खानेपानी आयोजनाहरूमा बजेट अभाव

६६ आयोजना प्रभावित
अगन्धर तिवारी

पर्वत — ३ वर्षमा सम्पन्न हुने गरी वाहाकी शालिग्राम खानेपानी आयोजनाको काम रोकिएको छ । पर्याप्त बजेट निकासा नभएकाले काम रोकिएको हो ।

वाहाकी र शालिग्रामका २५० परिवारलाई १ वर्षभित्र घरघरै धारा पुर्‍याउने लक्ष्यसहित ३ करोड ६६ लाख ७२ हजार स्टिमेट गरिएको आयोजना अन्योलमै छ । यो वर्ष २० लाख मात्रै बजेट आएकाले काम अघि बढाउने अन्योल भएपछि रोकिएको सम्बद्ध कर्मचारीहरू बताउँछन् ।

शालिग्राम ५, हनुमानडाँडा बस्तीमा पुस्तौंदेखिको खानेपानी समस्या समाधान गर्ने लक्ष्यसाथ सुरु भएको आयोजना रोकिँदा स्थानीय पनि अन्योलमा छन् । खानेपानी तथा सरसफाइ डिभिजन कार्यालयले हुवासमा सुरु गरेको हुवास–छहरा खानेपानी आयोजनाको हालत पनि उस्तै छ । ७ हजार ९ सय ११ जनसंख्यालाई घरघरै धारा पुर्‍याउने लक्ष्यसहित सुरु आयोजनाको ३ वर्ष बित्यो । आयोजना सम्पन्न गर्न ७ करोड ९० लाख ४० हजार १ सय ८० रुपैयाँको स्टिमेट छ । तर, हालसम्म ५० लाख मात्रै बजेट विनियोजन भएको डिभिजन कार्यालयका इन्जिनियर शिवशंकर साहले बताए ।

आयोजनाको आधा समय बित्दा पनि हालसम्म २ दशमलव ७६ प्रतिशत मात्रै प्रगति भएको डिभिजन खानेपानी कार्यालयले जनाएको छ । वार्षिक तथा क्रमागत साना–ठूला गरी पर्वतमा चालु वर्ष ६६ खानेपानी आयोजना निर्माणाधीन छन् । ६६ वटै आयोजनाको बजेट हिसाब गर्दा करिब साढे २ अर्ब पुग्छ । तर, मन्त्रालयबाट आउने बजेट बर्सेनि ५ प्रतिशतभन्दा बढ्न सकेको छैन । सबै आयोजनाको सम्पन्न मिति बढीमा ०७५/७६ सम्म छ ।

आयोजनाहरूको लागत स्टिमेटअनुसार काम हुन बर्सेनि कम्तीमा ५० करोड बजेट आवश्यक पर्नेमा चालु वर्ष साढे ११ करोड मात्रै अख्तियारी आएको डिभिजन प्रमुख प्रेम डोटेल बताउँछन् । ‘यो वर्ष आवश्यक बजेटको ५ प्रतिशत मात्रै बजेट छ,’ डिभिजन प्रमुख डोटेलले भने, ‘हामीले सबै काम स्पिडमा गर्छौं भनेर भएन । सबै आयोजनामा पाइप पठाएका छौं । बाँकी काम बजेटकै कारण स्पिडमा गर्न सकिएको छैन ।’

जिल्लाका अधिकांश र ठूला आयोजनाको निर्माण सम्झौता गरेका ठेकेदार गिरिजा तिवारीले आफू करोडौं नोक्सानीमा काम गर्न बाध्य भएको दाबी गर्छन् । ‘काम रोकौं, मजदुर फिर्ता पठाउनुपर्छ,’ उनले भने, ‘नरोकौं, बजेटै निकासा हुँदैन ।’ जिल्लाभर ३ सय बढी कामदार परिचालन गरेकाले काम रोक्दा उनीहरूलाई फिर्ता पठाउनुपर्ने उनले बताए ।

सञ्चालित अधिकांश आयोजनाहरू उपभोक्ताको सहलगानीमा सञ्चालित छन् । प्रत्येक आयोजनामा उपभोक्ताले २० प्रतिशत हुन आउने श्रमदान र मर्मतसंहार कोषमा १ प्रतिशत नगद जम्मा गर्नुपर्छ । सञ्चालित अधिकांश आयोजनाका उपभोक्ता समितिले आफ्नो जिम्मेवारीको काम सकेका छन् । घरघरै पानी पाउने आशामा श्रमदान र मर्मतसम्हार कोष जम्मा गरेका वाहाकी शालिग्राम खानेपानी आयोजनाका उपभोक्ताहरूले पानीको आसैआसमा पुस्ता बित्ने भन्दै निराश छन् । ‘पुस्तौंदेखिको कष्टबाट मुक्ति पाउने खुसीमा सबैले श्रमदान र घरलौरी पैसा बुझाइसक्यौं,’ शालिग्रामका टीकाराम भट्टराईले भने, ‘हाम्रो जोडबलले केही लागेन ।’

प्रकाशित : फाल्गुन २५, २०७३ ०९:५७
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

मूल भासिएपछि धमिलो पानी बाध्यता

कान्तिपुर संवाददाता

पाल्पा — भूकम्पले मूल भासिएपछि दोभान ७, डढेगाउँ क्षेत्रका बासिन्दा त्रिवेणी खोलाको धमिलो पानी पिउन बाध्य छन् । गाउँमा खानेपानीको वैकल्पिक स्रोत नहुँदा डढेगाउँका साथै पीपलचौर, प्रगतिटोलका बासिन्दा धमिलो पानी पिउन बाध्य भएका हुन् ।

यहाँका करिब ६६ घरपरिवारले कुवा र खोलाको फोहोर पानी पिउनु परेको खानेपानी तथा सरसफाइ डिभिजन कार्यालयका प्राविधिक शोभाखर अधिकारीले बताए । बस्तीका सबै घरपरिवार त्रिवेणी खोलाबाटै पानी ल्याएर पिउने गरेका हुन् । ‘धेरै टाढा गयो भने पानीको स्रोत छ,’ उनले भने, ‘होइन भने, नजिकमा पानी हिउँद वर्षा जहिले पनि धमिलो हुने गर्छ ।’ वर्षामा बाढी आएको बेला पानी धमिलो भएसँगै फोहोर पनि हुन्छ ।

स्थानीय लक्ष्मण बोहोराका अनुसार भूकम्प जानअघि गाउँको माथिल्लो भेकबाटै पानी बगे पनि भूकम्पपछि तल्लो सतहमा पुगेको छ । त्रिवेणी खोलाको बगरमाथि बस्ती छ । यहाँ खानेपानीको अन्य कुनै वैकल्पिक स्रोत छैन । भएका कुवा पनि हिउँद लागेपछि सुक्छन् । स्थानीय बासिन्दा पिउने पानीदेखि लुगा धुन र नुहाउन त्रिवेणी खोलाकै पानी प्रयोग गर्छन् । ‘सफा पानीका लागि २/३ घण्टा खर्चनुपर्छ,’ स्थानीय तेजबहादुर खत्रीले भने । अघिल्लो वर्षको खडेरी र वर्षामा पानी कम पर्दा झनै समस्या भएको उनले बताए । 

बिहानभर पानी खोज्दै बित्ने गरेको लक्ष्मण खडका बताउँछन् । ‘महिला र बालबालिकालाई समस्या धेरै छ,’ उनले भने, ‘समाधानको माग गरेका छौं ।’ गाउँमा पानीकै अभावमा गाईवस्तु पाल्न समस्या छ । तरकारी खेती गर्न पाएका छैनन् । गाउँ पुगेका कांग्रेस सभापति वीरबहादुर राना, क्षेत्रीय सभापति कृष्णप्रसाद बस्याल, दोभानका लालबहादुर थापा, पदमलाल शाक्यसमक्ष उनीहरूले खानेपानी समस्या समाधानका लागि माग गरेका छन् ।

‘गाउँको खानेपानी समस्या समाधान गर्नलाई सबैको गुनासो आएको छ,’ सभापति रानाले भने, ‘यसलाई गम्भीरताका साथ लिएका छौं ।’ लिफट खानेपानी योजना सञ्चालन नगरीकन यसको समाधान गर्न नसकिने प्राविधिक शोभाखर अधिकारीले बताए । उनका अनुसार पहिला सञ्चालन गरेको योजनाको खानेपानी टयांकी रित्तो छ । २४ घण्टामा १ लाख ५० हजार लिटर जम्मा गर्न सकिने पानीको स्रोत रहेको उनले बताए । 

प्रकाशित : फाल्गुन २५, २०७३ ०९:५७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT