सीको आँखा दक्षिण एसियामा

कान्तिपुर संवाददाता

चीनका राष्ट्रपति सी चिनफिङले नेपाल र भारत दुवै देशको २/२ दिन भ्रमण गरे  । जतिखेर उनी भारतको चैन्नई विमानस्थलबाट काठमाडौँ प्रस्थान गर्दै थिए, त्यतिखेर भारतीय टेलिभिजनहरूमा चीन–भारत बीचको व्यापार असन्तुलनको विषयमा निकै चर्का–चर्का बहस भइरहेको थियो  ।

भारतीय विज्ञहरूले चीनबाट भारतमा वार्षिक ८० खर्बको सामान आयात भइरहेको तर भारतबाट चीनमा केवल २० खर्बको निकासी भइरहेको तथ्याङ्क प्रस्तुत गर्दै यो व्यापारिक घाटा कम गर्न पहल गर्नुपर्ने अन्यथा भारतको बजार चीनका लागि बन्द गर्नुपर्ने बताइरहेका थिए । चीन र भारतबीच व्यापार असन्तुलन ४ भागमा १ भागमात्र छ, तर नेपाल–चीन र नेपाल–भारत बीचको व्यापार घाटा दसौँ दोब्बर बढी छ । र पनि हामीले यस विषयलाई गम्भीरतापूर्वक उठाइरहेका छैनौं । गतवर्ष भारतबाट ११ खर्ब र चीनबाट २ खर्ब बराबरको सामान नेपाल आयात गरियो । दुवै देशमा गरी १ खर्ब बराबरको सामानमात्र नेपालले निर्यात गर्न सक्यो । जबसम्म नेपालले बाह्य लगानी आकर्षित गरी उत्पादन बढाउँदै निकासी गर्न सक्दैन, तबसम्म यो व्यापार असन्तुलन कम हुन सक्दैन । यसका लागि दीर्घकालीन नीति र रणनीति बनाउनुपर्छ । जुन नेपालले गर्न सकिरहेको छैन ।
चीनले भारत लगायत दक्षिण एसियाका १ सय ५७ करोड जनताको विशाल संख्यालाई ध्यान दिई ‘बीआरआई’ जस्ता रणनीति लागू गरिरहेको छ । तर नेपालले आजसम्म त्यस नीतिबाट कसरी फाइदा लिने भनी ठोस योजना तर्जुमा गर्न सकिरहेको छैन । नेपालको लागि भारत र चीनको विशाल बजार उपलब्ध छ, तथापि पूर्वाधार र उत्पादन नहुँदा ती बजारबाट लाभ लिन सकिरहेका छैनौँ । भारतले नेपाली निकासीमा बेलाबेला तगारो लाउने गरेको छ, तर चीनले नेपालको ८ हजार वस्तुमा शून्य भन्सार सुविधासहित निकासीको अवसर दिएको छ । तर पनि हामीले त्यसबाट फाइदा लिन सकिरहेका छैनौँ । किन ? त्यसको कारण खोज्नसके मात्र हामीले छिमेकी मुलुकबाट फाइदा लिन सक्छौँ । अन्यथा हात लाग्यो शून्य । चीनसँग नेपालको मित्रताको इतिहास निकै लामो छ । भृकुटी, अरनिकोदेखि केपी शर्मा ओलीसम्म आइपुग्दा इतिहासका पाना निकै भरिएका छन् । तथापि त्यस अनुरुपको ठोस सहयोग आदान–प्रदान भएको भने खासै देखिएको छैन । विश्वको आर्थिक महाशक्ति बन्ने मार्गमा रहेको चीनले चाहेमा नेपालजस्तो गरिब र अल्पविकसित छिमेकी देशको मुहार नै बदलिदिन सक्छ । चीनले आफ्नो सीमा क्षेत्रमा बनाएको सडक वा अन्य पूर्वाधारले त्यसबेलासम्म नेपाललाई कुनै फाइदा गर्दैन, जुन बेलासम्म उस्तै प्रकृतिको पूर्वाधार नेपालतर्फ बन्दैनन् । भारतीय लगानीमा खुलेका डाबर नेपाल होस् वा युनिलिभर नै किन नहोस्, सबै निकै नाफामा चलेका छन् । तर चीनतर्फबाट खोलिएका सबै उद्योगहरू आज बन्द भएका छन् । किन ? कारण खोजौँ, यसपालि । प्रधानमन्त्री ओलीले चिनियाँ राष्ट्रपति सीलाई भनुन्, ‘छिमेकी विपन्न भएसम्म तिमीमात्र सम्पन्न हुनुको अर्थ हुँदैन । यसर्थ नेपाललाई भित्री मनदेखि नै सहयोग गर । अनि मात्र नेपालीहरू तिमीहरूसँग खुसी हुन सक्छन् । तिमीलाई वास्तविक मित्र मान्न सक्छन् ।’ परिणाम दिनसके मात्र मित्रताको अर्थ रहन्छ । भारततर्फको अधिक निर्भरता कम गर्न पनि चीनतर्फका सडक, व्यापार र निकासी, पैठारी बढ्नुपर्छ ।
– गोपाल देवकोटा, जोरपाटी, काठमाडौँ

राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीको मैत्रीपूर्ण निमन्त्रणामा नेपालको राजकीय भ्रमणमा आएका चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङले नेपालको पूर्वाधार विकास सम्बन्धी महत्त्वपूर्ण सहयोग घोषणा गरे । यो स्वागतयोग्य छ । चीन हाम्रो प्राचीन मित्रराष्ट्र हुनुका साथै असल छिमेकी पनि हो । चिनियाँ सहयोगको रूपमा हामीले अरनिको राजमार्ग, पृथ्वी राजमार्ग, निजामती कर्मचारी अस्पतालजस्ता ठूला आयोजना प्राप्त गरेका छौँ र हाम्रो मागलाई स्वीकारेर अझै चीनले सहयोग गर्ने आश्वासन दिएको छ । विगतमा चीनले पर्यावरणमैत्री विद्युतीय बस र त्यसको सञ्चालनका लागि तारसहितको पोल जडान गरेका अवशेषहरू अझै मीनभवन, नयाँबानेश्वरमा देख्न सकिन्छ । मित्रराष्ट्र चीनबाट प्राप्त फाइदामूलक आयोजनालाई समेत हामीले राम्रोसँग सञ्चालन गर्न नसकेको विगतलाई हामीले सम्झिन सकेनौँ भने सहयोगी हातहरूले हामीलाई शङ्का गर्नेछन् । हाम्रो क्षमता कमजोर भएको सन्देश जानेछ ।
– महेन्द्रसिंह बम, टीकापुर–१, कैलाली

प्रकाशित : आश्विन २७, २०७६ ११:३५
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

रगत दिन मान्दैनन् आफन्त

मेनुका ढुंगाना

अछाम — असुरक्षित तवरले गरिएको गर्भपत्तनपछि उनको रगत बग्न रोकिएन । सिकिस्त भइन् । कमलबजार नगरपालिका–१ मुलीकी ४५ वर्षीया पुर्णा भाट २ घण्टा बेहोस नै भइन् । कमलबजार प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्रमा तीनवटा स्लाइन चढाएपछि उनलाई स्वास्थ्यकर्मीले मंगलसेन जिल्ला अस्पताल मंगलसेन रिफर गरे । त्यहाँ पुर्‍याइएपछि चिकित्सकले उनलाई रगत चढाउनुपर्ने बताए । आफन्तबाट रगत व्यवस्थापन भएन । स्वास्थ्यकर्मीकै प्रयासमा उनका लागि एकजना प्रहरीले आफ्नो रगत दिए । 

पाँच सन्तानकी आमा पुर्णालाई छैटौं गर्भ रहेको ढिला थाहा भएको थियो । २ वर्षसम्म महिनावारी रोकिएकाले गर्भ रहला भन्ने शंका थिएन । दुई महिनायता बराबर बिसन्चो हुन थाल्यो । अन्ततः गर्भ रहेको थाहा पाएपछि उनले गाउँघरमै पाइने जडिबुटी खाएर गर्भपतन गरिन् । त्यसपछि उनको अवस्था असामान्य भएको थियो । मंगलसेन पुर्‍याइँदा उनका लागि रक्तदाता नजुटेका भए स्वास्थ्यलाभ सजिलो थिएन ।

अस्पतालमा ल्याइने धेरैजना बिरामीका कुरुवालाई रक्तदानबारे जानकारी हुँदैन । बिरामी लिई आउनेहरू आफन्तका लागि रगत दिनुपर्छ भन्ने कुरा गरे डराउने झस्किने गरेको नर्स गंगा बुढामगरले बताइन् । ‘धेरैजसो केसमा गर्भवती वा सुत्केरी महिलालाई रगत दिनुपर्ने दिनुपर्ने हुन्छ,’ उनी भन्छिन्, ‘तर यहाँ रक्तदान गर्दा दिँदा आफू कमजोर हुने, दिनै नमिल्ने भन्दै टार्ने र डराउने प्रवृत्ति छ ।’ कतिपय कुरुवालाई ग्रुप मिलेर रगत दिनुस्भन्दा अनेक बाहना बनाएर निस्कने गरेको उनले बताइन ।

कुरुवाबाट रगत व्यवस्था नभएर धेरैपटक अस्पतालकै स्वास्थ्यकर्मीले बिरामीलाई आफ्नो रगत दिएका छन् । ‘रगत दिनुपर्ने अवस्थामा बिरामी अस्पतालमा आउनेबित्तिकै प्रहरी, सशस्त्र र नेपाली सेनालाई हामी सम्पर्क गछौं,’ उनी भन्छिन्, ‘उहाँहरूले रक्तदान गरिदिँदा धेरैको ज्यान बचाउन सम्भव भएको छ ।’ रक्तदान गर्दा स्वास्थ्यमा कुनै कमजोरी हुँदैन, रक्तदानले बिरामीलाई जीवन दिन्छ भनेर बुझाउन सर्वसाधारणमा चेतनामूलक कार्यक्रम लैजानुपर्ने खाँचो रहेको उनले बताइन् ।

गाउँगाउँमा महिला स्वास्थ्य स्वयंसेविकामार्फत् गर्भवती महिलाको रक्त समूह परीक्षण गराउन स्वास्थ्य संस्थासम्म पहुँच पुर्‍याउन लगाउने अभियान सुरु गर्दा पनि प्रभावकारी हुन नसकेको उनको भनाइ छ । सुत्केरी हुनुपूर्व गर्नुपर्ने तयारी र पैसाको जोहो गर्नपर्ने कुरा ग्रामीण महिलासम्म पुग्न नसकेकाले कुरुवा कुरा बुझ्न असजिलो मान्छन् ।

‘अहिलेसम्म पनि बच्चा जन्माउनुलाई सामान्य रूपमा हेर्छन् । तर यो गम्भीर अवस्था हो,’ उनी भन्छिन्, ‘यसको बारेमा परिवार र गर्भवती महिलाले समेत पर्याप्त ध्यान दिएको पाइँदैन ।’

जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालय अछामका अनुसार आव २०७४/७५ मा ‘ए’ पोजेटिभ २७, ‘बी’ पोजेटिभ ४२, ‘ओ’ पोजेटिभ २३ र ‘एबी’ पोजेटिभ ४ जना गर्भवती महिलालाई गरी जम्मा ९६ जना सुत्केरीलाई रगत दिइएको छ । आव ०७५/७६ मा विभिन्न अवस्थाका ५० जनाभन्दा बढी बिरामीलाई रगत दिइएको छ । रगत दिइएकाहरूमा गर्भवती महिला नै धेरै छन् ।

एचआईभी संक्रमितलाई समेत रगत दिइएको छ । रगत दिनेमा धेरैजसो प्रहरी, सशस्त्र र नेपाली सेना नै छन् । ‘भन्नेबित्तिकै सुरक्षाकर्मीले रक्तदान गरिदिँदा स्वास्थ्यकर्मीले थुप्रै महिलाको ज्यान बचाएका छन्,’ जिल्ला अस्पतालका ल्याब असिस्टेन्ट टोपबहादुर विष्टले भने, ‘आफन्तहरू रगत खोज्नुस्भन्दा बिरामी छाडेरै हिँड्ने गर्छन् । संकटको बेला हामीले गुहार्ने भनेकै प्रहरी र सेनालाई हो ।’ बिरामी लिएर आउनेहरू परिवारका सदस्य हुने भएकाले रक्त समूह मिल्ने भए पनि विभिन्न बहाना बनाएर रक्तदानका लागि तयार नहुने प्रवृत्ति पाइएको उनले गुनासो गरे ।

अस्पतालबाट बिरामीलाई रगत अभाव भएको खबर आउनासाथ ग्रुप मिल्ने प्रहरीलाई तत्काल अस्पताल पठाउने गरिएको अछामका प्रहरी प्रमुख डीएसपी जनक शाहीले बताए । ‘ग्रुप मिल्दैन, दिन सकिँदैन भन्ने जवाफ अहिलेसम्म हामीले पठाएका छैनौं । यता पाउन नसकेमा सेना र सशस्त्र प्रहरीसँग पनि समन्वय गर्ने गरेका छौं ।’ सुरक्षाकर्मीले गरेको रक्तदान अधिकांश महिलाको ज्यान बचाउन काम लागेको सुन्न पाउँदा सन्तोष लाग्ने उनले बताए ।

प्रकाशित : आश्विन २७, २०७६ ११:३३
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT