काम परेपछि मात्रै नागरिकता

‘आर्थिक कारोबार र वाह्य व्यवहार पुरुषले सम्हाल्ने हुनाले जरुरी नपरेसम्म महिलाले नागरिकता बनाउँदैनन्’
जितेन्द्र साह

रंगेली, मोरङ — दिनहुँ औषत १० वटा वंशजको नागरिकता । फाटफुट अंगिकृत नागरिकता प्रमाणपत्र । पाँच/सात प्रतिलिपि । सम्पूर्ण कागजातसहित आएका सेवाग्राहीलाई बढीमा आधी घण्टाभित्र नागरिकता वितरण । सीमावर्ती मोरंङको रंगेली नगरपालिकास्थित इलाका प्रशासन कार्यालयको दृश्य हो ।

मोरङको रंगेली नगरपालिकास्थित इलाका प्रशासन कार्यालयमा नागरिकता लिन आएका सेवाग्राहीको कागजातमा हस्ताक्षर गर्दै अधिकृत । सीमावर्ती उक्त कार्यालयबाट दिनहुँ औषत १० जनाले वंशजको नागरिकता र १० ले अंगिकृत नागरिकता लिने गरेका छन् ।तस्बिर : जितेन्द्र/कान्तिपुर

‘आवश्यक काम परेमा मात्र नागरिकता बनाउने चलन भएकाले यहाँ दिनहुँ सेवाग्राहीको भीड हुन्न,’ उक्त कार्यालयका अधिकृत जय प्रकाश बस्नेतले कान्तिपुरसँग भने । उक्त कार्यालयको कार्यक्षेत्रमा मोरङको दक्षिणपूर्वी भेकको रतुवामाई, सुनवर्षी र रंगेली नगरपालिका तथा धनपालथान गाउँपालिकाका वडा २, ३ र ४ र कानेपोखरी गाउँपालिकाको वडा १ पर्छ ।

कार्यालयले फागुनमा २ सय २८ जनालाई वंशजको, १ सय ४९ लाई प्रतिलिपि, ११ लाई वैवाहिक अंगिकृत र २ जनालाई वैवाहिक अगिकृत नागरिकता प्रमाणपत्र प्रतिलिपि प्रदान गरेको देखिन्छ । योबाहेक उक्त कार्यालयले २९ जनालाई द्रुत सेवाको राहदानीको सिफारिस, ३ नाबालक परिचय पत्र र दुई जनालाई आदिवासी, जनजाति, मधेसी र दलितसम्बन्धी प्रमाणपत्र वितरण गरेको छ ।

‘स्थानीय समाजमा सम्पूर्ण आर्थिक कारोबार र वाह्य व्यवहार पुरुषले सम्हाल्ने हुनाले जरुरी नपरेसम्म महिलाले नागरिकता बनाउँदैनन्,’ बस्नेतले भने, ‘वृद्ध भत्ताका लागि र कम राजस्व लाग्ने व्यवस्थाका कारणले महिलाको नाउँमा जग्गा पास गराउँदा भने नागरिकता बनाउँछन् ।’

कार्यालयको माघको विवरणले पनि उनको भनाइको पुष्टि गर्छ । माघमा २ सय ८८ सेवाग्राहीलाई बंशजको, ८ जनालाई वैवाहिक अंगिकृत, १ सय ८३ जनालाई प्रतिलिपि र एकलाई वैवाहिक अंगिकृत नागरिकता प्रमाणपत्र प्रतिलिपि वितरण गरेको छ । कार्यालयले ३४ जनालाई द्रुत सेवाको राहदानी सिफारिस र १० जनालाई आदिवासी, जनजाति एवं दलित प्रमाणित गरेको छ ।

‘लोकसेवा आयोगको फाराम खुल्दा, सुरक्षा निकायमा नयाँ भर्ना आहवान गरिंदा र एसईईको परीक्षाफल पछि यहाँ नागरिकता बनाउने र अन्य जातिय प्रमाणपत्र लिनेको घुइँचो हुन्छ,’ सूचना अधिकारी भानुभक्त भट्टराईले भने, ‘अरू बेला दिनहुँ औषत १० वंशज र सबैखाले १० अंगिकृत मात्रै बन्ने गर्छन् ।’ वडा कार्यालयको सिफारिस, अनुसूची फाराम र अन्य तोकिएको कागजात ल्याउने बितिकै नागरिकता दिने गरिएको शाखा अधिकृत बस्नेतले बताए । ‘हुल नभएकाले सबै कागज लिएर आउने बितिकै नागरिकता पाएँ,’ रंगेली आपगाछी बस्तीकी प्रियंका मण्डलले भनिन् । यसैपालि एसईई उत्तीर्ण गरेकी उनी स्थानीय जनता क्याम्पस रंगेलीमा ११ कक्षामा पढछन् ।

‘स्थानीय नेपाली नागरिकले जन्मदर्ता, वैवाहिक दर्तामा ढिलाइ गर्नुहुन्न, उमेर पुगेलगतै नागरिकता बनाउँदा राम्रो हुन्छ,’ बस्नेतले भने । रंगेली ७ का वडा अध्यक्ष रामचन्द्र मण्डलले शिक्षा र जानकारीका कारण पहिलेको तुलनामा स्थानीय नागरिक निकै सचेत भएको बताए । उनले भने, ‘यस्तो कानुनी पक्षमा लापरवाही नगर्न नगरपालिका कार्यालयले पनि बेलाबेला घच्घचाइरहन्छ ।’

गलत मान्छे वा गैर नागरिकले नागरिकता नपाउन भनेर वडा कार्यालय निकै सचेत छन् । ‘जन्मदर्ता प्रमाणपत्र, वैवाहिक दर्ता प्रमाणपत्र र बाबु, आमा र पतिको नागरिकता एवं त्यसभित्रका हरेक विवरण नियालेर मात्र सिफारिस दिन्छौं,’ मण्डलले भने, ‘कडा प्रक्रिया पूरा गर्नुपर्ने भएकाले स्थानीयले पनि जरुरी भएमा अंगिकृत नागरिकता र नागरिकता प्रमाणपत्रको प्रतिलिपि निकाल्छन् ।’
कार्यालयले प्रमाण पुगेकै दिन वंशजको नागरिकता प्रदान गर्छ । यसका लागि वडाबाट सिफारिस भएको अनुसूची फाराम न‌‍. १, पिताको नागरिकताको प्रमाणपत्रको प्रतिलिपि, जन्मदर्ता, शैक्षिक योग्यताको प्रमाणपत्र, विवाहित महिलाको हकमा विवाह दर्ता प्रमाणपत्र चाहिन्छ ।

त्यसैगरी पिताको मृत्यु भइसकेको भएमा मृत्युदर्ता प्रमाणपत्र र वंशज खुल्ने परिवारका अन्य कुनै सदस्यको नागरिकता, परिवारका कुनै पनि सदस्यको नागरिकता नभएको खण्डमा वंशजको नाताले नागरिकता पाउने, वंशज प्रमाणित हुने अन्य आधारभूत प्रमाणपत्र र बसाइँसरी आउनेको हकमा बसाइँसराइ दर्ता प्रमाणपत्र एवं स्थायी बसोबास खुल्ने जग्गाधनी दर्ता प्रमाण पुर्जासहित मतदाता परिचयपत्र पेस गर्नुपर्ने नागरिक बडापत्रमा उल्लेख छ ।

कार्यालयको नागरिक बडापत्रका अनुसार वडाको सिफारिसमा निवेदक परेकै दिन नागरिकता प्रमाणपत्रको प्रतिलिपि पाइन्छ । बाहिर जिल्लाको नागरिकता प्रमाणपत्रको हकमा सम्बन्धित जिल्ला प्रशासन कार्यालयको नागरिकता प्रमाणपत्र अभिलेख, सक्कल नागरिकता प्रमाणपक्र, सनाखत गर्ने एकाघरका व्यत्ति नागरिकता प्रमाण समेत र जग्गाधनी प्रमाण पुर्जा पेस गर्नुपर्छ ।

प्रकाशित : वैशाख ६, २०७६ ०९:३१
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

३३ किलो सुन तस्करी र हत्या प्रकरण: प्रहरी कार्यालयदेखि अदालतसम्मको दृश्य

अदालतबाट हुने आदेशको पर्खाइमा अभियुक्तका आफन्तको बास नातागोता, होटल तथा धर्मशालामा
जितेन्द्र साह

विराटनगर — सुन तस्करी र सनम शाक्य हत्या मुद्दामा हाल हिरासतमा रहेका ३० प्रतिवादीलाई दिनहुँ प्रहरी कार्यालयबाट अदालतसम्म ओहोरदोहोर गराउँदासम्मको यात्रा रोमाञ्चक छ । मुद्दामा मोरङ जिल्ला प्रहरी कार्यालयको थुनुवा कक्षमा जवानदेखि डीआईजी तहसम्मका ८ प्रहरी छन् ।

विराटनगरस्थित उक्त प्रहरी कार्यालयमा बिहान खाना खुवाएपछि अदालती बहसमा उपस्थित गराउन हतकडी लगाइन्छ । अदालत परिसरमा उनीहरूको हतकडी भने खोलिन्छ । परिसरमा उपस्थित परिवारजनको अनुहार हेर्दै उनीहरू अदालतको माथिल्लो तल्ला उक्लन्छन् । कडा सुरक्षा घेराबीच उनीहरू ३ नम्बर इजलासका न्यायाधीश नारायणप्रसादशर्मासमक्ष जारी बहस सुन्छन् । इजलासको मुख्यद्वारदेखि बाहिरसम्म प्रतिवादीका आफन्तजनको बाक्लो उपस्थिति देख्न सकिन्छ ।

सामान्य नागरिकझैं यो मुद्दाका अभियुक्त प्रहरी एवं उनीहरूको परिवारजनलाई थुनछेकको बहस कहिले टुंगिएर आदेश आउला भन्ने कुतूहल हुँदो रहेछ । ‘थुनछेक कहिलेसम्म सकिएला,’ अभियुक्तमध्येका निलम्बित एसपी विकासराज खनालले आइतबार अदालत परिसरमा जिज्ञासा राखे । टोखा-६, काठमाडौं बस्ने ५० वर्षीय खनाल तनहुँका स्थायी बासिन्दा हुन् ।

प्रतिवादी प्रहरीहरूका परिवार अदालतबाट हुने आदेशको पर्खाइमा स्थानीय आफन्तकोमा र नातागोता नहुने स्थानीय होटल तथा धर्मशालामा बसेका छन् । प्रतिवादी प्रहरी चालक ३७ वर्षीय विष्णुबहादुर खड्काकी पत्नी पनि धर्मशालामै बसिरहेकी छन् ।

‘यही मुद्दामा श्रीमान् पर्नुभएका केही अन्य साथीसँग मिलेर बसेकी छु,’ उनले भनिन्, ‘अदालतले धरौटी मागेमा आफूसँग भने दिनलाई ५ हजार रुपैयाँ पनि छैन ।’ श्रीमान् काठमाडौं बसे पनि जागिरले गर्दा उनी छोराछोरीसहित चितवनमा बस्दै आएको बताइन् ।

‘सुन हराएको घटना सार्वजनिक हुनेबित्तिकै दुई व्यक्ति श्रीमान्‍लाई खोज्दै घरसम्म आए पनि धम्की भने दिएनन्,’ उनले भनिन्, ‘कहाँ छन् भनेर बुझ्न आएको भन्दै उनीहरू फर्के, डर भने लागिरहन्छ ।’

लामो समयदेखि सुन तस्करीमा संलग्न भएर हाल फरार एसएसपी ५४ वर्षीय श्यामबहादुर खत्रीका उनी चालक थिए । अहिलेसम्मको अनुसन्धानमा एसएसपी खत्रीलाई गोरे भन्ने चूडामणि उप्रेतीको सबैभन्दा निकट मानिन्छ । भक्तपुरको लोकन्थली बस्दै आएका गुल्मीका खत्रीको हालसम्म प्रहरीले सुइँको पाउन सकेको छैन ।

प्रहरी नायब निरीक्षक (सइ) ३९ वर्षीय बालकृष्ण सञ्जेलका वृद्ध पिता उमाकान्त पनि बहसबारे बुझ्न सपरिवार अदालत आइपुग्छन् । सञ्जेल झापाका हुन् । छोरा परिबन्दमा परेर अदालतको कठ्घरामा उभिन पुगेको उनको दाबी छ ।

सञ्जेलका पिताले भने, ‘मुख्य अपराधी चाँडै पक्राउ परून् ।’ हिजोअस्तिसम्म अन्य अपराधीलाई हतकडी लगाएर अदालतमा उपस्थित गराउने श्रीमान्, छोरा, देवर र काकामामालगायतलाई अहिलेको स्थितिमा देखेर कोही त बोल्दाबोल्दै रुन थाल्छन् ।

अदालत परिसरमा उदास र निराश प्रतिवादीका परिवारजनले यस्तै गुनासो गरिरहेका हुन्छन् । ठूला मन्त्री र नेताका पुत्रले समेत सुन तस्करी गर्दै आएको शंका गरिएको हुनाले मुख्य अपराधीसम्म सरकार पुग्ला त भन्ने प्रतिवादीका परिवारजन एवं नागरिक समाजले प्रश्न गरिरहेका हुन्छन् ।

अदालतमा भेटिने बयानकर्ता प्रहरी र सरकारी वकिलहरू भने प्रमाण एवं साक्षीकै आधारमा उनीहरूलाई पक्राउ गरिएको वा उनीहरूले आत्मसमर्पण गरेको बताइरहेका हुन्छन् । ‘तर, प्रहरीले पक्राउ गरे लगत्तै वा हतकडी लगाउनेबित्तिकै कोही अपराधी साबित हुँदैनन्, प्रमाण बुझेर न्यायाधीशले निक्र्योल गर्ने विषय हो,’ प्रतिवादीतर्फका वकिल खगेन्द्रबहादुर श्रेष्ठले भने ।

यो सर्वाधिक चर्चित मुद्दाको बहस सुन्न आउने नागरिक समाजको संख्या भने दिनहुँ बढ्दो छ । उनीहरू पनि यति ठूलो तस्करी डीआईजी स्तरसम्म मात्र सीमित हुुनु नपर्ने जिज्ञासा राखिरहेका हुन्छन् । ‘ठूला नेता, मन्त्री वा राजनीतिक संरक्षणबिनै त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल वा थल मार्गबाट यो तस्करी सम्भव छैन,’ शिक्षित गृहिणी जानुका बरालले भनिन् ।


प्रकाशित : वैशाख ३१, २०७५ ०९:१२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
×