सडकमा गुणस्तरहीन सामग्रीको प्रयोग

कान्तिपुर संवाददाता

सुनसरी — सडकमा गुणस्तरहीन सामग्री प्रयोग गरेको भन्दै बराह क्षेत्रका सरोकारवालाले आपत्ति जनाएका छन् । एसियाली विकास बैंकको ८० प्रतिशत र नेपाल सरकारको २० प्रतिशत लगानीमा निर्माणाधीन २२ किलोमिटरको लौकही–झुम्का सडकको काम गुणस्तरहीन भएको स्थानीयको गुनासो छ ।

बालुवा भरेर बनाइएको सुनसरीको लौकही–झुम्का सडक खण्ड ।तस्बिर : प्रदीप मेन्याङ्बो/कान्तिपुर

स्थानीय पूर्वाधार विकास तथा कृषि सडक विभाग मातहतको ग्रामीण सडक संजाल सुधार आयोजनाले सुनसरीको सिगिया–रामधुनी–प्रकाशपुर–मधुवन–लौकही बोर्डरसम्म कालोपत्रेसहित सडक विस्तार गर्न पप्पु कन्स्ट्रक्सनलाई ठेक्का दिएको छ । तर पप्पु कन्स्ट्रक्सनले पनि आफैं नबनाएर कमिसन लिएर ‘पेटी’ ठेकेदार कम्पनी भूमि कन्स्ट्रक्सनलाई दिएको खुलेको छ ।

भूमि कन्स्ट्रक्सनले सीधै सरकारबाट ठेक्का नपाएकाले सरोकारवालाले पप्पुले बदमासी गरेको आरोप लगाएका छन् । सडक निर्माणका लागि ८२ करोड ३२ लाख ५२ हजार ९ सय ५३ रुपैयाँमा ठेक्का दिइएको थियो । चार वर्ष अघिदेखि निर्माण कार्य गरिरहे पनि सडक किनारमा राखिएको बोर्डमा भने २०७५ चैत २० सम्झौता गरिएको भनेर उल्लेख छ । यो वर्षको चैत आउन बाँकी नै छ ।

५ वर्षभित्र निर्माण कार्य सकिने बताइएको उक्त सडक निर्माणको सम्झौता कहिले गरेको हो कतै खुलेको छैन । सरकारसँगको सम्झौता जे भए पनि उक्त सडक निर्माण गर्दा कन्स्ट्रक्सनले बालुवा लगाएर पहिलो चरणको फिलिङ गर्ने काम गरेकाले आपत्ति जनाएको बराह नगरपालिकाका प्रमुख निलम खनालले बताए ।

उनले भने, ‘सडक निर्माणमा पप्पुले पूरै बदमासी गरेको देखियो । माटो ल्याएर फिलिङ गर्नुभन्दा बालुवा सस्तो भएपछि बालुवा हालेको सडक भत्किनथालेका छन् । मैले यो सडकमा भरेको बालुवा सवै निकालेर माटोले फिलिङ गर्नुपर्ने नत्र काम रोकिदिने चेतावनी दिएको छु ।’

उनले बराह क्षेत्र नगरपालिका क्षेत्रमा बन्ने सडकको लागत इस्टिमेट र डिजाइन उपलव्ध गराउन पटकपटक ताकेता गर्दा पनि नटेरी आफूखुसी कमसल सामग्री प्रयोग गरेको बताए । कन्स्ट्रक्सनले कमजोर सडक बनाएको बारेमा जानकार प्राविधिक र इन्जिनियरले आफूलाई जानकारी दिएकाले पप्पुले बदमासी गरेको निष्कर्षमा पुगेको बताए ।

बराहक्षेत्र नगरपालिका–९ का वडाध्यक्ष दिपककुमार लिम्बू र १० का वडाध्यक्ष महेन्द्रबहादुर खत्रीले पनि उक्त सडक कमजोर बनिरहेको बताए । उनीहरूले गुनासो निदान समिति संयोजक खेजेन्द्र मगरलगायतले सरकारका तर्फबाट विराटनगस्थित सडक डिभिजनबाट आएका इन्जिनियर सुवास राईलाई गुणस्तरहीन काम भएको जानकारी दिएका थिए । खेजेन्द्र आफैं पनि सडक निर्माण क्षेत्रका इन्जिनियर हुन् । सडकका विभिन्न ठाउँमा राखेका होमपाइप फुटेका छन् ।

प्रकाशित : माघ २८, २०७५ ०९:४६
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

हराउँदै हलोखडा

श्यामसुन्दर शशि

जनकपुर — वसन्त पञ्चमी अर्थात् सरस्वती पूजाको दिन गाउँमा दुई फरक दृश्य देखिन्थियो । विद्यार्थी सरस्वती पूजामा तल्लिन हुन्थे भने किसानको घरमा हलोखडा गर्ने चटारो हुन्थ्यो । 

सरस्वती पूजनोत्मवमा क्रमश: भव्यता थपिए पनि कृषि वर्षको स्वागतमा आयोजन हुने ‘हलोखडा’ गर्ने परम्परा भने विस्थापित हुँदै छ ।

१० वर्षअघिसम्म हंसपुर नगरपालिका २ बघचौडाका कम्तीमा ५० किसानको प्रांगणमा हलोखडा हुन्थ्यिो । ५ वर्ष पूर्व घटेर दशमा झर्‍यो । यस वर्ष भने एउटै किसानको आँगनमा अरिपन बनाइन् । हलोखडा भएन । किसानहरू हलो लिएर खेतसम्म पुगेनन् ।

मिथिलाञ्चलमा श्रीपञ्चमीको दिनदेखि कृषि वर्ष प्रारम्भ हुन्छ ।कृषि वर्षको स्वागतमा भूपति (किसान) हरू अ–आफ्ना आँगनमा हलोखडा गर्थे । आँगनमा पिठार (चामलको पिठोको झोल) र सिन्दुरले अरिपन बनाइन्थ्यिो । हलो आकारको अरिपनमा हलो राखिन्थ्यिो ।

हलोलाई धानले पुरिन्थ्यिो । हरवाह हलो उठाएर खेतसम्म पुग्थे । पछिपछि लोटामा पानी र हातमा कोदालो बाकेका कृषक (भूपति) पनि जान्थे । अढाई मोड खेत जोतेर विधिवत कृषि वर्ष प्रारम्भ गरिन्थ्यिो । मिथिलाका तत्कालीन राजा जनकले अढाई मोड हलो जोतेपछि सीताको जन्म भएको मान्यता छ ।

यसै दिनदेखि हलो जोत्ने हरवाह, कृषि उपकरणको मर्मत गर्ने लोहार (काठ र फलामको काम गर्ने), कपाल काट्ने हजाम, लुगा धुने धोवी, पूजा पाठ र बिहे–वारीमा फूल आपूर्ति गर्ने माली, बाँसको सामान आपूर्ति गर्ने डुम लगायतसँग वार्षिक समझदारी पनि गरिन्थ्यिो । वर्षभरि अ–आफ्ना पेसाअनुसारको काम गरे बापत सम्बन्धित किसानसँग वार्षिक अन्न वा नगद दिने समझौता हुन्थ्यिो । जसलाई स्थानीय भाषामा पौनी–पसारी पनि भनिन्छ ।

वर्षभरि एउटै किसानको खेतमा काम गर्ने कृषि मजदुर चारदेखि ६ कट्ठासम्म जग्गा पाउँथे । जग्गाको उत्पादन कृषि मजदुरकै हुन्थ्यो । यसको अतिरिक्त वर्षभरि काम गरेको मजदुरी पनि दिइन्थ्यिो । सम्झौता गरेको मजदुर किसानले काम लगाएसम्म वर्षभरि अरूको खेतमा काम गर्न पाउँदैनन् । स्थानीय भाषामा यसलाई जनौरी वा हरवाह भनिन्छ ।

तर कृषि क्षेत्रमा आधुनिक प्रविधिको प्रयोगसँगै हलो विस्थापित भएको छ । अचेल खेत जोत्न, धान,गहुँ लगायतका अन्न दाइँ गर्न, कृषि उपज ओसार–पसार गर्न ट्रयाक्टरको प्रयोग हुन थालेको छ । सिँचाइ गर्न, बाली गोडमेल गर्न लगायतका अन्य काम पनि आधुनिक औजारकै प्रयोग गरिन थालेको छ ।

कामदारहरू कृषि क्षेत्रमा भन्दा वैकल्पिक रोजगारीलाई प्राथमिकता दिन थालेका छन् । वैदेशिक रोजगारीले कृषि मजदुरको आभाव भएको छ । बघचौडाका लटु कापरले भने, ‘अहिले किसानको गोठमा गोरु छैन । गोरु नै नभएपछि हलो राख्ने कुरै भएन । वैदेशिक रोजगारीले कृषि मजदुरको आभाव भएको छ । हलो र हरवाह (हलो जोत्ने) नै नभए पछि हलोखडा गर्ने कुरै भएन ।’

बहसमा हलोखडा
हलोखडा गर्ने परम्परालाई एकथरि अभियन्ताले हरुवाचरुवा जस्ता कुप्रथासँग जोडेर व्याख्या गर्छन् भने अर्को थरिले मिथिलाको आदिकालीन कृषि संस्कृतिसँग । हरवा–चरवा सशक्तीकरण कार्यक्रमका प्रमुख संजयकुमार साह हलोखडा गर्ने परम्परालाई हरवा–चरवा बनाउने दिनका रूपमा व्याख्या गर्छन् ।

‘यसै दिन हरवा चरवाको वार्षिक समझौता हुन्छ । स्वतन्त्र मानिसलाई वंघुवा मजदुर बनाउने परम्परालाई कसरी राम्रो भन्ने ?’ साहले भने । त्रिभुवन विश्वविद्यालय मैथिली शिक्षण विभागका पूर्वअध्यक्ष प्रमेश्वर कापडि हलोखडा गर्ने परम्परालाई मिथिलाको आदिकालीन कृषि संस्कृतिको निरन्तरता भनेका छन् ।

‘हरवा–चरवा वा जनौरी प्रथा अन्त्य हुनुपर्ने कुरामा दुई मत छैन तर कृषि संस्कृतिलाई निरन्तरता दिने कि नदिने ? भूमि पूजा गर्ने कि नगर्ने ?’ कापडि भने ।

प्रकाशित : माघ २८, २०७५ ०९:४४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्