कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

‘मेरा सन्तान यिनै पुस्तक’

सुम्निमा चाम्लिङ

(इटहरी) — धरानमा पुस्तकालय भन्नासाथ पूर्णबहादुर सम्झिइन्छ ।  

आफ्ना दिवंगत छोरा कवि विमल गुरुङको स्मृतिमा २०४८ मा स्थापना गरिएको पुस्तकालय उनी निरन्तर रेखदेख गर्दै आएका छन् ।


खोटाङको रावा खोलामा जन्मेका गुरुङ आफैंले बुद्ध चोकमा छोराको स्मृतिमा पुस्तकालय स्थापना गरेका थिए । १६ वर्षसम्म बम र बारुदसँग आफ्नो ऊर्जाशील समय बिताएका उनी तीन दशकयता प्स्तुक स्याहारिरहेका छन् । बिहान ६ बजेदेखि अपराह्न ४ बजेसम्म पुस्तकालयमा भेटिन्छन् । सरसफाइ गर्छन्, पुस्तक व्यवस्थित राख्छन् । ७६ वर्षीय उनी पुस्तकालयमा आउने पाठकलाई दैनिक आफैं चिया बनाएर खुवाउँछन् । उनको रेखदेखमा १२ हजारभन्दा बढी पुस्तक छन् ।


स्थानीयदेखि राष्ट्रियस्तरका पत्रपत्रिका पनि हुन्छन् । पछिल्लो समय पुस्तकालयमा आएर पढ्ने पाठकको संख्या घटिरहेकामा भने उनलाई दुःख लाग्दो रहेछ । ‘दिनहुँ पत्रपत्रिका राखिदिन्छु, सक्दो नयाँ पुस्तक किनेर राख्छु,’ उनले भने, ‘तर पढ्ने मान्छे उति आउँदैनन्, दुःख लाग्छ ।’


पल्टनमा रहँदा सामान्य अक्षर चिन्न र पढ्न सक्ने भएका उनले पुस्तकालय स्थापना गर्छु भन्ने सोचेका थिएनन् । अवकाशपछि उनी ब्रुनाईमा रोजगारीका लागि पुगेका थिए । त्यसको एक हप्तापछि, २०४८ वैशाख २४ गते १९ वर्षीय छोरा विमलको दुर्घटनामा मृत्यु भयो । विमल निकै अध्ययनशील थिए । उनको कोठाभरि राजनीतिदेखि साहित्य र अरू विषयका पुस्तक र पत्रपत्रिका थिए । यो देखेर छोराका पुस्तक संरक्षण गर्छु भन्ने लाग्यो । अनि विदेश नजाने अठोट गर्दै पुस्तकालय खोल्ने योजना बनाएका रहेछन् । सुरूमा विमलका करिब चार सय पुस्तक, कविता र आफैंले ५ हजार रुपैयाँ बराबरको पुस्तक थपेर घरैबाट पुस्तकालय सुरु गरे । केही वर्षपछि उनले जग्गा किनेर बेग्लै पुस्तकालय बनाए । विमलका सिर्जना र पुस्तकहरू उनैले प्रयोग गर्ने आलमारीमा संरक्षण गरेर राखेका छन् । ‘यहाँका पुस्तकलाई छोरो सम्झेर रुँगेर बसेको छु,’ उनले भने, ‘छोरो भने पनि सन्तान भने पनि यही पुस्तकालय त हो ।’


दीर्घकालीन रूपमा पुस्तकालय सञ्चालनमा ल्याउनका लागि उनले करिब एक करोड बराबरको अक्षय कोष खडा गरेका छन् । कोषबाट आएको ब्याजले पुस्तकालयको खर्च चलेको छ । २०५२ देखि विमलको जन्मयन्ती कात्तिक १९ गतेका दिन साहित्यिक कार्यक्रम गरी उत्कृष्ट स्रष्टालाई पुरस्कृतसमेत गरिँदै आएको छ । निकै माया गरेर पुस्तक स्याहार्ने उनी कसैले पुस्तक घर लगेर फिर्ता नल्याउने गरेको बताउँछन् । ‘कुनै पनि पुस्तक धेरैभन्दा धेरैले पढ्न पाउन् भन्ने लाग्छ,’ उनले भने, ‘तर घर लैजानेहरूले फिर्ता नल्याउँदा दुःख लाग्छ ।’


कतिपयले भने व्यक्तिगत र संस्थागत रूपमा पुस्तक उपहार पनि दिने गरेका छन् । अन्तर्राष्ट्रिय पुस्तकालयबाट समेत पुस्तक पठाइदिने गरेको उनले सुनाए । वार्षिक ५१ हजार बराबरको नयाँ पुस्तक खरिद गर्ने गरिएको छ । विमलले सिर्जना गरेका कविताका दुइटा संग्रह प्रकाशन पुस्तकालयमा राखिएको छ । छोराको सम्झनामा पुस्तकको यति लामो समयदेखि स्याहार गरिरहेकामा श्रद्धा जागृत हुने बेलबारी साहित्य विकास समाजकी अध्यक्ष रेखा सुवेदी बताउँछिन् । उनको योगदानको कदर गर्दै गत साता समाजले गुरुङको सम्मान गरेको थियो । प्रकाशित : फाल्गुन ४, २०७६ ०९:१४

ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

कोरोना भाइरस संक्रमण : तिब्बतमा उच्च सतर्कता, किमाथांकामा छैन तयारी

दादुरा र रूवेला खोप अभियानमा स्वास्थ्यचौकी, सामान्य औषधिको समेत छैन उल्लेख्य स्टक 
स्वास्थ्यकर्मी र औषधि पठाउन गरिएको आग्रह सुनुवाइ भएन  ितिब्बततर्फ घरबाहिर हिँडडुल गर्नसमेत निषेध, सीमाबाट फर्काइए १२ नेपाली
दीपेन्द्र शाक्य

(संखुवासभा) — चीनमा फैलिएको नोवल कोरोना भाइरसका कारण सीमावर्ती किमाथांका क्षेत्रका बासिन्दा त्रसित छन् । सम्भावित संकटलाई ध्यान दिँदै जिल्लास्थित सरकारी निकायले किमाथांकामा सतर्कता अपनाउने तथा स्वास्थ्यकर्मी पठाउने तयारी गरेको छैन । ‘कसैलाई सम्भावित लक्षण देखिएको थाहा हुन आएमा जिल्लामा सम्पर्क गर्नू’ भन्दै स्वास्थ्य कार्यालय ढुक्कसँग बसेको छ । 

जिल्ला स्वास्थ्य प्रमुख रमेश बाह्रकोटी किमाथांका स्वास्थ्य चौकीका कर्मचारीसँग निरन्तर सम्पर्कमा बसेको बताउँछन् । उनका अनुसार किमथांकामा ज्वरो आउने, झाडापखला र रुघाखोकी कसैलाई लागि हाले सम्पर्कमा आउन स्वास्थ्यकर्मीलाई भनिएको छ । ‘अहिले त्यस क्षेत्रमा स्वास्थ्यकर्मी पठाउने कुनै निर्णय भएको छैन, पठाउनुपरे हेल्थ असिस्टेन्ट, अहेव र अनमी खटाउने हो,’ उनले भने, ‘सामान्य औषधिका लागि त्यस क्षेत्रका स्वास्थ्यकर्मीसँग समन्वय गर्ने तयारीमा छौं ।’

कति औषधि किमाथांका स्वास्थ्य चौकीमा छ भन्ने विषयमा समेत स्थानीय प्रशासन र स्वास्थ्य कार्यालयलाई जानकारी छैन । उक्त स्वास्थ्य चौकीमा एक अहेब, एक अनमी र एक जना कार्यालय सहयोगी छन् । उनीहरू दादुरा र रुवेला खोप अभियानको तयारीमा छन् । अहेब छेचावा भोटेले कोरोनाको महामारी आएमा स्वास्थ्य चौकीमा भएको सामान्य औषधि पनि कम हुने बताउँछन् ।

‘सामान्य रुघाखोकीको संक्रमण फैलिएमा पनि उनीहरूलाई दिने औषधि पर्याप्त छैन,’ उनले भने । भोटेका अनुसार सिटामोल चार सय, मेट्रोन ६ सय र सिप्रो आठ सय ट्याब्लेट मात्र स्टक छ । त्यसबाहेकका औषधिको परिमाण धेरै कम छ । ‘२० प्रकारका औषधि स्वास्थ्य चौकीमा छ,’ उनले भने, ‘यी सबै गरेर एक हजार ट्याबलेट जति पुग्ला । सरदर ३० देखि ४० जनालाई मात्र यो परिमाणले पुग्छ ।’

थप औषधि ल्याउने तयारी कतैबाट नभएको उनले बताए । ‘महामारी फैलिएको अवस्थामा बिरामीलाई औषधि बाँड्न सक्दैनौं,’ उनले भने, ‘आसपासका स्वास्थ्य चौकीमा पनि औषधि छैन, जिल्लाबाट पठाउने तयारी पनि छैन ।’
स्वास्थ्य कार्यालय र स्थानीय प्रशासनले किमाथांकामा स्वास्थ्यको टोली अहिलेसम्म नपठाएकोमा स्थानीयले गुनासो गरेका छन् । यत्रो समयसम्म सरकारको तर्फबाट चिकित्सकसमेतको टोली पठाउने कुरासम्म नउठेकोमा आक्रोश पोख्छन् किमाथांकाका निमा भोटे । ‘सीमापारि निकै सावधानी अपनाइएको छ,’ उनले भने, ‘तर हाम्रोतिर केही छैन, किमाथांकावासीलाई माक्स कसरी लगाउने वा माक्स भनेको के हो नै थाहा छैन ।’

केन्द्र र प्रदेश सरकार यहाँको अवस्थालाई लिएर बेखबर बनेको उनले आरोप लगाए । ‘संक्रमण फैलिएको देशसँग जोडिएका छौं,’ उनले भने, ‘तर सम्भावित संकटको सामना गर्ने कुनै तयारी छैन, हामी त्रासका बीच बसिरहेका छौं ।

हामी समस्यामा भएको थाहा पाएपछि खाद्यान्न पठाउने सरकारले स्वास्थ्यकर्मीको टोली र औषधि पठाउनेतर्फ ध्यान दिएको छैन, स्वास्थ्यकर्मी पठाउन आग्रह गर्दा पनि सुनुवाइ भएन ।’

सदरमुकाममै थन्कियो खाद्यान्न
भोटखोला गाउँपालिकाले किमाथांकाका लागि सात हजार किलोग्राम खाद्यान्न सदरमुकाममा तयारी अवस्थामा राखेको थियो । तर, नेपाली सेनाको हेलिकोप्टरले दुई पटकमा चार हजार पाँच सय किलोग्राम मात्रै ढुवानी गरेको थियो । बाँकी रहेको दुई हजार पाँच सय केजी सदरमुकाममै थन्किएको छ । हेलिकोप्टरले पूरा परिमाण ढुवानी नगरिदिएपछि गाउँपालिकाले भारी बोकाएरै किमाथांकासम्म खाद्यान्न लैजाने तयारी गरेको अध्यक्ष तेम्बा भोटेले बताए । ‘बाँकी रहेको सामग्री खच्चडलाई बोकाएर लैजाने तयारी गर्दै छौं । त्यति सामाग्रीले स्थानीयलाई मुस्किलले सातदेखि १० दिनसम्म मात्रै पुग्छ,’ उनले भने, ‘एक किलो सामान किमाथांकासम्म ढुवानी गरेको एक सय रुपैयाँभन्दा बढी लाग्छ । खाद्यान्न प्रशस्तै किन्न सक्छौं तर ढुवानी भाडा चर्को पर्छ ।’

किमाथांकासँग सीमा जोडिएको तिब्बतको चाँगा र देनदाङमा कोरोना भाइरसको महामारी नदेखिए पनि चीनले उच्च सुरक्षा सतर्कता अपनाएको छ । आफ्नोतर्फको नाका चीनले बन्द गर्दा किमाथांकामा खाद्यान्न अभाव भएको हो । यो क्षेत्र तिब्बती बजार चाँगाको भरमा छ । किमाथांकामा चार सय ३०, छिमेकी गाउँ छुमसुरमा ८४, रिदाकमा चार सय ४१ र थुदामका ४२ जना बसोबास गरिरहेका छन् । उनीहरूमध्ये किमाथांकावासीका लागि मात्रै खाद्यान्न लगिएको हो । बाँकी गाउँमा पैदलमार्गबाट खाद्यान्न पठाइने भोटे बताउँछन् । चीनले किमाथांका नाका कहिले खोल्छ यकिन छैन । गएको माघ ५ देखि कोरोना भाइरसका कारण यो नाका चीनले बन्द गरेको हो ।

तत्कालको संकट टार्न खाद्यान्‍न मात्रै हेलिकोप्टरबाट पठाइएको संखुवासभाका प्रमुख जिल्ला अधिकारी जीवनप्रसाद दुलालले बताए । उनले नाका बन्द भएको २१ दिनसम्म स्थानीयले यसअघि नै भण्डार गरेको खाद्य सामग्री प्रयोग गरेको बताए । ‘त्यसपछि खाद्यान्न अभाव देखिएको भन्दै गाउँपालिकाले लिखित जानकारी गराएपछि हामीले हेलिकोप्टरबाट खाद्यान्न पठाएका हौं,’ उनले भने । सो क्रममा चामल, नुन, तेललगायतका खाद्यान्न सामग्री ढुवानी गरिएको संखुवासभा प्रहरीका डीएसपी मिमबहादुर लामाले बताए । उनका अनुसार चार हजार दुई सय ५० किलोग्राम चामल, एक सय ८२ लिटर तेल र दुई सय किलो नुन लगिएको छ ।

यी सामग्री भोटखोला–१, किमाथांकाका ८६ घरपरिवार, भर्खरै स्थापना गरिएको सशस्त्र प्रहरीको सीमा सुरक्षा पोस्ट, प्रहरी चौकी, स्वास्थ्य चौकीलगायत कार्यालयका कर्मचारीलाई वितरण गरिएको छ । उच्च हिमाली क्षेत्र भएका कारण यहाँ कोदो, मकै र आलुबाहेकका खाद्यान्न उत्पादन हुँदैन । गाउँपालिका अध्यक्ष भोटेका अनुसार उत्पादन भएका सबै खाद्यान्न सकिएको स्थानीयले बताएका छन् । भोटखोला सदरमुकामबाट पाँच दिनको पैदल दूरीमा पर्छ ।

१२ नेपाली फर्काइए
तिब्बतको चाँगा र देनदाङमा कोरोना संक्रमण देखिएको सार्वजनिक भएको छैन तर त्यहाँ घरबाहिर हिँडडुलसमेत बन्द गरिएको गाउँपालिका अध्यक्ष भोटेले बताए । ‘तिब्बतमा कसैलाई पनि बाहिर हिँडडुल गर्न दिइएको छैन,’ उनले भने, ‘एउटा घरमा चार जनाभन्दा बढीलाई बस्न पनि अनुमति छैन ।’

चीनतर्फ सिमानामा सेना राखेर मानिसहरूलाई हिँडडुलमा समेत रोक लगाइएको उनले सुनाए । किमाथांका नाकाबाट मंगलबार १२ जना नेपाली कामदार फर्काइएको थियो । फर्काइएका सबै संखुवासभाको भोटखोला र मकालु गाउँपालिकाका भएको उनले बताए । यसअघि माघ १४ मा ताप्लेजुङ पापुङका २ जना फर्काइएका थिए ।

प्रकाशित : फाल्गुन ४, २०७६ ०९:०५
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
×