चुनौती बन्यो 'सामुदायिक कुकुर’

सडकका गल्ली र चोकहरूमा देखिने कुकुर अब भुस्याहा होइनन् । यिनलाई सामुदायिक भन्नुपर्ने पशु अधिकारकर्मीको दाबी
विनु तिम्सिना

(विराटनगर) — बर्सेनि सडकमा कुकुरको संख्या बढिरहेकाले सहरको सुन्दरतामा असर गर्नुका साथै दुर्घटना बढाउने र रेबिज संक्रमणको खतरा पनि बढेको छ । विराटनगर महानगरपालिकालाई सडकका कुकुर नियन्त्रण टाउको दुखाइको विषय बनेको छ । टोलटोल र चोकचोकमा देखिने कुकुरका कारण साँझ बिहान हिंड्डुल गर्न समेत मुस्किल बनेको स्थानीय उत्तम ढुंगेलले बताए ।

विराटनगर महानगरपालिकाको एक सडकमा रातको समयमा देखिएका सामुदायिक कुकुर । तस्बिर : विनु/कान्तिपुर

‘पशु अधिकारकर्मीका कारण कुकुर मार्न नहुने भन्नेछ । अन्य मुलुकमा पनि सायद यो होला त्यहाँ कसरी नियन्त्रण गरिन्छ त यस्ता कुकुर ?’ उनले प्रश्न गरे, ‘जनप्रतिनिधिहरू त विभिन्न देशविदेश घुम्न गइरहेका हुन्छन् नि यस्ता कुरा पनि सिकेर आए हुने नि ।’

संयुक्त टोल नगर समन्वय समितिका अध्यक्ष राजेश मास्केले महानगरले बेवारिसे कुकुरका साथै छाडा चौपायाको व्यवस्थापनका लागि कान्जी हाउस बनाउनुपर्ने बताए । महानगरले बेवारिसे कुकुरको समस्यालाई सामान्यरूपमा लिएको भन्दै उनले यो विषय जटिल बन्दै गएको बताए ।

विराटनगर महानगरपालिका १२ मझुवा टोलका शंकर राम आफ्नो टोलमा एक दर्जन जति कुकुर सडकमै बस्ने गरेको बताउँछन् । अहिलेसम्म कसैलाई टोकिनहालेको भए पनि साइकल र मोटरसाइकलका यात्रुहरूलाई झम्टेर दुर्घटना भने धेरै हुने गरेको उनी बताउँछन् । रातभरि भुकेर सुत्न पनि नदिने गरेको उनले बताए । हेरचाह र उपचार अभावमा विभिन्न रोग र संक्रमणबाट ग्रस्त कुकुरहरू सडकमा जम्मा भएर साँझ बिहान कोकोहोलो मच्चाउने गरेको विराटनगर १२ की यसोदा भण्डारीले बताइन् । साँझमा केटाकेटीलाई घरबाहिर निस्कन दिन पनि डर लाग्ने गरेको उनले सुनाइन् ।

बर्सेनि वृद्धि
महानगरपालिकामा बर्सेनि कुकुरको संख्या बढिरहेको छ । सन् २००६ मा जिल्ला पशु सेवा कार्यालय मोरङ, भेटनरी जनस्वास्थ्य काठमाडौं, डब्लुएचओको सहयोगमा तत्कालीन विराटनगर उपमहानगरले बेवारिसे कुकुरको सर्वेक्षण गरेको थियो । विराटनगरमा यस्ता कुकुरको संख्या ६ हजार ५ सय पाइएको महानगर भेटनरी शाखा प्रमुख हिरालाल यादवले बताए ।

सडकमा कुकुरहरूको यो संख्या प्रत्येक वर्ष १७ दशमलव ११ प्रतिशतले वृद्धि भइरहेको उनले बताए । महानगरमा हाल २५ देखि ३० हजारसम्म बेवारिसे कुकुर रहेको यादवको भनाइ छ । महानगरपालिकाले दस वर्ष अघिसम्म एसट्रिकनिन सल्फेट नामक औषधिको प्रयोग गरेर यस्ता कुकुर मार्ने गरेको थियो । तर, पशु अधिकारकर्मीले कुकुर मार्न नहुने आवाज उठाउन थालेपछि भने अहिले राज्यले उक्त औषधिमाथि नै प्रतिबन्ध लगाएको उनले बताए । ‘दस वर्ष अघिसम्म त मासुमा विषादी ख्वाएर मार्ने गरेका थियौं,’ उनले भने, ‘तर अहिले पशु अधिकारकर्मीहरूले दिँदैनन् राज्यले पनि यो औषधिमा प्रतिबन्ध लगाएको छ ।’ अहिले त यस्ता सडक कुकुरलाई सामुदायिक भन्नुपर्ने अवधारणा आएको छ । यस्ता कुकुरको संख्या बढेसँगै विराटनगरस्थित कोसी अञ्चल अस्पतालमा रेविज विरुद्धको सुई लगाउन आउने बिरामीको संख्या पनि वृद्धि भएको अस्पतालका सूचना अधिकारी विष्णु बुढाथोकीले बताए । अहिले दैनिक १५ जना बिरामी रेविजको उपचारका लागि आउने गरेको उनले जनाए ।

नियन्त्रण गर्न बजेट अभाव
महानगरले बजेट अभावमा नियन्त्रणमा कठिनाइ भएको जनाएको छ । महानगरपालिकाले आव ०७५/७६ मा एन्टिरेविजको कार्यक्रमका लागि १० लाख बजेट छुट्याएको थियो । यसमा ८ लाख रुपैयाँ खर्च गरेर १२, १३, १४, १५, १६ , १७ र १८ नम्बर वडाका ३ हजार ५ सय सामुदायिक कुकुरलाई भ्याक्सिन लगाइएको यादवले बताए । गरिब बस्तीहरूमा सामुदायिक कुकुरको संख्या बढी हुने र रेविजको संक्रमणको खतरा पनि बढी हुने हुँदा १२ देखि १८ नम्बर वार्डमा रहेका गरिब तथा विपन्न बस्तीमा यो कार्यक्रम सञ्चालन गरिएको उनको भनाइ छ । महानगरपालिकाले सामुदायिक कुकुर नियन्त्रणका लागि पर्याप्त बजेट विनियोजन नगर्दा एन्टिरेविजको भ्याक्सिन लगाउने कार्यक्रम पनि सीमित क्षेत्रमा मात्रै गर्नुपर्ने बाध्यता रहेको उनले बताए । ‘सामुदायिक कुकुरले गर्दा विराटनगरमामात्रै होइन देशभरि नै समस्या छ,’ उनले भने, ‘यसको नियन्त्रणका लागि ठोस उपाय भनेकै बन्द्याकरण हो ।’

बन्द्याकरणका लागि एउटा कुकुरलाई लगभग २५ सयभन्दा बढी खर्च लाग्ने उनको भनाइ छ । यसको आधारमा नगरमा हाल रहेका २५ हजार कुकुरको बन्द्याकरण गर्न ६ करोड २५ लाख बढी खर्च हुन्छ । यादवका अनुसार कुकुरहरूलाई एन्टिरेविज भ्याक्सिन मात्रै लगाउने हो भने पनि प्रति भ्याक्सिन २ सय ५० रुपैयाँ पर्छ । यो हिसाबले पनि नगरमा भएका सबै कुकुरलाई एन्टिरेविजको भ्यास्किन लगाउन मात्रै ६२ लाख ५० हजार खर्च लाग्ने उनले बताए ।

प्रकाशित : भाद्र १४, २०७६ १०:५४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

छोरा थुनामा, परिवारको बिचल्ली 

भूषण यादव

(वीरगन्ज) — सद्दाम अन्सारी अघिल्लो साता बुधबार वीरगन्जको घडिअर्वास्थित गार्मेन्ट उद्योगमा सिलाइकटाइको काम गरिरहेका थिए । उनको मोबाइल बज्यो । उठाउन नपाउँदै सादा पोसाकका प्रहरी आएर उनलाई नियन्त्रणमा लिए । त्यसपछि प्रहरीले उनलाई भाइ जौवादलाई फोन गरेर बोलाउन भने । जौवाद घरमै थिए । प्रहरीले उनलाई पनि पक्राउ गर्‍यो ।

साँझ अबेरसम्म छोराहरू नआएपछि आमा जलेखा खातुन वडाध्यक्ष दशरथ पटेलकहाँ गुहार माग्न पुगिन् । ‘बिहीबार पत्ता लाग्यो कि छोराहरूलाई प्रहरीले थुनेको छ,’ उनले भनिन्, ‘त्यस दिनदेखि दिनहुँ हन्डर खाइरहेका छौँ ।’

जिल्ला प्रहरी कार्यालय पर्साले भदौ ५ गते पत्रकार सम्मेलनमा सद्दाम, जौवाद र युनिस अन्सारीलाई गत साउन २४ र २८ गते बिर्ता र घण्टाघर नजिकै पटका पडकाई त्रास फैलाएको आरोपमा पक्राउ गरिएको जनाएको थियो । बिर्ता हाटबजारमा पटका पडकँदा भएको भागदौडमा दुई र घण्टाघर नजिकै एक जना घाइते भएका थिए । सद्दाम, जौवाद र युनिसलाई प्रहरीले वीरगन्ज–२५ चन्डाल चोकबाट नियन्त्रणमा लिइएको जनाएको छ । शरीर खनतलासी गर्दा ४ राउन्ड गोली, ३ थान सुतली बम बरामद गरेको प्रहरी दाबी छ । भीडभाडमा पटाका पडकाएर त्रास फैलाउने समूहको अनुसन्धानमा प्रहरीले विशेष टोली नै परिचालन गरेको थियो ।

सद्दाम र जौवादका जेठो दाइ फुलहसन वीरगन्ज कारागारबाट कर्तव्य ज्यान मुद्दामा सजाय काटी २०७४ असोज ९ गते छुटेका थिए । प्रहरीका अनुसार जेलबाट रिहा भएपछि उनले चौकीदार सेख भोलालाई फोन गरी १० लाख रुपैयाँ माग गरेका थिए । मागेको रकम नदिए सरुवासमेत गराइदिने धम्की दिएका थिए । पर्साका प्रजिअ नारायणप्रसाद भट्टराईलाई समेत धम्कीपूर्ण ‘एसएमएस’ पठाएका थिए ।

कारागारका चौकीदारले कैदीमाथि शोषण गरिरहेकाले बिर्ता र घण्टाघरमा विस्फोट आफूले गराएको फुलहसनले स्थानीय सञ्चार माध्यममा स्विकारेका थिए । प्रहरीका अनुसार फुलहसनले पटाका पडकाउन दुई भाइ र युनिसलाई प्रयोग गरेका थिए । तीनै जनामाथि हातहतियार तथा खरखजाना र विस्फोटक पदार्थसम्बन्धी मुद्दा दर्ता गरी अनुसन्धान थालिएको प्रहरी प्रवक्ता अनन्तराम शर्माले बताए ।

सद्दामकी दिदी रोशनी खातुनका अनुसार दाइ फुलहसन जेलबाट छुटेको केही महिनापछि नै भारत बस्दै आएका थिए । बेला–बेला फोन गर्थे तर घरखर्च कहिल्यै नपठाएको उनले सुनाइन् । ‘मेरो र भाइको बिहेमा पनि आएन, घरमा कमाउने भनेकै सद्दाम थियो,’ उनले भनिन्, ‘दाइको गुनाहको सजाय भाइहरूले काटिरहेका छन्, फोनमा कुरा गरेकै भरमा प्रहरीले थुनेको छ । विस्फोटको मुद्दा किन लगाइयो ?’ सद्दाम ४ वर्ष मलेसियामा काम गरेर ६ महिनाअघि मात्र घर आएका थिए । उनले साउन ७ गते मात्र बिहे गरेका थिए ।

फेरि मलेसिया जान छिमेकीसँग एक लाख ऋण लिएको र भिसासमेत आइसकेको आमा जलेखाले बताइन् । ‘कमाउने छोरो नै एक सातादेखि थुनामा रहेकाले जीविकोपार्जनमा धेरै समस्या आएको छ, १० जनाको परिवार छ,’ आकाशतिर हेर्दै उनले भनिन्, ‘अल्लाहले केको सजाय दिइरहेका छन् ।’

भाइ निर्दोष रहेकाले छोडिदिन आग्रह गर्दा प्रहरीले दाइलाई ल्याए मात्र भाइहरूलाई छाडिदिने बताएको रोशनीको भनाइ छ । ‘भारतमा लुकेर बसेको दाइलाई म कसरी ल्याऊँ ?,’ उनले भनिन् ।
चुलो चलाउने एक मात्र छोरो थुनामा परेपछि खातुन परिवारलाई छिमेकीले सहयोग गरिरहेको वडा सदस्य मुमताज अन्सारीले बताए । ‘फुलहसन त भारतमै बस्छ, ऊ के गर्छ, हामीलाई थाहा भएन,’ उनले भने, ‘तर यिनीहरू त हाम्रो आँखाकै अगाडि थिए, प्रहरीको आरोपमाथि विश्वास लागेको छैन ।’ वडाध्यक्ष दशरथ पटेलले काम देखाउने बहानामा प्रहरीले निर्दोषलाई फसाएको दाबी गरे । ‘सद्दामलाई प्रहरीले गार्मेन्ट उद्योगमै गएर पक्राउ गर्‍यो, जौवादलाई सद्दाममार्फत घरबाट बोलाउन लगाएर नियन्त्रणमा लिएको हो,’ उनले प्रश्न गरे, ‘अनि उनीहरूसँग कसरी गोली र सुतली बरामद भयो ।’ प्रहरीमा भेट्न जाँदा उनीहरूले गोली र सुतली बम पनि प्रहरीले नै हालिदिएको बताएको उनको भनाइ छ ।

प्रहरी उपरीक्षक सोमेन्द्रसिंह राठौरले विस्फोटको अनुसन्धान क्रममा प्राप्त प्रमाणका आधारमा तीनै जनालाई पक्राउ गरी मुद्दा चलाइएको बताए । ‘जनप्रतिनिधि हामीकहाँ आएका थिए,’ उनले भने, ‘प्रमाण फेला परेपछि मात्र नियन्त्रणमा लिएका हौँ, उनीहरूको के–के रोल थियो, पछि राख्नेछौँ ।’

प्रकाशित : भाद्र १४, २०७६ १०:५०
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्