कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

उपत्यकामा किरात समुदाय यसरी रमाए उधौलीमा [तस्बिरहरु]

तस्बिर : अंगद ढकाल, अनिश रेग्मी

काठमाडौँ — प्रकृति पूजक भनेर चिनिने किरात समुदायको दोस्रो ठूलो चाड ‘साकेला उधौली’ बिहीबारदेखि सुरु भएको छ । किरात समुदायमा मंसिरे पूर्णिमादेखि १५ दिनसम्म उधौली र वैशाखे पूर्णिमादेखि महिना दिनसम्म साकेला उभौली चाड मनाउने चलन छ । वर्षको दुईपटक मनाइने साकेला चाडको उधौलीमा अन्नबालीको सह बसोस्, अनिकाल नलागोस् भन्ने कामनाका साथ प्रकृतिको पूजा गर्ने चलन छ ।

कुखुराको भाले, चोखो जाँड, रक्सी, अदुवा, पहेँलो रङको चामललगायतका सामग्री प्रयोग गरेर प्रकृतिको पूजा गर्ने प्रचलन रहेको किरात राईहरूले बताएका छन् । साकेला उधौलीको अवसर पारेर उपत्यकाको काठमाडौं र ललितपुर र भक्तपुरमा सोबास गर्ने किराती राईहरुले पर्व मनाएका छन् ।

लिम्बू समुदायले महान् चाडको रुपमा मनाउँदै आएको चाड हो चासोक तङ्नाम । चासोक तङ्नाम (न्वागी पूजा) अर्थात् उधौली पूजा पनि भन्ने गरिन्छ । उधौली याममा बालीनाली भित्र्याउने बेलामा यो पर्व सम्पन्न गरिन्छ । चासोक तङ्नामलाई न्वागी पर्व पनि भनिन्छ । चासोक भन्नाले उब्जाइएको नयाँ अन्नबाली चढाउने पूजा हो भने तङ्नाम भनेको पर्व हो ।लिम्बू भाषामा ‘चासोक’ को अर्थ न्वागी र ‘तङ्नाम’को अर्थ उत्सव वा चाडपर्व हुन्छ । लिम्बूहरूलाई उनीहरूकै भाषामा याक्थुङ्वा भनेर चिनाउने गरेका छन् । किरात समुदायअनुसार मानिस, जीवजन्तु तथा चराचुरुङ्गी लेकतिरबाट बेँसीतिर बसाइँ सर्ने समय भएको र अन्नबाली भित्र्याइएको खुसीयालीमा यो पर्व मनाउने गरिन्छ ।

लिम्बू जातिको मुन्धुममा उल्लेख भएअनुसार कृषि युग सुरु हुनु अघि लिम्बूका आदिम पुर्खा सावा येत्हाङले कन्दमुल काँचै खाएर जीवनयापन गर्दथे, जसले गर्दा उनीहरु कुपोषण र अनेक रोगव्याधीको सिकार हुन्थे । यी समस्या समधानको विकल्प खोजीमा सर्वशक्तिमान तागेरानिङवाभु माङसँग प्रार्थना गर्दथे । यही प्रार्थनाले गर्दा नै उनीहरूले पेनारमाङदःक (कोदो), परामा (कोदोसँग उम्रने फल्ने), ताक्मारु (घैया), तुम्री (जुनेलो) आदि बीउबिजन तागेरानिवाभु माङले उपलब्ध गराइदिए ।यसरी धान र अन्नका बीउबिजन पाएपछि लिम्बू जातिको आदिम पुर्खा सावायेहाङका चेली सिबेरा एःक्थुम्माले काठको खन्ती, अङ्कुसे आदिको प्रयोग गरी भस्मे फाँडेर बीउबिजन रोपी छरी अन्न फलाइन् । यसरी छरपोख गरी उब्जाएर खानुभन्दा अगाडि माङहरु (देवीदेवता)लाई चडाउने प्रचलन बसाले, यसैलाई चासोक (न्वागी) पूजा भनियो ।


प्रकाशित : मंसिर २२, २०७९ १६:४३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

जुनारले पहेँलपुर बगैँचा

टीकाप्रसाद भट्ट

रामेछाप — ओख्रेनीका किसान शेरबहादुर तामाङको बगैँचा जुनारको दानाले पहेँलपुर देखिन थालेको छ । रोगकीरा नियन्त्रण र स्याहार सुसारमा जिल्लाकै अग्रणी उक्त बगैँचामा यो वर्ष उत्पादन पनि अरु बगैँचाको भन्दा बढेको छ । मंसिरको अन्तिम सातादेखि तामाङको बगैँचाका जुनार बजारमा पुग्नेछन् । 

‘अलि गुलियो भैसकेको छैन‚’ तामाङले भने‚ ‘दुई सातापछि खानका लागि उपयुक्त हुन्छ । अमिलो जातको फलफूलमा पर्ने जुनारको यो वर्ष उत्पादनसँगै भाउ पनि बढेको छ । केही किसानले बगैँचामै प्रतिकेजि ६० रुपैयाँसम्ममा जुनार बिक्री गर्न थालेका छन् । अघिल्लो वर्षभन्दा यो वर्ष प्रतिकेजीमा २० रुपैयाँसम्म जुनारको भाउ बढेको छ । उत्पादनको सुरुआती चरणमै बजारमा जुनारको भाउ प्रतिकेजी ८० रुपैयाँ पुगेको छ ।

जुनारको जिल्ला भनेर चिनिएको रामेछापमा यो वर्ष किसानहरूले नचिताएको उत्पादन भएको छ । रोग किरा नियन्त्रणका लागि अभियान चलाएपछि दाना लागेका जुनार सबै पाकेका छन् । केही वर्षअघिदेखि रामेछापमा फल कुहाउने औंसा कीराको प्रकोपका कारण बगैँचामा पाक्ने समयसम्म जुनार झरेर नास हुने गरेका थिए । थोरै जुनार बोटमा रहे पनि त्यसमा पनि कीरा भेटिन्थ्यो ।

‘यो वर्ष बोटमा कुनै पनि रोग‚ कीरा नभेटिएकाले पनि उत्पादन ह्वात्तै बढेको हुनसक्छ‚’ प्रधानमन्त्री कृषि आधुनिकीकरण परियोजना रामेछापका प्रमुख थिरलाल गैह्रे भन्छन्‚ ‘प्रतिहेक्टर ३० मेक्ट्रिकटनसम्म उत्पादन पुगेको छ । यो उत्पादन अहिलेसम्मकै उच्च हो । कम स्याहार भएका बगैँचामा पनि २० मेक्ट्रिकटन उत्पादन पुग्छ ।

जुनार जोगाउन गैह्रेले यो वर्ष उल्लेख्य मेहनत गरेका थिए । परियोजना र रामेछाप नगरपालिकाको सहयोगमा मुख्य उत्पादन हुने सुकाजोर, ओख्रेनी, रामेछाप, रामपुरलगायतको क्षेत्रमा अभियानको रुपमा विषादी छर्ने काम गरेकाले किसानको बगैँचामा पहेँलपुर हुदाँसम्म जुनार अडिएको उनले बताए । अघिल्लो वर्ष बोटमा भन्दा भुइँमा झरेका जुनार धेरै हुने गरेकोमा यो वर्ष औंसाले फल कुहाएर झरेको नदेखिएकोमा गैह्रे खुसी छन् ।

फल कुहाउने औंसाबाट जुनार जोगाउनका लागि १० पटकसम्म विषादी छिट्ने अभियान चलेको थियो । गैह्रेले जुनार बगैँचामा आर्मी परिचालन भन्ने गरेको उक्त अभियानमा रामेछाप नगरपालिकाले पनि सहयोग गरेको थियो । परियोजनाले किसानले मागेजति विषादी उपलब्ध गराएको थियो ।

‘जुनारमा जुन अवस्था देखिएको थियो यो वर्ष त्यस्तो छैन‚’ जुनार कृषक हिमाल तामाङ भन्छन्‚ ‘बगैँचाहरू हेरूँहेरूँ लाग्ने रहर लाग्दा भएका छन् ।’ रोग कीरा नभएको जुनार उत्पादन गरेर बजार पठाउन थालिएको उनले बताए । ‘अघिपछि रामेछापको जुनारमा कीरा छ भन्नेले यो वर्ष त्यस्तो भन्ने मौका पाउँदैनन्‚’ तामाङले भने‚ ‘कुनै दानामा पनि कीरा भेटिँदैन ।’

कृषि ज्ञान केन्द्र रामेछापको तथ्याङ्कमा रामेछाप जिल्लामा ७ सय २१ हेक्टर जमिनमा जुनार खेती गरिएको छ । गत वर्ष १० हजार ७ सय ९७ मेट्रिकटन उत्पादन भएको जुनार यो वर्ष झन्डै १५ हजार मेट्रिकटन पुग्ने अनुमान रहेको छ । कार्यालयबाट उत्पादनको तथ्याङ्क संकलन गर्ने कार्य भइरहेको केन्द्रकी प्रमुख निर्मला गुरुङले बताइन् ।

रामेछाप, रामपुर, सुकाजोर, ओख्रेनी, फुलासी, सालु, भलुवाजोर, हिमगंगालगायत क्षेत्रमा जुनारको व्यावसायिक उत्पादन हुने गरेको छ । त्यस बाहेक छिटफुट रुपमा जिल्लाका अधिकांश भागमा उत्पादन हुन्छ‚ जसको तथ्याङ्क कृषि ज्ञान केन्द्रसँग छैन ।

जुनार जोन कार्यक्रम लागू भएको रामेछापमा प्रधानमन्त्री कृषि आधुनिकीकरण परियोजनाले नर्सरी व्यवस्थापन, सिंचाइ पूर्वाधारको निर्माण, रोगकीरा नियन्त्रण, बिरुवा वितरण, बगैँचा सुधार कार्यक्रमलगायतमा किसानलाई सहयोग गर्दै आएको छ ।

प्रकाशित : मंसिर २२, २०७९ १६:३५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×