बन्ने भए गरिबका घर

विप्लव भट्टराई

इलाम — विपन्नका लागि घर बनाउन इलाममा पानि जनता आवास कार्यक्रम सुरु भएको छ । दलित, विपन्न, मुस्लिम, लोपोन्मुख र अति सिमान्तकृतका लागि निःशुल्क घर बनाउने जनता आवास कार्यक्रमको प्रक्रिया थालिएको हो ।

२ वर्ष अघिदेखि नै बजेट विनियोजन भए पनि कार्यक्रम सुरु हुन सकेको थिएन । प्रदेश १ का अन्य केही जिल्लामा कार्यक्रम सञ्चालित भएको अवस्थामा सहरी विकास तथा भवन कार्यालयले इलाममा पनि सुरु गरेको हो ।

कार्यक्रमअन्तर्गत १ सय वटा घर यसै आर्थिक वर्षमा सम्पन्न हुने छन् । कार्यक्रमअन्तर्गत २ वटा कोठासहित भान्सा घर निर्माण हुनेछ । प्रतिघर निर्माणमा कार्यालय ३ लाख ५० रुपैयाँ खर्च गरिनेछ ।

प्रदेश सरकारअन्तर्गत जिल्लाका १० स्थानीय तहमा ५ वटाका दरले घर निर्माण हुने छन् । यो वर्ष प्रदेश सरकारबाट ९० लाख र संघबाट १८ लाख २१ हजार प्राप्त भएको छ । यति रकमले सवै काम पूरा नहुने भएकाले थप बजेट माग गरेर भए पनि काम पूरा गरिने कार्यालयको भनाइ छ ।

त्यस्तै केन्द्र सरकारमार्फत आवश्यकताअनुसार ५० वटा घर निर्माण हुने कार्यालय प्रमुख सुमनकुमार मिश्रले जनाए । ‘प्रदेशसभा निर्वाचन क्षेत्र जनता आवास समन्वय समितिले लक्षित समुदायबाट घर निर्माणका लागि छनौट गर्नेछ,’ उनले भने, ‘छनौटका लागि १० दिनको सूचना प्रकाशन भएकाले लगक्तै काम सुरु हुनेछ ।’

यसअघि सम्बन्धित कार्यालयले चासो नदिएका कारण यो कार्यत्रम २ वर्ष थन्किएको थियो । ‘सरकारले बजेट फठाएको अवस्थामा काम नगरी बस्न ठीक नलागेर यो क्रार्यत्रम कार्यान्वयनमा चासो दिइएको हो,’ उनले थपे ।

जिल्लाका प्रदेशसभा अन्तर्गतका ४ सभासदसहित स्थानीय तहका प्रशासकीय अधिकृत सहितको बैठकले कार्यक्रम लागू गर्ने निर्णय गरेका थिए । इँटाको गारो र जस्ताको छाना भएको घर निर्माणका लागि सम्बन्धित घरधनीले ४ किस्तामा रकम प्राप्त गर्ने छन् ।

पहिलो किस्ता जग खन्ने कार्य भएपछि २५ प्रतिशत, डीपीसी सम्पन्न भएपछि दोस्रो किस्ता ३० प्रतिशत, गारो तयार भएपछि थप ३५ प्रतिशत र सवै काम सम्पन्न भएपछि १० प्रतिशत सम्बन्धित निर्माण समितिको खातामा रकम उपलब्ध गराइनेछ । कार्यक्रमअन्तर्गत यो वर्ष जिल्लामा दलित, लेप्चा, थामी र मेचे समुदायका व्यक्तिका घर बन्ने छन् ।

प्रकाशित : चैत्र २५, २०७५ १०:२३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

विपतको पूर्वतयारी कमजोर

बेलैमा आगो नियन्त्रण गर्न नसकेका कारण व्यवसायीले २५ लाखभन्दा बढीको क्षति व्यहोर्नु पर्‍यो भने फनिर्चरमा लाखौंको सामान जलेर खरानी भइरहँदा आगो निभाउन सकिएन
ओमप्रकाश ठाकुर

सर्लाही — मलंगवा नगरपालिका १०, जिविस चोकका राजनारायण ठाकुरको फर्निचरमा बुधबार राति आगलागी हुँदा उनले निकै ठूलो क्षति व्यहोर्नुपर्‍यो । आगो लाग्ने बित्तिकै नगरमा खबर गरे पनि १ किमिको दूरीमा रहेको बारुण यन्त्र आगो निभाउन आएन ।

सर्लाहीको हरिपुर नगरपालिका ९, पीडारीमा आगलागी भएर सबै सामग्री नष्ट भइसकेपछि मात्र बारुण यन्त्र आएको भन्दै आक्रोशित स्थानीय बासिन्दा । उनीहरूले बारुण यन्त्र तोडफोडको प्रयास गरेका थिए । तस्विर : ओमप्रकाश/कान्तिपुर

आनो फर्निचर उद्योगमा लागेको आगो निभाउन बारुण यन्त्र नआएपछि उनले हाते कलबाट बाल्टीमा पानी हालेर निभाउने प्रयास गरे ।
तर तेज आगोको रापले उनको त्यो प्रयास सफल हुन सकेन । मिहिनेत र लगानी दुवै आनै आँखा अगाडि खरानी भइरहेको देखेपछि उनले आँसु थाम्न सकेनन् परिवारमा रुवावासी चल्यो ।

बेलैमा आगो नियन्त्रण गर्न नसकेका कारण ठाकुरले २५ लाख बढीको क्षति व्यहोर्नु पर्‍यो । फनिर्चरमा लाखौंको सामान जलेर खरानी भइरहँदा आगो निभाउन सकिएन । मध्यरात भएकाले स्थानीय पनि उल्लेख्य संख्यामा जुट्न सकेनन् । बुधवार मध्य रातमा लागेको आगो विहान ४ बजे मात्र स्थानीय, प्रहरी र हरिवनबाट आएको दमकलले नियन्त्रणमा लिएको थियो ।

आगो नियन्त्रणमा आउँदा सम्पूर्ण सामान जलेर सखाप भइसकेको थियो । आगलागीमा परेर ठाकुरको फर्निचर मात्र होइन उनीसँगै रहेको एक अर्को फर्निचरसहित थप ४ पसल जलेर पूर्णरूपमा नष्ट भएको छ । आगलागीमा परेर स्थानीयको करिव ६० लाख बराबरको क्षति भएको छ ।

सदरमुकाम मलंगवामै आगलागी हुँदा पनि बेलैमा नियन्त्रण आउन नसकेपछि जिल्लाको विपत् व्यवस्थापन कति चुस्त दुरुस्त छ, त्यसमाथी प्रश्न उठेको छ । सदरमुकाममै यस्तो अवस्था भएपछि दुरदराजको ग्रामीण भेकमा विपत् व्यवस्थापनको अवस्था झनै खराव छ । तीन दिनअघि मात्र हरिपुर नगरपालिका ९, पीडारी बजारमा लागेको आगो नियन्त्रण गर्न बारुण यन्त्र नआएपछि याहाँ पनि स्थानीयले लाखौको क्ष्ति व्यहोर्नुपर्‍यो ।

बारुण यन्त्र नआएकाले आगो नियन्त्रणमा आउन सकेन जसका कारण घरमा राखिएको ग्यास सिलिन्डर पडकदा ४ जना घाइते भए । चारै जना अस्पतालमा भर्ना छन् । कविलासी नगरपालिकाका भरत पण्डितले त आगलागीका कारण खुट्टा नै गुमाउनुपर्‍यो । अन्य भने जलेर घाइते छन् ।

स्थानीयले आगलागीमाथि नियन्त्रण पाएपछि मात्र हरिवन नगरपालिकाको बारुण यन्त्र पुगेको थियो । आगलागी भएर सबै सामान नष्ट भएपछि मात्र बारुण यन्त्र आएको भन्दै स्थानीयले आक्रोश पोखे । उनीहरूले बारुण यन्त्र नै तोडफोडको प्रयास गरेका थिए । आगलागी मात्र होइन प्रत्येक वर्ष आउने बाढीमा पनि स्थानीयले जनधनको क्षति व्यहोर्दै आएका छन् ।

स्थानीय नदीहरूमा तटबन्धको निर्माण नहुँदा तटीय क्षेत्रका स्थानीय वर्षा लागे सँगै त्रासमा बस्ने गर्छन् । ठूलो पानी परे संगै नदीमा आएको बाढीले गाउँ नै डुबानमा पर्ने हो कि भन्ने त्रासले स्थानीय भयभित रहने गरेका छन् ।

बागमति, मनुष्मारा, लखन्देही र झिम नदीका कारण वर्षाको बेला जिल्लाका दर्जनौं गाउँ डुवानमा पर्ने गरेका छन् । वागमती नदीमा आउने बाढीले बाँध फुटाएर जिल्लाको पश्चिमी क्षेत्रका गाउँमा पस्ने गरेका छन् भने अन्य नदीमा पानीको बढी बहावका कारण गाउँमा पसेपछि स्थानीयले सास्ती खेप्ने गरेका छन् ।

नदी किनारका बासिन्दाले भरपर्दो तटबन्धको व्यवस्था नहुँदा जोखिम बढेको बताउँदै आए पनि नदी नियन्त्रणको काम पूर्ण रूपमा हुन सकेको छैन । सरोकारवाला निकायले विपदको पूर्वतयारीमा ध्यान नदिदा स्थानीयले क्षति ब्यहोर्दै आएका नागरिक अगुवा रजनीकान्त झाले बताए । ‘विपदको पूर्वतयारीमा सरोकारवाला पक्ष स्थानीय तह, प्रदेश र संघीय सरकारले ध्यान दिएको पाइँदैन,’ उनले भने, ‘विपदबाट बच्नका लागि पुर्व तयारी हुनै पर्छ, नभए क्षति रोकिदैन ।’

विपदका बेला उद्धार र राहतमा पनि समस्या आउने गरेका छन् । कहिले बारुण यन्त्र बिग्रएको त कहिले नदी नियन्त्रणको लागि बजेट नभएको भन्दै हात उठाउने काम मात्र गर्दै आएको झाको भनाइ छ । जोखिम रहेको ठाउँमा सुरक्षा निकायले बेलाबेलामा बोरा र बाँस हालेर भए पनि तत्कालिन रोकथामको लागि प्रयास गरेपनि दीर्घकालीन उपायका बारेमा कसैले ख्याल गरेको देखिँदैन ।
स्थानीयले आगलागी तथा बाढीबाट क्षति व्यहोरेपछि जनप्रतिनिधिमाथि आक्रोस पोख्ने गरेका छन् ।

आगलागीका मौसममा जनप्रतिनिधिले बारुण यन्त्र थन्काएर राख्ने र बाढी आउनुभन्दा अगावै बस्ती जोगाउन कुनै पहल नगरेको स्थानीयको आरोप छ । उनीहरू नगर प्रमुखले जनताकै करबाट चिल्ला गाडी चढ्ने तर जनताकै जिउधनको सुरक्षाका लागि चासो नदिएको आगलागी पीडित राजनारायण ठाकुरले बताए ।

‘नगर प्रमुख हामीले नै तिरेको करबाट चिल्ला गाडी चढ्छन् तर हावा हुरीको समयमा जनताको सुरक्षाका लागि बारुण यन्त्र मर्मतमा ध्यान दिएको छैन,’ उनले भने, ‘स्थानीय सरकारको लापारवाहीका कारण हामीले लाखौंको क्षति व्यहोर्नु पर्‍यो, बारुण यन्त्र सुचारु भएको भए धेरै हदसम्म क्षति न्यूनीकरण गर्न सकिन्थ्यो ।’

जिल्लामा हावाहुरीबाट हुन सक्ने जनधनको क्षति न्यूनीकरणका लागि जनचेतना फैलाउँदै आगलागीको समेत उच्च जोखिम रहेका सबै स्थानीय तहहरूमा बारुण यन्त्रको व्यवस्थापन गर्न अनुरोध गर्ने जिल्ला विपद् व्यवस्थापन समितिले निर्णय गरेको छ । बिहीवार समितिको बसेको बैठकले हावाहुरीबाट हुन सक्ने सम्भावित दुर्घटनाबाट जोगिन कुनै एक स्थानीय तहले एकलौटी दमकलको व्यवस्थापन गर्न नसके छेउछाउका तीन/चार वटा स्थानीय तहसँग मिलेर बारुण यन्त्रको व्यवस्था गर्ने निर्णय भएको प्रमुख जिल्ला अधिकारी द्रोण पोखरेलले बताए ।

यस्तै बैठकले जिल्लाको विपत् पूर्वतयारी तथा प्रतिकार्य योजना अद्यावधिक गर्ने जिम्मा नेपाल रेडक्रस सोसाइटी जिल्ला शाखा, बागमती सेवा समाज र राष्ट्रिय रोजगार प्रवर्द्धन केन्द्रलाई दिनेनिर्णय समेत गरेको छ ।

प्रकाशित : चैत्र २५, २०७५ १०:१९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्