कोसीमा डुंगा चलाउँदै तेस्रो पुस्ता

सुम्निमा चाम्लिङ

(इटहरी) — सुनसरी बराहक्षेत्र ९ का देवनारायण मण्डल अढाई दशकदेखि कोसी नदीमा डुंगा खियाउँदै आएका छन् । डुंगा चलाउनु पुर्ख्यौली पेसा भएकाले निरन्तरता दिंदै आएको मण्डलले बताए ।



‘मेरा बाजे र बुबाले पनि डुंगा चलाउनुहुन्थ्यो,’ उनले भने, ‘पुर्खाको सीप मास्न भएन । त्यसैले हामी दाजुभाइ डुंगा चलाउँछौं ।’ यस पेसालाई उनका भाइले पनि अंगालेका छन् । सिसौला घाट र राजावास घाटमा यी दाजुभाइ डुंगा चलाउने गर्छन् । कृषि र डुंगा उनीहरूको जीवन निर्वाह गर्ने माध्यम हो । बुवाले डुंगा चलाउने भएकाले उनलाई यस पेसा सिक्न त्यति गाह्रो भएन ।

बुवालाई सानैदेखि डुंगा चलाउन सघाउने गर्थे । सानैदेखि पला चलाउन खुबै रहर गर्ने उनले आजसम्म पुर्ख्यौली पेसालाई माया मार्न सकेका छैनन् । बिहान आठदेखि साँझसम्म यात्रुलाई वारि र पारि गन्तव्यमा पुर्‍याउनु उनको दैनिकी हो ।

प्रायजसो उनी राजावास घाटमा डुंगा चलाउने गर्छन् । यहाँबाट करिब एक घण्टाको डुंगा यात्रापछि श्रीलंका टापु पुग्न सकिन्छ । टापुसम्म पुग्न प्रतिव्यक्ति ५० रुपैयाँ लिने गरेका छन् । दुई दशकअघि सुरुका दिनमा डुंगा चलाउँदा एकजना यात्रु बराबर टापु पुग्न १० रुपैयाँ लिने गर्थे । सानो र ठूलो गरी उनको पाँच वटा डुंगा रहेको छ । यात्रुको क्षमता हेरेर डुंगा प्रयोग गर्ने गरेको उनले बताए । उनको सबैभन्दा ठूलो डुंगा करिब २ लाख रुपैयाँ लगानीमा बनेको छ । एक सय यात्रु अटाउने डुंगाको क्षमता छ । दैनिक ५ सयदेखि ५ हजार रुपैयाँसम्म कमाइ हुने गरेको उनले बताए । उनले भने, ‘डुंगा चलाउन एक्लैले सकिँदैन । मलायहरू (सहयोगी) चाहिन्छ । सबै खर्च कटाएर ठिकै आम्दानी भएको छ ।’

राजावास घाटमा यात्रु ओसार्ने दुईवटा मात्र डुंगा छन् । त्यसमा एउटा डुंगा देवनारायणको हो । असार र भदौ महिनामा डुंगा बन्द हुने गर्छ । सोही समयमा उनी खेतीपाती गर्ने गर्छन् । डुंगा चलाउने मानिस सधैं होसियार हुनुपर्ने उनको सुझाव छ । ‘डुंगाको बाटो (रुट) थाहा हुनुपर्छ,’ उनले भने, ‘नदीको छाल आउँदा डुंगा पल्टन सक्छ । डुंगा पल्टिहालेमा यात्रुलाई कसरी बचाउन सकिन्छ ज्ञान हुन जरुरी छ ।’ यतिका वर्षसम्म डुंगा चलाएका उनको आजसम्म डुंगा दुर्घटना भने भएको छैन । दुई छोरा, चार छोरी, श्रीमती र आमाको हेरचाह कृषि र डुंगाबाट आएको आम्दानीबाट गर्ने गरेका छन् । सन्तानलाई सामुदायिक विद्यालयमा पढाउन र औषधि उपचार खर्च पुगेको उनी बताउँछन् । कोसीका छालहरूसँग खेल्ने बानी भएकाले होला, आजका दिनसम्म उनको मन कुनै छालले उथलपुथल गराउन सकेको छैन । उनीसँगैका साथीहरू कोही विदेशिए । कोही भविष्य खोज्दै सहर पुगे । उनलाई भने अझै डुंगा खियाउने रहरले छाडेको छैन । ‘यतिका वर्षसम्म डुंगा चलाए । अझै उमेरले साथ दिएसम्म डुंगा चलाउँछु,’ उनले भने । सधैं हातको भरमा मात्र डुंगा चलाउने उनी विगत पाँच वर्षदेखि भने पम्पसेट मेसिनमार्फत डुंगा चलाउने गरेका छन् ।

मेसिनमार्फत डुंगा चलाउँदा निकै सहज हुने उनको भनाइ छ । पहिलोपल्ट डुंगा चढ्नेहरू निकै डराउने गरेको रमाइलो अनुभव सुनाए । यात्रुलाई समयमा पुर्‍याउन नसके गालीसमेत सहनुपर्ने उनी बताउँछन् ।

डुंगा प्रयोग गरेबापत राजावास घाटको तीनदेखि पाँच लाख र सिसौला घाटको सात लाखसम्म नगरपालिकालाई कर बुझाउने गरेका छन् । दिनभरि पानीमा यात्रा गर्नुपर्ने भएकाले निकै थकान लाग्ने गरेको उनले बताए । आजसम्म कति जना यात्रुलाई तारे उनीसँग कुनै लेखाजोखा छैन ।

उनले नदी तारेका सयौं मानिसहरू कुन–कुन स्थानमा पुगे होला । तर उनी भने आज पनि त्यही किनारमा उभिएर यात्रु तारिरहेका छन् । डुंगा खियाउँदा उनले कहिल्यै पनि आफ्नो मन खियाएनन् । उल्टै डुंगामा हुन सक्ने जाखिमलाई पन्छाउँदै आफ्नो जीवन अघि बढाउँदै छन् । यो घाट छाडेर कतै जाने रहरसमेत नपालेका उनले यही नदीमा आफ्नो ऊर्जाशील समय बिताए । उही पुरानो काठे डुंगा चलाउन पाउँदा उनी आफ्नो पुर्खाको चिनो सम्हाल्न पाएको अनुभूति गर्छन् ।

प्रकाशित : कार्तिक २०, २०७६ १०:५६
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

गाउँपालिकाले डक्टर–पाइलट पढाउने

मनोज पौडेल

(कपिलवस्तु) — शुद्धोदन गाउँपालिकाले पालिकाभित्रका छात्रछात्रालाई एमबीबीएस वा पाइलट कोर्स अध्ययनका लागि सहयोग गर्ने निर्णय गरेको छ । यी विषय अध्ययनका लागि आर्थिक अभाव भएकाको सबै खर्च बेहोर्ने गाउँपालिकाले जनाएको हो । गाउँपालिका अध्यक्ष निसार अहमद खाँले भने,‘ एमबीबीएस वा पाइलट पढ्न चाहेका तर आर्थिक अवस्थाले नभ्याउने विद्यार्थीको सबै खर्च गाउँपालिकाले बेहोर्नेछ ।’ उनले गाउँपालिकाले धेरै पहिले यो निर्णय गरे पनि अहिलेसम्म कोही आएको बताए ।

उनकै पहलमा गाउँपालिकाको सक्रियतामा नेपाल राष्ट्रिय माविमा सिभिलतर्फ सबइन्जिनियरिङको पढाइ भइरहेको छ । १६ जिल्लाका ४८ विद्यार्थी पढिरहेका छन् । तीनवर्षे कोर्सका लागि न्यूनतम शुल्क १ लाख २० हजार छ । उक्त कोर्स पूरा गर्न उक्त विद्यालयभन्दा बाहिर तीनदेखि साढे चार लाख रुपैयाँ खर्च लाग्छ । यस वर्षबाट अमिन (नापी सर्वेक्षक) को पढाइ पनि त्यहाँ सुरु हुँदै छ । गत शनिबार प्रवेश परीक्षा थियो । ४८ जनाले अमिन पढ्न पाउनेछन् । तीनवर्षे उक्त कोर्सका लागि १ लाख २० हजार रुपैयाँ शुल्क तोकिएको छ । विद्यालय बाहिर पढ्नका लागि तीनदेखि साढे चार लाख खर्च लाग्छ । यी दुवै पढाइ जिल्लाका अन्य स्थानीय तहका विद्यालयमा छैनन् । राष्ट्रिय माविलाई पढाइका पूर्वाधार तयार गर्न गाउँपालिकाले गत वर्ष २८ लाख रुपैयाँ दिएको थियो । यो वर्ष २० लाख रुपैयाँभन्दा बढी विनियोजन गरेको छ । अपांगता भएकालाई जीवनयापनमा सहयोग पुर्‍याउन दुई वर्षमा १६ वटा मोटरसाइकल र स्कुटी वितरण गरेको छ । यो वर्ष १० वटा वितरणको योजना छ । ‘भन्सार छुट गराएर ल्याउँछु,’ अध्यक्ष खाँले भने, ‘एउटाको ९९ हजार ५ सय रुपैयाँ पर्छ । दुवै खुट्टा नभएकालाई प्राथमिकता दिने गरेको छु ।’ यी त भए शिक्षा क्षेत्रमा अध्यक्ष खाँको पहल ।

घर र गाउँपालिका मोटरसाइकलमा आउजाउ गर्ने जिल्लामा उनी एक्ला अध्यक्ष हुन् । योजना अनुगमन र गाउँपालिकाको काममा मात्र उनी गाडी चढ्छन् । दुई वर्षअघि गाउँसभामा सबैले गाडीका लागि बजेट छुट्याउन माग गर्दा उनले मानेनन् । दबाब बढेपछि १५ लाख रुपैयाँ छुट्याइयो । उक्त रकमबाट ११ लाख खर्चेर एम्बुलेन्स खरिद गरियो । बाँकी रकमले त्यसैका लागि ग्यारेज बनाइयो । गाउँपालिकाले धेरैपछि गाडी किन्यो ।

गाउँपालिकाले गर्भवती र सुत्केरीलाई एम्बुलेन्सको सेवा नि:शुल्क दिएको छ । अन्य स्थानीय तहका महिलाले पनि ५० प्रतिशत छुटमा सेवा पाइरहेका छन् । उपचारका लागि जहाँ गए पनि पैसा तिर्नुपर्दैन । चालु वर्षमा वडा ६ बाट एम्बुलेन्स खरिदका लागि १२ लाख रुपैयाँ विनियोजन गराएका छन् । एकल महिलालाई आयआर्जनका लागि फिर्ता गर्नु नपर्नेगरी १० हजार रुपैयाँ बीउ पुँजी प्रदान गर्ने निर्णय गरेका छन् । गत वर्ष ६० जनालाई वितरण गरे । क्यान्सर, मुटु र मिर्गौला रोगपीडितलाई ३० हजार रुपैयाँ सहयोग प्रदान गर्ने निर्णय गरेका छन् । गत वर्ष ७९ जनाले त्यस्तो सहयोग लिए । चालु वर्षको अहिलेसम्म ३८ जनाले उक्त सहयोग पाइसकेको उनले बताए । गाउँपालिकाका २४ विद्यालय र १७ मदरसाका छात्रालाई स्यानेटरी प्याड नि:शुल्क उपलब्ध गराइएको छ । मोतीपुरमा गाउँपालिकाको अग्रसरतामा कन्या कलेज सञ्चालन गरिएको छ । गाउँपालिकाको १६ लाख रुपैयाँ लगानीमा कलेजका लागि तीनकोठे भवन बनाइएको छ । त्यहाँ ६, ७ र ८ कक्षा सञ्चालित छन् । सांसद चक्रपाणी खनालको संसदीय विकास कोषको ५० लाख रकमले उक्त कलेज भवनको डीपीसीसम्म निर्माण गरिएको छ । गाउँपालिकाको बहुवर्षे योजनाअन्तर्गत ५ करोड ८० लाख रुपैयाँ लागतमा बेथीखोलामा पुल निर्माण भइरहेको छ । ७० प्रतिशत काम भइसकेको छ । विपत्ति, दुर्घटनामा परी ज्यान गुमाउनेलाई पनि ३० हजार सहयोग गर्ने निर्णय गरेका छन् । ‘तीन दशकदेखि जनतासँग छु,’ उनले भने, ‘कहाँका जनतालाई के चाहिन्छ मैले राम्रोसँग बुझेको छु ।’

सीमित स्रोतसाधनलाई कसरी परिचालन गर्ने भन्ने उनलाई राम्ररी थाहा छ । मजदुरदेखि चालक र कृषकदेखि जमिनदार भएका खाँले अनुभवबाट सिकेका कुराबाटै समाजको खाँचो पहिल्याएका छन् । ‘मोटरसाइकलभन्दा माथिका साधन चढ्ने मेरो हैसियत छैन,’ उनले भने, ‘पहिले गाविसको अध्यक्ष र उपाध्यक्ष हुँदा त साइकल चढेर सेवा गरेको हुँ ।’ उनलाई गाउँसभाले मासिक ६० लिटर पेट्रोल सुविधा दिएको छ । तर उनले निर्वाचित भएदेखि अहिलेसम्म पाँच लिटरमात्र लिएका छन् । पछिल्लोपटक राष्ट्रिय जनता पार्टी छाड्दै स्वतन्त्र उम्मेदवार दिएर गाउँपालिका अध्यक्ष जिते पनि उनी पार्टीको संगठन हुँदै राजनीतिमा सक्रिय रहेका हुन् । सद्भावना पार्टीको केन्द्रीय महासचिवसम्म भएका उनी ०४८ मा साबिक बाँसखोर गाविसको उपाध्यक्ष र ०५४ मा अध्यक्षमा निर्वाचित भएका थिए । ‘अध्यक्षको विकासप्रति लगाव छ,’ प्रशासकीय अधिकृत प्रेम खनालले झने, ‘व्यतिगत र दलगत स्वार्थ नहुँदा काम गर्न सजिलो भएको छ ।’ फरक दलको भए पनि राम्रो कामका लागि अध्यक्षको सहयोगी भावना हुँदा गाउँमा विकासले गति लिएको उपाध्यक्ष सुधादेवी पाण्डेले बताइन् ।

प्रकाशित : कार्तिक २०, २०७६ १०:५४
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT