पर्यटक टिकाउनै कठिन

बर्जु तालमा भारत, विहारसम्मका पर्यटक आउँछन् तर छेउछाउ होटल र होमस्टे नहुँदा चाहेर पनि यहाँ बस्न पाउँदैनन्
जितेन्द्र साह

(बर्जु, सुनसरी) — विराटनगरको बरगाछी चोकदेखि करिब ९ किमी पश्चिममा छ, चिमडी बर्जु ताल । सुनसरीको बर्जु गाउँपालिका–६, चिमडी बस्तीमा १ सय ५२ बिघामा फैलिएको यो ताल क्षेत्र पर्यटकीय सम्भावनाले भरिपूर्ण छ । तर धुलाम्य/हिलाम्य हुलाकी मार्ग र व्यवस्थापन अभावमा यसले पर्यटक तान्न सकिरहेको छैन ।

ZenTravel

नजिकै भए पनि मोरङ, सुनसरी र झापाबासी यहाँ आउन हिचकिचाउँछन् । तर, विराटनगर–६ की ६० वर्षीया उर्मिला थापा तीन नातिनातिना च्यापेर आएकी भेटिइन् । उनी पहिलोचोटि आएकी रहिछन् । ‘थाहा त थियो, ठाउँ पनि राम्रो छ तर आइजाई गर्नै कठिन छ, आउँदै धुलाम्य भयौं,’ उनले भनिन्, ‘पानी परिहाले हिलाम्य भएर यहाँबाट निस्कन पनि सकिन्न, कम्तीमा ताल क्षेत्रमा ग्राभेल मार्ग बनाउनुपर्छ ।’ नानीबाबुलाई खेलाउन र घुमाउन यहाँ ताल, नौका विहार एवं बालबगैंचाबाहेक केही नरहेको थापाले बताइन् । मोरङको कटहरीस्थित राधाकृष्ण आधारभूत विद्यालयबाट वनभोजका लागि आएका शिक्षकशिक्षिकाले पनि यति सुन्दर थलोमा प्रचुर विकास नभएकोमा असन्तुष्टि प्रकट गरे ।

Meroghar

‘यतिको विशाल ठाउँमा पूर्वाधार छैन, वृक्षरोपणसमेत गरिएको छैन,’ शिक्षक वसन्तराम चौधरीले भने, ‘वनभोजका लागि पर्याप्त टहरा निर्माण गरिएको छैन ।’ बनाइएका तीन टहरा भरिभराउ हुन्छन् । पछि आउनेहरू ठाउँ नपाएर अन्यत्र लाग्छन् ।

ठूलो पानी परे वा हावाहुरी आए यहाँ घुम्न आएका सयौं नागरिकका लागि ओत लाग्ने थलो नभएको सुनसरी दुहबी–११ तमुनाकी अञ्जुली चौधरीले बताइन् । ‘आफ्नै गाउँठाउँ घुम्न मन त लाग्छ तर पैसा खर्चेर पनि सुविधा नपाउँदा मन खिन्न हुन्छ,’ उनले भनिन्, ‘केही पनि व्यवस्थित देख्दिनँ । बढी महिला र बालबालिका आउने भए पनि यहाँ सुरक्षा–व्यवस्था छैन ।’

भारत, बिहारको पुर्णिया जिल्लाबाट पहिलो पटक आएका रामेश्वर जयसवाल ठाउँ सुन्दर भए पनि होटेल, लज र खाजा पसल नदेखेर चकित परे । ‘नेपाल भ्रमणवर्षबारे थाहा पाएर श्रीमती र दुई बच्चासहित घुम्न आएको हुँ,’ उनले भने, ‘पहिले बर्जु आएँ, यहाँ बस्नेखाने ठाउँ वा होमस्टे पनि छैन, राति इटहरी बसेर पूर्वी पहाडी भेगतिर लाग्छु ।’

महाभारतको कथासँग बर्जु तालको सन्दर्भ जोडिएकाले पनि यो ठाउँ हेर्न र घुम्न चाहेको जयसवालले बताए । बाल–बगैंचामा जाँदा र नाउ चढ्दा छुट्टाछुट्टै टिकट काट्नुपरेकोमा उनले गुनासो गरे ।
बर्जु सामुदायिक केन्द्रले १८ पुसदेखि १ माघसम्म बर्जु महोत्सव मनाइरहेको छ । महोत्सवभरि ताल क्षेत्रमा प्रवेश निःशुल्क छ । तर शनिबारबाहेक अन्य दिन यहाँ उति सारो भिड देखिन्न ।

दशकअघिको बाढीले क्षति पुगेको यो तालमा पुनर्निर्माणपछि २०६६ मा चहलपहल सुरु भएको चिमडी बर्जु ताल सिमसार विकास तथा संरक्षण समितिले जनाएको छ । २०७३ देखि यहाँ आउनेको संख्या बढ्न थालेको हो । समितिका अनुसार दिनहुँ औसत १ सय ५० जना टिकट काटेर घुम्छन् । पास, छुट र खुला ठाउँबाट दिनहुँ औसत ७/८ सय जनाको हाराहारीमा स्थानीय प्रवेश गर्छन् ।

समितिका अनुसार सिजनमा शनिबार घुम्न आउनेको संख्या दुई हजारसम्म पुग्छ । तर गर्मीमा चैत र वैशाख तथा वर्षायाममा साउनदेखि असोजसम्म पर्यटकको आगमन ७५ प्रतिशतले कम हुन्छ । घुम्न आउनेमा स्थानीयबाहेक झापा, पर्सा र विहारछेउछाउका हुने गरेको समितिका कार्यकारी सचिव विलटसिंह श्रेष्ठले बताए । ‘वरिपरि बसोबासको प्रबन्ध नभएकाले उनीहरू फर्कन्छन्,’ उनले भने, ‘धर्मशालालगायत पूर्वाधार अभावमा पर्यटकलाई टिकाउनै कठिन छ ।’ बाल–बगैंचा, गोरेटो निर्माण र बाढीले क्षतिग्रस्त तालको संरचना बनाउन गाउँपालिका कार्यालयले पनि गत वर्ष ३० लाख रुपैयाँ खर्च्यो । २०७४ को साउनको बाढीले तालको पूर्वपट्टिको डिल र नर्सरी पोखरीको डिलमा क्षति पुर्‍याएको थियो ।

राष्ट्रपति चुरे तराई–मधेस संरक्षण विकासको ३ करोड ६६ लाख रुपैयाँ बजेटमा सेनाले दुई वर्षअघि यो ताल पुनर्निर्माण गरेको थियो । बाढीले तालको संरचनामा व्यापक क्षति पुगेकाले सानोतिनो बजेटले नपुगेको समितिले जनाउँदै आएको छ ।

६९.४३ वर्ग किमी क्षेत्रफल र ३१ हजार १ सय ७८ जनसंख्या भएको बर्जु थारु, मधेसी, जनजाति र दलित–बहुल गाउँ हो । यो तालको स्वामित्वमा पहिला १४७ विघा १० कट्ठा ११ धुर जग्गा थियो । वस्ती विकासकै कारण ताल नमासियोस् भनेर दशकअघि थप जग्गा किनिएको समितिले जनायो । ६२ विघामा जलाशय छ ।

प्रकाशित : पुस २९, २०७६ १०:२७
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

हत्या आरोपीलाई जमानत !

मनोज पौडेल

कपिलवस्तु — विभिन्न मुद्दामा सजाय खेपिरहेका शुद्धोदन गाउँपालिका ४ मुडफुटवाका ५८ वर्षीय सुखीनाथ पाण्डे (प्रीतम) एकाएक अघिल्लो बिहीबार जिल्ला अदालतमा हाजिर भए । धेरै मुद्दाका आरोपी अदालत हाजिर भएपछि तरंग फैलियो । उनी पक्कै थुनामा जान्छन् भनेर धेरै मान्छे हेर्न पुगेका थिए । अदालतको आदेशमा उनी धरौटीमा रिहा भएपछि कौतूहल बढेको हो । जिल्ला न्यायाधीश लालकाजी श्रेष्ठले पाण्डेलाई धरौटीमा छाड्‌ने आदेश गरेका थिए । 

रुपन्देहीको हथिहवाका माओवादी कार्यकर्ता शिवपूजन कुर्मीको ०६४ चैत ९ मा भएको हत्या मुद्दामा उनलाई हाजिर गराइएको थियो । पहिलो दिन उनको बयान सकिएन । बिरामी भनेर अस्पतालमा रात बिताए । दोस्रो दिन बहस सकिएपछि अघिल्लो शुक्रबार साँझ ५ बजेतिर जमानत मिल्यो । आधा घण्टामा १० लाख रुपैयाँ धरौटी बुझाए । छुट्‌ने बेलामा अरू मुद्दामा उनको कैद फैसलाको लगत थियो । उनले त्यसअघि नै जिल्ला अदालतका दुवै फैसलाविरुद्ध उच्च अदालतको बुटवल इजलासमा ०७५ कात्तिक ८ गते पुनरावेदन गरेका थिए । घरमा तामेल भएको म्याद बेरितको भएकाले जिल्लाले गरेका फैसलामाथि तारेकमै रही पुनरावेदन गर्न पाऊँ भनेर माग गरेका थिए । आफू बस्नेभन्दा फरक वडामा म्याद तामेल भएको दाबी पाण्डेले गरेका छन् ।

उच्च अदालत बुटवल इजलासमा मुद्दाको पुनरावेदन परेको कागजात देखाएपछि उनीविरुद्ध जिल्लाको फैसला निष्क्रिय बनेको थियो । सबै कागजात अदालतले हेरेर मौखिक रूपमा सोधपुछ गरेपछि उनी रिहा भए । पाण्डे रिहा भएपछि यहाँका स्थानीयले विभिन्न जिज्ञासा राखेका छन् । उनी कागजपत्र बलियो बनाएर अदालत पुगेका थिए । तत्कालीन शान्ति समितिले समेत ०६७ वैशाख ३ मा कुर्मी घटनामा पाण्डे संलग्न नरहेको निर्णय गरेर प्रधानमन्त्री कार्यालयमा पत्र पठाएको थियो ।

जिल्ला अदालतले पाण्डेलाई धरौटीमा छाड्‌नु शंकास्पद भएको कुर्मीका छोरा लाला चौधरीले बताए । ‘त्यही घटनामा केही आरोपी पुर्पक्षका लागि थुनामा छन्,’ उनले भने, ‘पाण्डेलाई छाडिनुले न्यायालयप्रति प्रश्न उठेको छ ।’ उक्त आदेशमा जिल्ला न्यायाधीश लोकजंग शाहले चासो राखेका छन् । पाण्डेमाथिका तीन आरोपमा अदालतले कुनै सजाय–जरिवानाको फैसला नगरेकाले छुटेको उनका वकिल सुधाकर पाण्डेले बताए । अदालतले लगत रुजु गर्दा पाण्डेका नाममा कुनै कैद जरिवाना नदेखिएकाले आफूहरूले छाडेको प्रहरी नायब उपरीक्षक सुनिल मल्लले बताए ।

विद्रोही स्वभाव, धेरै आरोप
हठी स्वभावका उनी अत्याचारविरुद्ध लड्थे । थिचोमिचो सहँदैनथे । त्यसैले जमिनदारको आँखी बने । जमिनदारले गर्ने अन्यायले पाण्डेलाई विद्रोही बनायो । ०४८ सालपछि कांग्रेस राजनीतिमा सक्रिय बने तर सफलता मिलेन । उल्टै तारो बने । राजनीतिमा सफलताका लागि उनकै विगतले साथ थिएन । ०४६ सालअघि उनकै संलग्नतामा गाउँघरमा चोरी हुने गरेको आरोप उनीमाथि लाग्ने गरेको छ । पाण्डे भने आरोप अस्वीकार गर्छन् ।

उनको जीवनमा उतारचढाव रह्यो । तत्कालीन माओवादी द्वन्द्वको सुरुवातदेखि तारो बने । ०६० कात्तिकमा लवनीबाट घर गइरहेका बेला साँझ ७ बजे तत्कालीन माओवादी कार्यकर्ताले गोली प्रहार गरे । साइकलमा जाँदै गर्दा साबिक विठुवा गाविस कार्यालयनजिक ५ राउण्ड गोली लाग्यो । घाँटी, मुख, लिंग, ढाड र खुट्टामा गोली लागेको थियो । उनको तत्काल उद्धार भयो । काठमाडौंस्थित शिक्षण अस्पतालमा तीन महिना उपचारपछि निको भएर उनी घर फर्किएका थिए । घरमा बस्ने वातावरण थिएन । भारत विस्थापित भए । त्यहीँ माओवादीविरुद्ध प्रतिकार समिति गठन गरी कमाण्डर बने । त्यतिखेर उनले गोलीसहित हतियार बोकेको फोटो ‘नेपालय’ले प्रकाशित गरेको ‘युद्धमा जनता’ पुस्तकमा समेत प्रकाशित छ ।

सीमामा बसेर तत्कालीन माओवादीविरुद्ध परिचालित भए । राज्यले सहयोग गर्‍यो । समूह ठूलो बन्दै गएपछि माओवादीका लागि चुनौती बन्यो । त्यही क्रममा ०६१ असार ३ गते प्रतिकार समितिका सदस्य बस्ने पिपरास्थित नसिम अहमद खाँको घरमा माओवादीले आक्रमण गर्‍यो । उक्त आक्रमणमा ६ जनाले ज्यान गुमाए । पाण्डे त्यहाँबाट उम्किए । उनीमाथि गाउँमा पनि थुप्रै आरोप छन् । ०४८ चैतमा कुटपिट, अंगभंग मुद्दामा पाण्डेलाई प्रतिवादी बनाइयो । जिल्ला अदालतले २ वर्ष कैद तथा ५ हजार रुपैयाँ जरिवाना फैसला गर्‍यो । रुपन्देहीको भैसाहीका महादेव थारुले जाहेरी दिएको लुटपाट मुद्दामा रुपन्देही जिल्ला अदालतले ०६२ जेठ ५ गते ४ वर्ष १ महिना कैद सजाय सुनायो । विस्थापित भएका कारण म्याद बुझ्न नपाएको बताएपछि मुद्दा मुल्तबीमा गयो । तर, कतिखेर जाग्यो र फैसला भयो, उनले पत्तै पाएनन् । त्यसमाथि ०६४ चैत ९ गते हथिहवाका माओवादी कार्यकर्ता शिवपूजन कुर्मीको हत्या आरोपमा ज्यान मुद्दा थपियो ।

फेरि राजनीतिमै लागेर समाजसेवा गर्छु’
राम्रो नेतृत्व गर्छ र राजनीतिमा फड्को मार्छ भनेर विरोधीले सुरुदेखि तारो बनाए । बहुदल आएपछि कांग्रेसको राजनीतिमा लागे । ०४८ सालमै मुद्दा लगाइयो । माओवादी द्वन्द्व सुरु भयो । ०६० सालमा माओवादीले गोली हाने । विस्थापित भई भारतको नौगढ सरे । त्यहाँ ३९ परिवार बसेका थिए । त्यहीँबाट माओवादीसँग लडे । ०६४ वैशाख १३गते पुनःस्थापित हुने भनेर नेपाल आए तर त्यही दिन फर्के । यता उनलाई तीन मुद्दा लागिसकेका थिए । खुलेर हिंड्न सक्ने अवस्था थिएन । लुकीछिपी हिंड्थे । नेपाल र भारत दुवैतिर गाह्रो हुन थाल्यो । मुद्दा सामना गर्नु बाहेक विकल्प थिएन । ‘ढिलो भए पनि न्यायको जित भएको छ,’ उनले भने, ‘अब फेरि राजनीतिमै लागेर समाजसेवा गर्छु ।’

प्रकाशित : पुस २९, २०७६ १०:२७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×