सिमसार मासेर पर्यटकीय स्थल

ऐनविपरीत सामुदायिक वनभित्र भौतिक संरचना बनाउँदा वातावरणमा असर
अर्जुन राजवंशी

(बिर्तामोड) — दमक नगरपालिका ३ स्थित हम्से दुम्से सामुदायिक वनभित्र रहेको सिमसारलाई पर्यापर्यटनको रूपमा विकास गर्ने भन्दै एक्स्काभेटर लगाएर पोखरी खनियो । पोखरी खनेको केही दिनपछि नै गत भदौ १ गते स्थानीय १४ वर्षीय बालक ओसिम मगरको डुबेर मृत्यु भयो । ४ दिनपछि भदौ ५ मा सोही वडामा निर्माणाधीन अर्को पशुपति सिमसार क्षेत्रको पोखरीमा डुबेर २० वर्षीय मदन श्रेष्ठले पनि ज्यान गुमाए । 

झापामा सिमसार क्षेत्रहरूमा पर्यटकीय स्थल बनाउने होडबाजी चलेको छ । विशेषगरी सामुदायिक वनभित्र मापदण्डविपरीत तरिकाले भौतिक संरचना बनाउने काम भइरहेको छ । ससाना कुलो, होली, पानी उम्रिने स्थान, ऐतिहासिक तथा जैविक महत्त्वका पोखरीहरूमा मनपरी एक्स्काभेटर चलाइएका छन् । वन ऐनविपरीत हुने गरि सामुदायिक वनभित्र भौतिक संरचनाहरू बनाइएका छन् । जैविक सम्पदाको संरक्षण छैन । वातावरणीयभन्दा कृत्रिम सुन्दरता थपेर पैंसा कमाउनेतिर लागेका छन्, सामुदायिक वनका पदाधिकारीहरू ।

पर्यटकीयस्थल बनाउने भन्दै सामुदायिक वनभित्र ठूल्ठूला पोखरी खनिएका छन् । तर, पोखरीहरूमा घेराबारा छैन । सिमसार घुम्न जाने बालबालिका पोखरीमा खसेर डुब्न सक्ने जोखिम सधैं छ । त्यसतर्फ वन समितिका पदाधिकारीको ध्यान देखिंदैन । बरु, वन क्षेत्रभित्र कंक्रिटका भौतिक संरचना निर्माणका लागि स्थानीय, प्रदेश र संघीय सरकारका विभिन्न निकायसँग बजेट माग्न उनीहरूको व्यस्तता बढेको छ । कनकाई नगरपालिका १ र २ मा पर्ने जामुनबारी, वडा नं. २ को सुकेडाँगी, मेचीनगर नगरपालिकाको ९ नम्बरमा रहेको खुट्टीडाँगी, १० को बाँसबारी तथा ११ र १२ नम्बरमा रहेको कालिका सामुदायिक वनले वन क्षेत्रभित्र पर्यटकीयस्थल सञ्चालन गरिरहेका छन् । यी वन क्षेत्रभित्र विभिन्न आकारमा ठूला ठूला पोखरीहरू खनिएका छन् । सिमसारको मापदण्ड ख्यालै नगरी खनिएका पोखरीहरूमा कुनै सुरक्षा अपनाइएको छैन । व्यावसायिक रूपमा यी सिमसारहरूले वार्षिक हजारौं आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकबाट आम्दानी लिइरहेका छन् । सामुदायिक वन समितिका पदाधिकारीहरूले वन क्षेत्रमा पोखरी खन्ने, ढलानसहितका भौतिक पूर्वाधारहरू निर्माण गर्ने कार्य गरिरहेका छन् ।

सिमसार संरक्षणमा अपनाउनुपर्ने सावधानीबारे वन समितिहरूलाई पटकपटक जानकारी गराउँदासमेत कसैले वास्ता नगरेको जिल्ला डिभिजन वन कार्यालयका प्रमुख विष्णुलाल घिमिरेले बताए । घेराबारा नगरेकै कारण पर्यटकीयस्थलका लागि खनिएका पोखरीहरूमा डुबेर दुई बालकको ज्यान गएको दमक ३ का वडाध्यक्ष नवीन बरालले स्वीकार गरे । उनले वडाको हम्से दुम्से र पशुपति सिमसार पर्यटकीयस्थलमा खनिएका पोखरी घेराबाराको प्रक्रिया सुरु गरिसकेको जानकारी दिए । वन ऐन २०७६ अनुसार कुनै पनि सामुदायिक वनले वन क्षेत्रभित्र पाइने जीवजन्तुहरूका लागि सिमसार संरक्षण गरेका छैनन् । सिमसारलाई पर्यापर्यटनका रूपमा विकास गर्दा वनभित्रका वन्यजन्तुलाई आवश्यक पर्ने जैविक मार्गसमेत बनाएको पाइँदैन ।

‘जीवजन्तुले जंगलभित्र पानी खान पाउनुपर्छ । सिमसारलाई पर्यटकीयस्थल बनाउँदा उनीहरूलाई पनि असर पुर्‍याउनु हुँदैन’ घिमिरेले भने, ‘पोखरी खन्दा धेरै गहिरो बनाउनु हुँदैन । जीवजन्तुले पोखरीको पानी खान सक्ने सिँढी बनाउनुपर्छ । मान्छेबाट असर नपुग्नेगरी वन्यजन्तुको लागि जैविक मार्ग बनाउनुपर्छ । जलचर, अभयचरका लागि संवेदनशील भए त्यस्तो सिमसारलाई संरक्षण गरेर राख्नुपर्छ ।’

सिमसार क्षेत्रमा खनिएका पोखरीहरूलाई घेराबारा गर्न, वन्यजन्तुमैत्री संरचना बनाउन एक बर्षअघि जिल्लामा पर्यटकीयस्थल निर्माण गरिरहेका सबै सामुदायिक वनलाई लिखित परिपत्र गरेर निर्देशन दिएको घिमिरेले जानकारी दिए । निर्देशनअनुसार मेचीनगरको बाँसबारी सिमसार क्षेत्रले मात्र पोखरी घेराबारा गरेको छ । निर्देशन अटेर गर्ने वन समितिलाई कारबाही गर्ने स्पष्ट नियम नभएकाले समस्या भएको उनले बताए । जामुनबारी सामुदायिक वन समितिका अध्यक्ष ख्याम सिटौलाले सिमसार क्षेत्रमा जथाभावी पर्यटकीयस्थल बनाउन नियमनकारी निकायले कडाई गर्नुपर्ने बताए । सिमसार क्षेत्रमा पर्यटकीयस्थल बनाउन स्वीकृति दिंदा नै कडाइ गर्न सके सबैले मापदण्ड पूरा गर्ने उनको भनाइ छ । प्राकृतिक सिमसार क्षेत्रलाई पैसा कमाउने उद्देश्यले जथाभावी खनजोत गर्दा वातावरणीय अवस्थामै ठूलो असर पर्ने प्राणी शास्त्रविद् एवं प्राध्यापक डाक्टर केआर खम्बूले बताए ।

पर्याप्त अध्ययनबिना सिमसार क्षेत्रको व्यवस्थापन गर्न नहुने उनको जोड छ । उनले भने, ‘सिमसारको परिभाषा बुझ्न जरुरी छ । पानीको स्रोत नै मासिने गरी सिमसार क्षेत्रलाई गहिराउनु हुँदैन । पोखरीहरू धेरै गहिरो बनाइयो भने पानीमा पाइने जीवजन्तुहरू नष्ट हुन्छन् ।’ उनले जिल्लामा प्राकृतिक सिमसारहरूको उचित संरक्षण हुन नसकेको जिकिर गरे । सिमसार क्षेत्रहरूलाई पर्यटकीयस्थलको रूपमा विकास गराएर मानिसको जमघट बढाएकोले बकुल्ला, सारस, गरुड, कछुवा जस्ता पन्छी तथा जीवहरू लोप भएको उनको भनाइ छ । जिल्लाको हल्दीबारी गाउँपालिका २ स्थित भेलागढी, अर्जुनधारा नगरपालिका २ स्थित हलुवागढ र मेचीनगर ९ स्थित थोप्ले विरान सामुदायिक वनले पनि वन क्षेत्रमा पोखरीसहितको भौतिक पूर्वाधार निर्माण गरी पर्यटकीयस्थल सञ्चालन गरिरहेका छन् ।

मेचीनगरको वडा १ मा रहेको कृष्ण थुम्की, ९ मा रहेको मागुरमाडी सामुदायिक वन बिट १ र वडा १३ को हातेमालो, भद्रपुर नगरपालिका १ मा रहेका दियालो, विशाल र दशरथपुर, वडा ९ को चन्द्रगढी, बिर्तामोड ७ को सुन्दर निचाझोडा, अर्जुनधारा ३ को जुकेखाडी र ९ को प्रगतीले संरचना बनाएका छन् ।

यसैगरी, कन्काईको प्रजापति र हल्दीबारी २ को रातमाटे र ३ को पाथीभरा कालिका, बुद्धशान्ति गाउँपालिका ५ को पाँचपोखरी र आदर्श नमुना, कचनाकवल गाउँपालिकाको दीपज्योति र झापा गाउँपालिका ६ को रानी सामुदायिक वनले पनि पर्यटकीयस्थल निर्माण गरिरहेका छन् ।

प्रकाशित : फाल्गुन ८, २०७६ ०९:००
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

पुटिनद्वारा सल्लाहकार बर्खास्त

एजेन्सी

मस्‍को — रूसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले आफ्ना सल्लाहकार भ्लादिस्लाभ सुर्कोभलाई पदबाट बर्खास्त गरेका छन् । उनी पुटिनका निकटस्थ सहयोगी मानिन्थे । राष्ट्रपतिका गुप्त रणनीतिकार सुर्कोभलाई रूसमा पर्दा पछाडिको शक्तिका रूपमा लिने गरिन्थ्यो ।

सुर्कोभकाकारण पुटिनले रूसमा आफ्नो शक्ति मजबुत पार्न सफल भएका बताइन्छ । रूसको युक्रेन नीतिका रणनीतिकार सुर्कोभलाई पुटिनले हालै त्यससम्बन्धी केही जिम्मेवारीबाट मुक्त गरेको थिए । दुई साताअघि पुटिनले उनको स्थानमा दुई साताअघि अनुभवी तथा निकटवर्ती सहयोगी दिमित्री कोजाकलाई नियुक्त गरेका थिए ।

रूसी राष्ट्रपति कार्यालय क्रेमलिनले सुर्कोभलाई नयाँ जिम्मेवारी दिने/नदिनेबारे भने केही उल्लेख गरेको छैन । क्रेमलिनको वेबसाइटमा राखिएको वक्तव्यमा सुर्कोभलाई बर्खास्त गरेको उल्लेख गरिएको भए पनि कारण भने जनाइएको छैन । रूसी राजनीतिमा कुनै समय सुर्कोभले भूमिकाबिना कुनै महत्त्वपूर्ण निर्णय हुँदैनथ्यो । डुमामा प्रतिनिधित्व गर्ने राजनीतिक दल तथा पुटिनको समर्थनमा सडकमा उत्रने युवा समूहमाथि उनको नियन्त्रण रहन्थ्यो । उनले आफ्नो नियन्त्रण जमानउ क्रेमलिनका नीतिप्रति विरोध जनाउने कलाकारलाई सहयोग गर्नुका साथै राजनीतिक विपक्षीसँग पनि सुमधुर सम्बन्ध स्थापित गरे ।

करिब एक दशकअघि पुटिनराजको विरोधमा मस्कोमा भएको विरोध प्रदर्शनका क्रममा पहिलो पटक उनले आफ्नो समर्थन गुमाएका थिए । सडक प्रदर्शनमाथि नियन्त्रण कायम गर्न नसकेको भन्दै कतिपयले उनी असफल भएको दाबी गरे । तर पछि पूर्वी युक्रेनमा रूसले गरेको आक्रमण सफल भएपछि उनी पुनः शक्तिको केन्द्रमा रहे ।

प्रकाशित : फाल्गुन ८, २०७६ ०८:५९
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×