रो बोकेर हिँड्दा हिँड्दै दिन जान्छ ।’

खोटाङको हलेसी तुवाचुङ नगरपालिका–५ दुर्छिम जोरकाफलका महिला पानी भर्न जाँदै

यो क्षेत्रमा खानेपानीको समस्या अहिले मात्र होइन । पुस्तौंदेखि समस्या उस्तै भएको हलेसी तुवाचुङ नगरपालिका–५ दुर्छिम जोरकाफलका चन्द्रबहादुर राईले सुनाए । ‘सात पुस्तादेखि पानीको समस्या टरेको छैन,’ ६१ वर्षीय राईले भने, ‘खानेपानी नभएपछि गाउँलेहरू बसाइँ नै सरेका छन् ।’ हलेसी क्षेत्रका अधिकांशलाई खानीपानी समस्याले पिरोलेको छ । नजिकै मुहान नहुँदा घन्टौं लगाएर पानीको जोहो गर्नुपरेको दुर्छिम जोरकाफलकी रेनुका राईले सुनाइन् । ‘पानी लिन खाजा लिएर जानुपर्छ ।’ उनले भनिन्, ‘कुवामा पानी भरिएको छ र पालो पाइयो भने एक घण्टा लाग्छ ।’ उनले भनिन्, ‘नत्र दिनभरि पनि पर्खिनुपर्ने हुन्छ ।’

उनका अनुसार पानी अभावले दूधकोसीको पानी ट्र्याक्टरमा बोकेर खानुपरेको छ । लिङ्लाम, पकौटेपा, झापा, थुम्का, ढिकेरबोट, डिकुपुलगायतका सुक्खा क्षेत्रमा खानेपानी नभएपछि ट्र्याक्टरमा बोकेर खानुपर्ने बाध्यता छ । पानीको अभाव टार्न टोल विकासको १४ लाख र बाँकी रकम नगरपालिकाले लगानी गरी त्यस क्षेत्रका सामुदायलाई पानी बोक्नका लागि एउटा ट्र्याक्टर खरिद गरिएको खानेपानीका लागि ट्र्याक्टर व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष हपिनशेर राईले बताए ।

समग्र हलेसी क्षेत्रलाई खानेपानी पुर्‍याउन तीन वर्षअघि बृहत् पम्पिङ खानेपानी आयोजना निर्माण सुरु गरिए पनि अहिले अलपत्र छ । ‘बृहत् पम्पिङ प्रविधिको खानेपानी आयोजना सम्पन्नपछि खानेपानीको हाहाकार टर्छ भनेर आशा गरिएको थियो,’ निर्माण उपभोक्ता समितिका उपाध्यक्ष डिल्ली चाम्लिङले भने, ‘आयोजना सकिनुको साटो अलपत्र परेपछि हामी निराश छौं ।’ निर्माण कम्पनीको गैरजिम्मेवारीका कारण निर्माण अवधि सकिए पनि आयोजना भने अपूरै रहेको चाम्लिङको गुनासो छ । हलेसी तुवाचुङ नगरपालिका बाहुनीडाँडा कदुवाको लिलिमाबेंसीबाट डिकुवाको भुम्जुडाँडामा र हलेसी तुवाचुङ नगरपालिका सल्लेको महादेवबेंसीबाट महादेवस्थानको काभ्रेडाँडासम्म पम्पिङ गरेर उक्त नगरपालिकाको सातवटा वडाका करिब ३ हजार ८ सय २५ घरधुरीलाई खानेपानी पुर्‍याउनका लागि सुरु गरिएको योजना अलपत्र परेको हो ।

करिब ३१ करोड ७५ लाख ९६ हजार रुपैयाँको लागतमा २०७६ साल मंसिरमा सक्ने गरी दिवा–महादेव खिम्तीले २०७४ असार २१ गते कामको ठेक्का सम्झौता गरेको थियो । उक्त समयमा नसकेपछि स्थानीयले खानेपानी मन्त्रालयसम्म गुहार माग्दासमेत निर्माण कम्पनीले अटेर गरेको उपभोक्ता समितिका उपाध्यक्ष चाम्लिङले सुनाए ।

प्रकाशित : वैशाख ६, २०७८ ११:४४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

पूरै बस्ती भूमाफियाको मुठीमा

मालपोत र नापीका कर्मचारीसँगको मिलेमतोमा दशक पुरानो बस्तीको जग्गा व्यक्तिको हातमा
डिल्लीराम खतिवडा

करैया, उदयपुर — भूमाफियाले आफ्नो दाबी गर्दै आएको बेलका नगरपालिका–२ करैयाका बस्तीका सर्वसाधारणलाई घर भत्काउन र त्यसो नगरे २० लाख रुपैयाँ प्रतिकठ्ठाका दरले जग्गा खरिद गर्न दवाब दिन थालेका छन् । वर्षौंदेखि भोगचलन गर्दै आएको ४ कठ्ठामा बनेका कोविलाल, मोहितलाल र हरि चौधरीसमेत उनका छोराहरूको आधा दर्जन घर भत्काउन भूमाफिया समूहले दबाब दिएको हो ।

उदयपुरको बेलका नगरपालिका-२ करैया बस्तीमा भूमाफियाले जग्गा आफ्नो दाबी गरेर घर हटाएपछि बाँकी रहेको संसारीदेवी चौधरीको गोठ । तस्बिर : डिल्लीराम/कान्तिपुर

जग्गा आफ्नो भएको दाबी गर्दै आएका स्थानीय परशुराम कठायत, उनका भाइ प्रेम र छोरा ध्रुवले घर भत्काउन वा जग्गा खरिद गर्न दबाब दिएको पीडित महिनारायण चौधरीकी बुहारी शर्मिला चौधरीले बताइन् । ‘खुकुरी देखाउँदै पर्शुरामका छोरा ध्रुवले घर हटाउन दबाब दिइरन्छन्’ शर्मिलाले भनिन्, ‘घर हटाउनुपर्ने, नहटाए जग्गा खरिद गर्नुपर्ने र त्यसो नगरे आफूले मान्छे काटेर जेल जाने भन्दै धम्की दिइरहेका छन् ।’ मदिरा सेवन गरेर आएका ध्रुवले हातपातको प्रयाससमेत गरेको उनले बताइन् ।

डर र धम्की सहन नसक्दा संसारीदेवी चौधरीले घर भत्काइसकेकी छन् । संसारीदेवी एकल महिलासमेत भएकाले कठायत परिवारको दबाब झेल्न सकिनन् । कठायतले आफनो दाबी गर्दै अदालतबाट समेत फैसला भएको भनिएको ४ कठ्ठा जग्गा र त्यसमा बनेका घर हटाउँदा करैया बस्ती नै प्रभावित हुन्छ । २ बिघा ३ कठ्ठा १४ धुर जग्गामा बनेका करिब ३२ परिवारको घर हटाउन भूमाफियाले चलखेल गरेको स्थानीयले बताए । भूमाफियाले जिल्ला अदालतका कर्मचारी, प्रहरी प्रशासन र जनप्रतिनिधिको आडमा निरन्तर धम्की दिँदै आएपछि स्थानीय बिचल्लीमा छन् ।

२०१६/१८ सालतिर पूर्वपट्टिबाट बग्दै गरेको सप्तकोसी नदीले धार परिवर्तन गरी पश्चिमतर्फ कटान थाल्यो । कोसी कटानको मारमा परेका करिब ३२ घरपरिवार थारू र दलित समुदाय अहिले बस्दै आएको करैयामा सरे । करैया त्यतिबेला पूरै खाली थियो । कसैको दाबी विरोध थिएन । ‘सप्तकोसीको कटानले गाउँ बगाएपछि अहिले बसोबास गरेकै स्थानमा आएर घर बनाइयो,’ ६८ वर्षीया भुवनेश्वर पासवानले भने, ‘कोसीले पश्चिम धार कटान गरिरहेपछि त्यहाँको गाउँ पूरै यतै सर्‍यो ।’ पासवानका बाजेले नै त्यहाँ घर बनाएको उनले बताए ।

अहिले बसिरहेका थारू र दलित समुदायको तीन पुस्ता करैयामै बितिसकेको छ । करैया बस्ती पनि विस्तार भएको छ । तर, अहिले परशुराम कठायतले करैया बस्ती अहिलेको भन्दा पूर्वपट्टि कोसीटप्पु वन्यजन्तु आरक्ष क्षेत्रतिर देखाउने गरेको स्थानीय भोगेन्द्र चौधरीले बताए । ‘बस्तीमा २०२८ सालमा नापी हुँदा खाली कित्ता नम्बर १ पर्ती ऐलानी जग्गा थियो,’ चौधरीले भने, ‘तत्कालीन सुन्दरपुर थानाका असइ राजविराज–४ का रामकृष्ण उपाध्यायको क्षेत्र साविक तपेश्वरी कमान्ड एरियाभित्र पर्थ्यो । उनै रामकृष्णले २०३१ सालमा आफनी श्रीमती गोमादेवीका नाममा कसैलाई थाहा नदिई बस्ती बसेको जग्गा छुट दर्ता गरी लालपुर्जा बनाए ।’

उपाध्यायले मालपोत र नापी कर्मचारीसँगको मिलेमतोमा लालपुर्जा फिल्ड बुकमा स्रेस्ता खडा गरी थारू र दलित समुदायलाई ४ कठ्ठाको पैसा लिएर २ कठ्ठा मात्र पास गरेको चौधरीको आरोप छ । घर भएको ठाउँमा कित्ताकाट नगरी अन्तै गरिदिएको र राजविराजमा बोलाएर खानपिन गराउदै आफूहरूलाई ठगेको स्थानीयले दुखेसो गरे ।

त्यसैबीच २०४२/०४३ मा गोमादेवीका नाममा रहेका बाँकी स्रेस्तामा भएका तर थारू र दलित परिवारका घरगोठ भएका जग्गा डम्बरबहादुर, प्रेमबहादुर र टीकादेवीले रजिस्ट्रेसन पास गरेको मालपोतको रेकर्डमा देखिन्छ । प्रेमबहादुरले बस्तीको जग्गा आफ्नो दाबी गरेपछि स्थानीयवासी अदालत गएका थिए । जिल्ला अदालतले बस्तीवासीकै पक्षमा फैसला गरेको थियो । त्यसलगत्तै ‘मिलेमतो’ मा रातारात प्रेमबहादुरको नामबाट टीकादेवी कठायतको नाममा जग्गा नामसारी भएको मालपोतको रेकर्डमा छ ।

५८ वर्षदेखि थारू र दलित समुदाय बसोबास गरिरहेको जग्गा करिब १५/२० वर्षयता भारतको असमबाट आएको कठायत परिवारले आफनो दाबी गरेको बेलाका नगरपालिका–२ वडा सदस्य फूलकुमारी सदाले बताउँदै आएकी छन् । कठायतको नाममा रहेको जग्गाको मुद्दा चल्दा कोबीलाल चौधरी, मोहितलाल चौधरी र हरि चौधरीको घरजग्गा हालकै बसोबास भएको ठाउँमा मालपोतको रेकर्डमा देखिन्छ । तर भाइ प्रेमले मुद्दा हारेपछि परशुरामले श्रीमती टीकादेवीका नाममा जग्गा नामसारी गरेको र फेरि मुद्दा हालेर पद र पैसाको दुरुपयोग गरी जितेको स्थानीयको आरोप छ । प्रेम कठायतको नाममा हुँदा पीडितहरूको घरजग्गा आफ्नै हुने र त्यही जग्गा टीकादेवीको नाममा नामसारी भएपछि अन्तै पर्ने जिल्ला अदालत उदयपुरको अलग–अलग फैसलाले झन् अन्योलमा परेको स्थानीयले वताए ।

टीकादेवीको नाममा जग्गा सारिएपछि उनी फेरि अदालत गएकी थिइन् । २०७३ सालमा जिल्ला अदालतले टीकादेवीको पक्षमा फैसला गरेको थियो । त्यसविरुद्ध पीडितहरू उच्च अदालत विराटनगर अस्थायी इजलास ओखलढुंगा गएका थिए । तर, आर्थिक अभावका कारण वकिल राख्न नसकेको र तारिख गुजारेका कारण २०७५ मंसिरमा कठायतकै पक्षमा फैसला भएको थियो ।

अदालतबाट टीकादेवीको पक्षमा फैसला भएपछि अहिले परशुरामले जग्गा आफनो भन्दै थारू र दलित समुदायलाई घर भत्काउन दबाब दिइरहेका छन । अदालतका कर्मचारी, प्रहरी प्रशासन लगाएर जबर्जस्ती घर भत्काउने, भाँडाकुँडा फालिदिने, महिला बालबालिकालाई तानेर बाहिर निकाल्ने गरिरहेका कठायतले पछिल्लो समय बास काट्ने, घर भत्काइदिने र ज्यान मार्नेसम्मको धम्की दिने गरेको स्थानीयको आरोप छ ।

परशुरामले भने अदालतबाट आफ्नो पक्षमा फैसला भएकाले जसरी पनि जग्गा भोग गर्ने बताउँदै आएका छन् । उनले अदालतले जग्गा आफनो भएको फैसला गरिदिएकाले नछोड्ने र छोड्नुपरे २० लाख रुपैयाँ प्रतिकठ्ठाका दरले रकम लिएर रिजेस्ट्रेसन गरिदिने बताउँदै आएका छन् ।

प्रकाशित : वैशाख ६, २०७८ ११:४२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×