रातो मत्स्येन्द्रनाथको रथारोहण [तस्बिरहरु]

तस्बिर : हेमन्त श्रेष्ठ, तस्बिर : हेमन्त श्रेष्ठ

काठमाडौँ — सहकालका देवता मानिने रातो मत्स्येन्द्रनाथको रथारोहण शनिबार नागपञ्चमीको शुभसाइतमा पुल्चोकमा गराइयो । रथारोहण गराउन मत्स्येन्द्रनाथलाई त:बहालदेखि खटमा राखी पुल्चोकमा पुर्‍याइएको थियो । तिथि अनुसार रथारोहण वैशाख शुक्ल प्रतिपदा अर्थात बैशाख १२ गते गर्नुपर्दथ्र्यो । तर, यस वर्ष कोभिड–१९ महामारी रोकथाम गर्न सरकारले गरेको लकडाउनका कारणले रोकिएको थियो ।

परम्परा अनुसार रथारोहणको चार दिनभित्र रथ यात्रा सुरु गर्नुपर्छ । तर, यस वर्ष लकडाउन पूरै खोलेपछि मात्र यात्रा गरिने ललितपुर गुठी संस्थान प्रमुख राजन भुजुले बताए । ‘मत्स्येन्द्रनाथलाई एक ठाउँबाट अर्को ठाउँमा लैजाँदा बाजागाजासहित पुर्‍याउने चलन छ,’ उनले भने, ‘यस पटक बाजागाजा सहभागी गराइएन् ।’

रथारोहण गर्न मत्स्येन्द्रनाथलाई भारतको कामरुकामक्ष पर्वतबाट ल्याउने मध्येका एक तान्त्रिक बन्धुदत्त आचाजुकै विधिअनुसार रथ निर्माण गरिएको थियो । रथ त्रयोदशी भुवनको प्रतिकका रूपमा १३ तला, ३२ लक्षणका रूपमा ३२ हात अग्लो, ३२ हात लामो बनाइएको छ । रथमा हयग्रव भैरव, लप्तसेहार, हरिसिद्धि र चन्द्रभैरवका प्रतिकका रूपमा ठूला ४ पांग्रा जडान गरिएको छ । रथको मुनिपट्टि बीच भागमा कर्कटक नागराजको प्रतिकका रूपमा लामो काठ राखिएको छ । जसलाई नेपाल भाषामा ‘ध:मा:’ भनिन्छ ।

रथको टुप्पोमा ‘बाय्मो’ राखिएको छ । जसमा स्वयम्भूबाट साधना गरी ल्याइएको अमिताभ बुद्धलाई राखिएको छ । गजुरमा सबै प्राणीको रक्षाका लागि लोकेश्वरको षडारी मन्त्र ‘ऊँ मणि पद्मे हुँ’ लेखिएको झन्डा फहराइएको छ । रथारोहणमा गुरुजु पल्टन र पाटनका तत्कालिन राजा सिद्धिनरसिह मल्लको ऐतिहासिक खड्ग पनि सहभागी गराइएको थियो । नेपालमा बाह्र वर्षसम्म पानी नपरी अनिकाल परेकाले वृष्टि गराउन मत्स्येन्द्रनाथलाई भक्तपुरका राजा नरेन्द्रदेव, कान्तिपुरका तान्त्रिक बन्धुदत्त आचाजु र ललितपुरका ज्यापु रथ भक्त भइ भारत, असमको कामरुप कामाक्षबाट ल्याइएको लोककथन छ ।


प्रकाशित : श्रावण १०, २०७७ १४:०५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

पहिरोले थुनिएको नौलीखोलाको पानी बग्‍न थाल्यो

हरिराम उप्रेती

गोरखा — शुक्रबार रातिदेखि पहिरोले थुनिएको नौलीखोलामा पानी बग्न थालेको छ ।  शुक्रबार राति पहिरो खसेर ताल बनेको नौलीखोलामा शनिबार दिउँसोदेखि पानी बग्न थालेको स्थानीय शिक्षक वीरबल गुरुङले बताए । जमेको पानी बिस्तारै बग्न थालेको उनले बताए ।

धार्चे गाउँपालिका–७ लापु स्थित नौलीखोला शुक्रबार राति ११ बजेदेखि थुनिएपछि स्थानीय त्रसित बनेका थिए । लापुस्थित मापुडाँडामा पहिरोसँगै बगेको ठूला ढुंगाले नौलीखोला थुनिएको थियो । अझै साविकको अवस्थामा पानी भने नबगेको स्थानीय बताउँछन् ।

‘ढुंगा र माटोले खोला थुनेको हो, अहिले माटो खोतल्दै खोला बग्न थालेको छ,’ स्थानीय सरोज गुरुङले भने,‘ नौलीखोलाको झरनामा पनि धमिलो भएर पानी बग्न थालेकाले जोखिम धेरै हट्यो, मन पनि शान्त भएको छ ।’

पानी जमेपछि नौलीखोलाको झरना आसपासका एक दर्जन घरका स्थानीयलाई सुरक्षित ठाउँमा सारिएको जिल्ला प्रहरी कार्यालय गोरखाका प्रहरी प्रमुख एसपी सुरेन्द्र गुरुङले बताए । त्यहाँको अवस्था बुझ्नका लागि माछाखोला प्रहरी चौकीबाट टोली खटिएको उनले बताए । पानी बग्न थालेपछि जोखिम घटेको उनले बताए । ‘पहिरो गएको ठाउँमा ठूला–ठूला ढुंगाले खोला थुनेको रहेछ, तत्काल त्यो फुट्ने अवस्था पनि छैन,’ उनले भने ।

नौलीखोला बुढीगण्डकीको सहायक नदी हो । उक्त खोला थुनिएपछि शनिबार बिहान तल्लो तटीय क्षेत्रका स्थानीयलाई सजग रहन स्थानीय प्रशासनले आग्रह गरेको थियो ।

सम्बन्धित समाचार

प्रकाशित : श्रावण १०, २०७७ १३:५३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×