गन्तव्य बनेको कुम्भकर्ण

पहिले विदेशी पर्यटक मात्र जाने कुम्भकर्ण धार्मिक पर्यटनसँग जोडिएपछि चहलपहल बढ्दो
आनन्द गौतम

(ताप्लेजुङ) — सेवास्थल ४ हजार ५ सय ६१ मिटर उचाइमा । अगाडिपट्टि टलक्क टल्कने ७ हजार ७ सय १० मिटर उचाइको कुम्भकर्ण हिमाल देखिन्छ, जसलाई किराँतीहरू ‘फक्ताङलुङ’ सम्बोधन गर्छन् ।

गोलो आकारको देखिने शिर, दुईमध्येको एउटा कुम झरेको जस्तो देखिने हिमाल मजाले नियाल्न सकिन्छ । कञ्चनजंघासँगै जोडिएर रहेकाले बनावटका कारण यसलाई धेरै कञ्चनजंघा भनेर पनि अलमलिन्छन् । कञ्चनजंघाको तुलनामा यो चुचुरो ८ सय ७६ मिटर होचो छ । हिमालसँग कुहिरो लुकामारी खेलिरहन्छ । कहिले पूरै ढाक्छ, कहिले छाडेर हट्छ ।

उडेर आउने कुहिरोले बेला–बेला पानी ल्याउँछ र कहिले हिउँको वर्षा गराइदिन्छ । कुम्भकर्ण विगतदेखिकै पर्यटकीय गन्तव्य हो । विदेशी पर्यटक कञ्चनजंघा परिक्रमा गर्दा यही हिमालको फेदीबाट आउजाउ गर्छन् । हावा चलिरहने, लामो समय बस्नका लागि निकै कठिन हुने यो क्षेत्र अहिले धार्मिक पर्यटकीय क्षेत्रका रूपमा विकास भइरहेको छ ।

किराँत धर्मगुरु आत्मनन्द लिङ्देन ६ दिनसम्म बसेका कारण महत्त्व थप बढेर गएको छ । उनले कात्तिक ६ देखि १० सम्म यहीं बसेर ध्यान गरे । राष्ट्रिय विभूति महागुरु फाल्गुनन्द महिङगुम आङसिमाङले तपस्या गरेको स्थलमा यो वर्ष एक सातामा ९ सय ८१ जना पुगेर फर्किएको किराँत सेवा समिति सदस्य ज्ञानु फुरुम्बोले बताए ।

यो वर्ष यहाँ कात्तिक ५ देखि ११ सम्म विशेष सेवाको आह्वान गरिएको थियो । यसै स्थलबाट नामकरण गरिएको फक्ताङलुङ गाउँपालिका–६ लेलेप घुन्साका पर्यटन व्यवसायी हिमाली चुङदाका अनुसार आन्तरिक पर्यटक यति ठूलो संख्यामा आएको यो पहिलोपटक हो । बर्सेनि धर्म अनुरागीहरू भने पुग्ने गरेका छन् ।

मनसुन सकिँदा नसकिँदै सुरु हुने फक्ताङलुङ दर्शनमा टोली–टोली बनाएर जान्छन् । वर्षा भइरहने भएकाले हरेकले आफूले बोकेको झोला र ढाकरलाई प्लास्टिकले बेरेका हुन्छन् । आफू ओतिन छाता र थप प्लास्टिक अनिवार्य । सामान्यतया असोज अन्तिमदेखि कात्तिक दोस्रो सातासम्म सेवाका लागि जानेको लस्कर लाग्ने गरेको ज्ञानुले बताए ।

लेलेप खम्बाछेनको बस्ती नजिकमा रहेको यहाँ सबैभन्दा बढी जोखिम चिसोको हुन्छ । विदेशी पर्यटक आउने र सेवा गर्ने समय एकै भएकाले आन्तरिक पर्यटकलाई समेट्न खम्बाछेनलाई कठिन हुन्छ ।

यहाँ पनि आधा दर्जन मात्रै घर छन् । त्यही भएर तीर्थयात्रीहरूको सबैभन्दा भारी कपडाको हुन्छ । अहिलेसम्मको यात्रामा हरेकले ठूलै झोलामा सामान बोक्छन् । गाउँबाट जानेहरूले ढाकर नै बोक्छन् । पूजाका सामग्रीदेखि बासका लागि चाहिने म्याट्रेस, पाल र खानेकुरासम्म हुन्छ तीर्थयात्रीसँग । बदलिँदो समय र यात्रुहरू रित्तो हिँड्न रुचाउने भएकाले ठाउँठाउँमा होटल लज हुनुपर्ने माग गर्न थालेका छन् ।

यहाँ जानेको यात्रा इलामको लारुम्बाबाट सुरु हुन्छ । धर्मगुरु लिङ्देनको आशीर्वाद लिएर तीर्थालुहरू यात्रा प्रारम्भ गर्छन् । यहाँबाट पैदलै यात्रा गरे फक्ताङलुङ पुगेर फर्कन २२ दिनसम्म लाग्छ । गाडी चढे ताप्लेजुङको फुङलिङबाट एक सातामा यात्रा पूरा हुन्छ ।

सदरमुकामबाट तापेथोकको रानीपुलसम्म गाडी चल्छ । फुङलिङबाट त्यहाँसम्मको भाडा ७ सय रुपैयाँ छ । यो ठाउँलाई किराँतीहरूले पारुम्फुकु, मारुम्फुकु भन्छन् । यसको अर्थ पितृदेव र मातृदेव भन्ने हुन्छ । फक्तालुङलाई पितृ–मातृदेवको आश्रमका रूपमा लिइने किराँत धर्मका अगुवा लेखबहादुर पालुङ्वा बताउँछन् ।

उनका अनुसार किराँत धर्मावलम्बीहरूको अस्तित्व फक्ताङलुङसँग जोडिएको छ । जीवनमा एकपटक दर्शनका लागि पुग्नैपर्ने मान्यता छ । यहाँ नेपालीसँगै बेलायत, अमेरिका, हङकङ, भारतको दार्जिलिङ र बर्मालगायतका धर्मावलम्बी आउने गरेका छन् । यो वर्ष विदेशमा बस्ने ६२ जना सुकेटार विमानस्थलबाट फक्ताङलुङ पुगेर फर्किए । पैदलयात्रा गर्नेहरू इलामको लारुम्बा हुँदै पाँचथरको सिलौटी, लुब्रिकुटी, काबेली किराँतेश्वर मन्दिर दर्शन गर्दै पनि जाने गरेका छन् । बाटोमा श्रीङ्चोक, हाँडीपोखरी, तिम्बुङ पोखरी, दूध पोखरी, नाग पोखरी, मयूर पोखरी र लक्ष्मी पोखरी जस्ता दर्जनौं पोखरीको दर्शन गर्न सकिन्छ । यात्राका क्रममा केही भूभाग सिक्किमको पर्छ । कतै गोठ, ओडार तथा खुला चौरमा पाल टाँगेर बास बस्नुपर्ने आठराई त्रिवेणीका भूपालकुमार सेन्दाङले बताए ।

तालतलैया, हरियाली डाँडाकाँडा र सेताम्मे देखिने हिमालको दृश्यले दर्शनको यात्रा रमाइलो हुने उनको अनुभव छ । यहाँ पुगेकाहरूले तीन दिनसम्म दर्शन स्थलमा महाअष्टम यज्ञ समेत गर्ने गरेका छन् । कतिपयले हिँडेदेखि नै व्रत पनि बस्ने गरेका छन् । यहाँको पूजामा बलि हत्या गरिन्न । वेदवाचन गरेर फूल, फलेदो, नैवेद्य, सुपारी र अबिर जस्ता पूजाका सामग्री प्रयोग गरिन्छ ।

प्रकाशित : कार्तिक २३, २०७६ ०९:२८
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

पानी मागेर अस्पतालमा शौच

गिरुप्रसाद भण्डारी

(प्यूठान) — सुत्केरी बेथाले च्यापेपछि नौबहिनी–६ बहानेका विजय केसीले श्रीमतीलाई बिहीबार प्यूठान जिल्ला अस्पतालमा भर्ना गरे । कुरुवा बस्दा शौचालय लैजानुपर्‍यो । भित्र पानी नै रहेनछ । श्रीमतीलाई बाहिर लैजान सम्भव थिएन । दौडिएर नजिकैको होटलमा पुगे, पानी मागेर ल्याएर शौच गराए । 

‘अस्पतालजस्तो संवेदनशील ठाउँमा शौचालयको प्रबन्ध कति अप्ठ्यारो,’ उनले भने, ‘धन्न होटलले पानी दियो ।’ अस्पतालको अन्य व्यवस्थापनको पाटो हेर्दा विरक्त लाग्दो रहेको उनले बताए । अस्पतालमा बिरामी थुप्रै आउँछन् । तर न सुविधा राम्रो छ न त पानी र बिजुलीको प्रबन्ध नै । अस्पताल अस्तव्यस्त भएको महिना दिनभन्दा भन्दा बढी भएको छ । सरोकारवालाले ध्यान नदिँदा बिरामी र तिनका आफन्तलाई सास्ती छ । अस्पतालमा १४ जना डाक्टरको दरबन्दीमा तीनजना मात्र कार्यरतको सूचीमा छन् । ती पनि बिदा बसेकाले अस्पताल सहयोगीको भरमा छ । भएका डाक्टर पनि बिदामा बस्दा बिरामीको उपचारमा समस्या भएको अस्पतालका निमित्त प्रमुख खिमप्रसाद पार्धेले बताए । ‘अस्पतालमा अहिले दरबन्दीका एक जना पनि डाक्टर छैनन्,’ उनले भने, ‘मेडिकल सुपरिटेन्डेन्ट नहुँदा औषधि खरिद गर्नसमेत सकिएको छैन ।’ यहाँ सहयोगीसहित ५४ जना कर्मचारीको दरबन्दी छ । तर २७ जना कार्यरत छन् । ‘चौतर्फी समस्या छ,’ उनले भने, ‘कसरी राम्रो व्यवस्थापन हुनु ।’

चिकित्सक अभावले बिरामी सामान्य उपचारका लागि पनि निजी क्लिनिक तथा जिल्ला बाहिरका अस्पताल धाउन बाध्य छन् । बिमा गराएका बिरामीले औषधि पाएका छैनन् । विशेषज्ञ चिकित्सकको अभाव हुँदा उपलब्ध उपकरणहरू सञ्चालन गर्न नसकिएको र बिरामीलाई बाहिर रेफर गर्नुपरेको पार्धेले बताए । कार्यरत चिकित्सक शेषराज घिमिरे, सुशीला थापा र सरस्वती सुर्खेती बिदामा छन् । प्रदेशले दैनिक प्रशासन सञ्चालन गर्न समस्या भएपछि अस्पताल प्रमुखको जिम्मेवारीसहित एक जनालाई पठाए पनि उनीसमेत एक/दुई दिन बसेर फिर्ता भएपछि अस्पताल एक महिनादेखि चिकित्सकविहीन भएको हो । समस्याबारे प्रदेशको सामाजिक विकास मन्त्रालय र स्वास्थ्य निर्देशनालयलाई जानकारी गराइए पनि सुनुवाइ नभएको उनले बताए । ‘न चिकित्सक आए, न त मेडिकल सुपरिटेन्डेन्ट,’ उनले भने, ‘अस्पतालमा औषधिसमेत नहुँदा बिरामीले बाहिरबाट किन्नुपरेको छ ।’ दैनिक विभिन्न सामान किन्नुपर्ने भए पनि आर्थिक जिम्मेवारी कसैलाई नतोकिएकाले दैनिक कामकाज र व्यवस्थापन प्रभावित भएको अस्पतालले जनाएको छ । चिकित्सक अभावले लामो समयदेखि दन्त, शल्यक्रिया, शवको पोस्टमार्टमलगायत सेवा पनि ठप्प छन् ।

अहिले निक साइमन इन्स्टिच्युट (एनएसआई) का दुई जना मेडिकल अफिसर र स्वास्थ्य मन्त्रालयका एक जना करारका गरी तीन जना चिकित्सकले सेवा दिएको प्यूठान नगरपालिकाका प्रमुख अर्जुनकुमार कक्षपतिले बताए । ‘वर्षौंसम्म स्वास्थ्यकर्मी नपठाएर सरकारी निकायले गम्भीर लापरबाही गरेको छ,’ उनले भने, ‘हामी धेरै करायौं तर माथिल्लो निकायले स्वास्थ्यकर्मी पठाइदिएन ।’ माथिल्लो निकायले प्यूठानबाट भएका जनशक्तिलाई सरुवा गरेर अन्यत्र पठाइदिने तर त्यसको ठाउँमा अर्को व्यक्ति नपठाइदिनाले समस्या थपिँदै गएको उनले बताए । ‘टालटुल गरेर काम चलाएका छौं,’ अस्पताल विकास समितिका अध्यक्षसमेत रहेका उनले भने, ‘तर गाह्रो भइरहेको छ ।’ लामो समयदेखि समस्या भएपछि अहिले विकास समितिले करारमै भए पनि चिकित्सक राख्ने तयारी गरेको उनले बताए ।

प्रकाशित : कार्तिक २३, २०७६ ०९:२६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT