हराउँदै एकराते बजार

कुम्भराज राई

(ककनी, ओखलढुंगा) — हरिबोधनी एकादशीको राति चम्पादेवी ९, ककनी बजारमा तामाङसेलो गाउँदै थियो रामबहादुर तामाङ र लोकमाया तामाङको समूह । ६५ वर्षीय रामबहादुर तामाङले ०२० सालदेखि नियमित यसै गरी गीत गाउँदै आएका छन् । एकदिनको पैदल यात्रापछि आइपुगिने पोकलीकी लोकमायालाई पनि आफूले थाहा पाएदेखि ककनी बजार आएको अनुभव छ ।

चाडबाडका बेला एकराते बजार लाग्ने धेरै धार्मिकस्थलमा अहिले बजार लाग्न छोडेको छ । मादल, बाँसुरी बजाउँदै गाउँदेखि लर्को लागेर बजार जाने अनि रातभरि जुहारी (दोहोरी) गाउने चलन हट्दै गएको छ । ‘अहिले त राति बजारमा आउने, गीत गाउने चलन हराइसक्यो भने पनि हुन्छ,’ रामबहादुरले भने, ‘यसको खास कारणचाहिँ ठिटाहरू डिस्कोमा लाग्न थाले त्यही भएर हो ।’ उनका अनुसार एकराते बजारमा पनि स्पिकर बजाएर नाच्ने चलन बढेको छ ।

ककनीमा पनि झुन्डझुन्ड बनाएर युवाहरू होहल्ला गर्दै स्पिकरमा बजेको गीतमा नाचिरहेका थिए । विद्युत् र सडकदेखि तीन घण्टाको दूरीमा रहेको स्थानमा पनि चार्ज गरेर बजाउन मिल्ने स्पिकरको आवाज रातभरि गुन्जिरहेको थियो । मादल बजाएर दोहोरी गाउनेको समूह सानो थियो । जिल्लाका दर्जनौं स्थानमा एकादशी, माघेसंक्रान्ति, बालाचतुर्दशी, शिवरात्रिमा एकराते बजार लाग्ने गर्थे तर ती सबै लोप भइसकेका छन् । एकराते बजार लोप हुनुको एउटा कारण सडकको विस्तार हुनु पनि हो ।’ स्थानीय झनक कार्की भन्छन्, ‘गाडीबाटै आउने, पूजाआजा गर्ने र फर्किने दर्शनार्थीहरू बढेका छन् । पहिले पो बाटो थिएन । गाडी जाँदैनथ्यो । हिँडेर जानुपर्ने, फर्किन नभ्याउने भएपछि बजारमै रात काट्ने चलन थियो ।’ एकराते बजारमा गीतकै माध्यमबाट मायाप्रेम गरेर बिहे गर्ने पुराना दम्पती अझै प्रशस्त भेटिन्छन् ।

प्रकाशित : कार्तिक २६, २०७६ ११:५४
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

खजे दुरा, जो सधैं गुमनाम रहे

घले राजाको ज्यादतीबाट मुक्त गराउन यशोब्रह्म शाहलाई लमजुङमा ल्याउन दुराको भूमिका थियो 
आश गुरुङ

(लमजुङ) — उनी कस्ता थिए, कसैलाई थाहा छैन । न उनको तस्बिर छ, न उनको भिडियो नै । उनका बारेमा बोल्छ, केवल इतिहास र कर्म । श्रीभन्ज्याङका कलाकार चेतनाथ घिमिरेले २०३३ सालमा कुनै दुराको अनुहार हेरेर स्केच बनाए । त्यही स्केचका आधारमा खजेगाउँका दुरा समुदायले २०३७ मा खजे दुराको सालिक बनाएर च्यानपाटामा राखे । 

यो सालिक २०५७ मा फुटेपछि खजे दुराको नयाँ सालिक बनाइयो । सालिक निर्माणमा भीष्मनाथ अधिकारीको सहयोग रह्यो । दुवैपटक कलाकार मनबहादुर विश्वकर्माले सालिक निर्माण गरेका हुन् । च्यानपाटाको पुरानो नाम चिहानपाटा हो । दुरा जातिको चिहान भएकाले चिहानपाटा भनिएको समुदायका अगुवा बताउँछन् । चन्द्रपाटा पनि भनिने उक्त ठाउँ अहिले सुन्दरबजार नगरपालिका–३ मा पर्छ । दुराको इतिहास, नाम र कर्मबाट उक्त भेगको नाम नै दुराडाँडा रहन गयो ।

घले राजाको शासनबाट आजित भएपछि दुराले कास्कीबाट कुलमण्डन खाँका माइलो छोरा कालु शाहलाई ल्याए । घले राजाका सिपाहीले तुर्लुङकोटको वनकाली जंगलमा उनलाई मारिदिए । कुलमण्डनको शरणमा परी खजे दुराले ज्याबीमा हालेर कान्छो छोरा जशभुं (यशोब्रह्म) शाहलाई ल्याए । त्यतिबेला उनी डेढ वर्षका रहेको बताइन्छ । खजे दुरालाई त्यतिबेला सुकभर क्याउछा, चामु धिंगाल, लक्ष्मण दुरा, कुश्माखर घिमिरेलगायतले सहयोग गरेको इतिहासमा छ । उनीहरूले सिन्दुरढुंगामा सिन्दुरजात्रा गरे । विसं. १५५० असार १५ मा लमजुङ दरबारमा ल्याएर राजगद्दीमा आसन गराए । नेपालमा शाहवंशीय राजसंस्थाको स्थापना यहींबाट भएको मानिन्छ । तिनै यशोब्रह्म शाहपछिको एघारौं राजा पृथ्वीनारायण शाह हुन् । जसले नेपालको एकीकरण गरेका थिए ।

दुरा सेवा समाजका अध्यक्ष देवबहादुर दुराका अनुसार उनको स्केच तयार पारिएको वर्षबाट खजे दुराको स्मृति दिवस मनाइन थालिएको छ । दुरा सेवा समाजका वरिष्ठ उपाध्यक्ष सुरेशकुमार दुराले उनलाई जातिले मात्रै नभएर सिंगो
नेपालले सम्झनुपर्ने बताए । ‘खजे दुरालाई राष्ट्रिय विभूति घोषणा गर्नुपर्छ । हुलाक टिकटमा राख्नुपर्छ । यो दुरा समुदायको माग हो,’ उनले भने, ‘नेपालको एकीकरणमा दुरा समुदायको प्रत्यक्ष, अप्रत्यक्ष सहयोग छ ।’

सुन्दरबजार नगरपालिकाका प्रमुख जनकराज मिश्रले खजे दुरालाई राष्ट्रिय विभूति बनाइनुपर्ने बताए । ‘इतिहासमा योगदान दिनेलाई कदर गरिनुपर्छ । गुमनाम राखिनुहुँदैन,’ उनले भने । गण्डकी प्रदेशसभा सदस्य मधु अधिकारीले नेतृत्वको आवश्यकता परेको समय उनले शाहवंशीय राजाको स्थापना गरेर ठूलो योगदान गरेको बताइन् । ‘खजे दुरा, समुदायको उत्थान र पहिचानका लागि प्रदेश सरकारले सहयोग गर्छ,’ उनले आश्वासन दिइन् । भाषा, संस्कृति संरक्षणमा जुट्न उनले आग्रह गरिन् ।

खजे दुरा पार्क संरक्षण समितिका अध्यक्ष देवीजंग दुराले उनलाई वर्षमा एकपटक सम्झिनेबाहेक कुनै काम गर्न नसकिएको बताए । ‘उनलाई सदैव स्मरण गराउने काम सरकारका तर्फबाट पनि हुनुपर्छ,’ उनले भने । उनलाई राजसंस्थाको संस्थापकका रूपमा भन्दा पनि त्यतिबेलाको आवश्यकता, राजनीतिक स्थिरता र स्वाधीनताका लागि कर्मक्षेत्रमा होमिने योद्धाका रूपमा चित्रण गरिनुपर्ने दुरा समुदायले माग गरेका छन् ।

प्रकाशित : कार्तिक २६, २०७६ ११:५१
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
×