गाउँको दूध झिसमिसेमा सहरका घरघरै

प्रदीप मेन्याङ्बो

(सुनसरी) — बराहक्षेत्र नगरपालिका रामझोडाका नवीन कोइराला बिहान ४ बजे उठेर ड्रम र ट्यामी राखिएको मोटरसाइकल स्टार्ट गर्छन् । करिब दुई घण्टामा २० घर घुमेर धरान जाने जंगलको मुखको बाटोमा पुग्दा मोटरसाइकलमा रहेको ड्रम र ट्यामी भैंसी र गाईका दूधले भरिन्छन् ।

ZenTravel

उनले बाह्रै महिना सयदेखि सवा सय लिटर दूध मोटरसाइकलमा बोकेर धरानका ८० घरमा दैनिक वितरण गर्न थालेको ६ बर्ष भयो । ‘गाउँमा उत्पादित दूध संकलन गरेर धरानका घरघर पुर्‍याउनेहरू मजस्ता धेरै छन्,’ उनले भने ।

Meroghar

कोइरालाका अनुसार बराहक्षेत्रको कालाबन्जर, रामझोडा, सिमरवन, विशाल चोक, धनपुरी, पिडारी, सालबनी, चक्रघट्टी, राजाबास, प्रकाशपुर, मधुवनका धेरै कृषकले गाई–भैंसीको दूध उत्पादन गरी सहर पठाउने गरेका छन् । गाउँमा उत्पादित ताजा दूध सहरी उपभोक्ताका चुलासम्म पुग्न थालेपछि स्थानीय कृषकले मूल्य पाएका छन् । यस्ता दूध पास्चराइज (प्रशोधन) गरी क्रिम निकालिएको हुँदैन । क्रिम ननिकालेको दूध ताजा मात्र नभएर बाक्लो, स्वादिलो र घ्यूसरीको हुने कोइराला बताउँछन् । ‘अचेल उपभोक्ताहरू यस्तै दूध सेवन गर्न चाहन्छन्,’ उनले भने, ‘बालबालिका, बिरामी र अस्पतालमा यस्ता दूधको माग बढेको छ । तर, अझै माग पूरा गर्न सकिएको छैन ।’

बराहक्षेत्रको दर्जन गाउँबाट धरानमा मात्र दैनिक सय जना बढीले ५० लिटरभन्दा बढी दूध ल्याउँछन् । भरौलको खोरियाका ३० वर्षीय विनोद दाहालले धरानमा दैनिक सय लिटर दूध ल्याउँछन् । ‘गाउँमा बिहान ४ बजेदेखि दूध संकलन गरेर धरानमा वितरण गरी फर्कंदा दिनको १२ बज्छ,’ उनले भने, ‘त्यतिन्जेलमा म दैनिक ४५ किलोमिटरको यात्रा गर्दोरहेछु ।’

काठमाडौंमा एउटा सानो मोबाइल पसल चलाएर बसे पनि चित्त नबुझेर उनी दूध व्यवसायी बनेका हुन् । कक्षा ४ सम्म अध्ययन गरेका दाहालले अर्का एक जनाले छाडेका ग्राहकका लागि ५० हजार रुपैयाँमा किनेर डेढ वर्षदेखि यो पेसा अपनाएको बताए ।

स्थानीय कृषकहरूले उत्पादन गरेका ताजा दूध सबैभन्दा बढी बीपी कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानको चिकित्सक, नर्स र कर्मचारी आवासमा खपत हुने गरेको छ । प्रतिष्ठानको एउटै आवास क्षेत्रमा १० हजारभन्दा बढी जनसंख्या छ । अधिकांश चिकित्सक, नर्स र कर्मचारीहरूले स्वास्थ्यका कारण आफ्ना बालबालिकालाई ताजा दूध दिन मन पराउने गरेका छन् ।

भरौल कालाबन्जरका दुग्ध व्यवसायी तथा कृषक भविन्द्र कार्की, पदक कट्वाल, श्रीकुमार पाण्डे, अनुज बस्नेत र योगेन्द्र बस्नेतका अनुसार गाउँमा संकलन गरेर ल्याउने अधिकांश दूध व्यवसायी नियमित ग्राहक रिसाउलान् भनेर ताजा दूधमा पानी थप्ने आँट गर्दैनन् ।

अनुज बस्नेत आफैंले गाउँमा तीन भैंसी र दुई गाई पालेका छन् । उनले १२ वर्षदेखि धरानका ७० घरमा दैनिक नियमित दूध पुर्‍याउँदै आएका छन् । उनले भने, ‘भाडामा बस्ने उपभोक्तामध्ये कोही–कोहीले मासिक रकम नदिई भाग्नेहरूबाट जोगिन सकिएको छैन । कोठा छाड्नेले दूधवालालाई खबर गरेर जाँदैन । नोक्सान हुने भनेको यही हो ।’

बजारमा प्रशोधन गरेको डेरीको दूध प्रतिलिटर ८० रुपैयाँ छ । तर गाउँबाट मोटरसाइकल, साइकलमा सीधै सहरमा ल्याएको ताजा दूध भने सरदर ८५ देखि ९० रुपैयाँ प्रतिलिटरका दरले बेच्ने गरेका छन् । व्यवसायीका अनुसार स्थानीय कृषकहरूबाट गाइको ५५ रुपैयाँ प्रतिलिटर र भैंसीको ६५ रुपैयाँ प्रतिलिटरले किनेर संकलन गर्ने गरेका छन् ।

धरानका आधा दर्जन होटलमा समेत भैंसीको दूध आपूर्ति गर्दै आएका नवीन कोइरालाले भने, ‘दूध बेचेर धनी नबने पनि परिवार भने आरामले पालिएको छ । दैनिक दुई/चार सयको खाँचो हुन्न ।’

पछिल्लो समय उपभोक्ताहरूले पाउडर दूध प्रयोग गर्न छाडेसँगै डेरीको भन्दा ताजा दूध नै सेवन गर्न मन पराउन थालेका छन् । ‘पहिले डेरीको दूध लिने गरेका थियौं’ धरान १८ बुद्धचोककी जयन्ती राईले भनिन्, ‘अचेल गाउँको दूध सीधै आइपुग्छ ।’

बराहक्षेत्रका गाउँहरूमा करिब ३ हजार कृषकहरूले गाई भैंसीको दूध उत्पादन गर्दै आएका छन् । दुग्ध व्यवसायीका अनुसार ती किसानले दैनिक करिब २० हजार लिटर दूध उत्पादन गर्ने गरेका छन् । उनीहरूले उत्पादन गरेकामध्ये १५ प्रतिशत आफैं खपत गर्छन् । बाँकी रहेको दूधमध्ये ४० प्रतिशत इटहरी र तरहराका डेरीले संकलन गर्ने गरेको छ । अरू धरान, इटहरी र झुम्का उपभोक्ताको घरघरमा पुग्ने गरेको छ ।

प्रकाशित : मंसिर २५, २०७६ १०:३३
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

धरानमा नगर कर घटाउने तयारी

कान्तिपुर संवाददाता

धरान — दशकअघिदेखि टेन्ट हाउस सञ्चालन गर्दै आएका सुनील शर्माले दुई वर्षअघि वार्षिक ३६ हजारका दरले घरबहाल कर तिर्दै आएका थिए । तर वर्ष ०७५/७६ मा ६० हजार रुपैयाँ तिर्नुपर्‍यो । 

संघीयता आएपछि कर घट्छ भन्ने सोचेका उनी छक्क परे । तीन हजारबाट दुई हजारले बढेर मासिक पाँच हजार बुझाउनुपर्दा उनलाई छटपटी भयो । उनले भने, ‘नयाँ मेयरले कर वृद्धि घटाउलान् भन्ने आशा छ । हेरौं केही होला कि !’

शर्माजस्तै धरानमा ३८ वर्षदेखि पान पसल गर्दै आएका निरञ्जन कर्णसमेत उपमहानगरपालिकाले कर वृद्धि गरेकामा दुखेसो पोख्दै आएका छन् । उनले ०७४ भदौ २७ मा सरसफाइ कर १२ सय, बहाल कर ७ सय २०, व्यवसाय कर १९ सय ५५ रुपैयाँ तिरेका थिए ।

०७६ भदौ २३ मा उनले व्यवसाय कर ३७ सय ५७ र सरसफाइ कर १७ सय रुपैयाँ बुझाएको उनीसँग रसिद छ । ‘हदै वृद्धि भयो,’ उनले भने, ‘हामीजस्ता सामान्य व्यापार गरिखाने मारमा परेका छौं ।’ पोहोरभन्दा सरसफाइमा ५ सय र व्यावसायिक करमा १८ सय २ रुपैयाँ बढी पर्दा बर्सेनि नगरपालिकाले यसैगरी बढाउँदै लगे के गर्ने भनेर उनी आत्तिएका छन् । शर्मा र कर्णले कर वृद्धिले मर्कामा परेका धरानका बासिन्दाको प्रतिनिधित्व गर्छन् । कर वृद्धिकै कारण यसपटकको उपनिर्वाचन परिणाममा प्रभाव परेको धेरैको बुझाइ छ ।

वामपन्थीको किल्ला मानिँदै आएको धरानमा यसपटक कांग्रेसका तिलक राई नगर प्रमुखमा निर्वाचित भएपछि कर घट्ने अपेक्षा धेरैको छ । त्यो अपेक्षा बुझेका मेयर राईले पदभार ग्रहण गरेकै दिन करको दरमा पुनरावलोकन गर्नेसम्बन्धी प्रस्तावको पहिलो निर्णयमा हस्ताक्षर गरेका थिए । उक्त निर्णयलाई कार्यपालिकामार्फत बैठकले पारित गर्दै कार्यान्वयनमा आउने बताएका छन् । यसपटकको उपनिर्वाचनमा समेत कांग्रेसले करलाई आफ्नो घोषणापत्रमा प्राथमिकतामा राखेको थियो ।

कर वृद्धि भएसँगै कांग्रेसको अगुवाइमा अन्य दलले समेत विरोध जनाउँदै आएका थिए । कांग्रेसले कर वृद्धिको विषयमा ज्ञापनपत्र र विरोध जनाउनुका साथै कुन शीर्षकमा कति प्रतिशतले वृद्धि भयो भन्ने तालिकासहित पत्रकार सम्मेलनसमेत सार्वजनिक गरेको थियो । विरोधपछि करको दर केही प्रतिशत घटाएर उपमहानगरपालिकाले उक्त विषय मत्थर गर्ने प्रयास गरेको थियो । तर वास्तविकतामा करको दर नेकपा नेतृत्वले नघटाएको आक्रोश नगरवासीले चुनावमा पोखे । प्रतिपक्षीलाई जिताइदिए । अब नयाँ नगर प्रमुखले करको दर कसरी घटाउने छन् भनेर धरानवासीमा उत्सुकता छ ।

दोस्रोपटक कर वृद्धि भएको तथ्यांकअनुसार सवारी दर्ता तथा वार्षिक कर पार्किङको हकमा वर्ष ०७४/७५ मा चक्के ठेलाको ५० रुपैयाँ थियो । ०७५/७६ मा वृद्धि भई २ सय रुपैयाँ भयो । चारचक्के ठेलाको ०७४/७५ मा ५० थियो, बढाएर हजार रुपैयाँ पुर्‍याइयो । जिप, कार, मारुती भ्यानको ५ सयबाट १५ सय रुपैयाँ भयो । व्यवसाय करअन्तर्गत चिया–खाजा पसलको कर ८ सय २५ बाट १५ सय, खाद्यान्न तथा किराना पसलको वार्षिक कर १२ सय ७५ बाट ४ हजार, फेन्सी पसलको ११ सय ५० बाट २५ सय रुपैयाँ भयो । घरेलु कपडा उद्योगको ३२ सय २५ बाट ७५ सय रुपैयाँ पुर्‍याइयो ।

फलाम, तामा–पित्तल सामानको डिलरले वार्षिक ३१ सय २५ तिर्दै आएकामा ०७५/७६ मा भने ५ हजार रुपैयाँ पुग्यो ।

प्रकाशित : मंसिर २५, २०७६ १०:२८
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×