चुनावी वाचामै सीमित नहोस् कर्णालीको सडक–सपना- विचार - कान्तिपुर समाचार

चुनावी वाचामै सीमित नहोस् कर्णालीको सडक–सपना

सम्पादकीय

कर्णालीमा प्रजातन्त्र पुनःस्थापनापछिका सबै चुनावको मुख्य मुद्दा सडक पूर्वाधार बन्ने गरेको छ । तैपनि बहुसंख्यक नागरिक अझै सडकको पहुँचबाहिर छन् । समग्र विकासको मेरुदण्ड सडक नहुँदा स्वास्थ्य सेवा पाउने, स्थानीय कृषि उत्पादन बजार पुर्‍याउने, आम्दानीका अन्य क्षेत्र पहिल्याउने लगायत तमाम सम्भावनाबाट कर्णालीवासी टाढै छन् । नेताहरू भने यसपालि पनि महत्त्वाकांक्षी योजना सारेर मत बटुल्न तम्सिएका छन् । कर्णालीवासीको सडक–सपनामाथि टेकेर दल तथा नेताहरूलाई आफ्नो राजनीति बढाउन सजिलो भएको छ । किनभने, तिनले परिणाम देखाउनुपरेको छैन । अतः यो चुनावमा मतदाताले कार्यसम्पादन वैधता खोजेका छन्, खोज्नुपर्छ पनि ।

संघीय व्यवस्था अन्तर्गत दोस्रो निर्वाचन भइरहँदा पनि हुम्ला र डोल्पा, सडक सञ्जालसँग जोडिएका छैनन् । मुगुमा सडक ट्र्याक खुल्दै छ । कालीकोट र जुम्लाका सदरमुकामलाई सडकले छोए पनि त्यो सुरक्षित छैन । दुर्घटनाको जोखिम सदैव हुन्छ । सडकको नियमित ममर्त–सम्भार हुन सकेको छैन; वर्षायाममा नियमित सवारी चल्दैनन् । सुर्खेत–जुम्ला सडकखण्डको २२३ किलोमिटरमध्ये कर्णाली सडक डिभिजन कार्यालय जुम्लाका अनुसार १८३ किलोमिटरभन्दा बढी कालोपत्र उप्किसकेको छ । तर फेरि पनि सुर्खेत, दैलेख, कालीकोट, मुगु र जुम्लाका उम्मेदवारहरू यो सडकलाई दुई लेनको बनाउने चुनावी भाषण दिइरहेका छन् । सडक दुई लेनको हुनु हुन्न भन्ने होइन तर प्राथमिकता निर्धारण गरेर काम हुनुपर्छ ।

संघीयताअघि केन्द्रतिर फर्केर ‘काठमाडौंका शासकले कर्णाली देख्दैनन्’ भन्ने तर्क सार्न सजिलो थियो, जुन अस्वाभाविक पनि थिएन । हुन पनि वास्तविकता एउटा हुन्थ्यो, योजना अर्कै । अहिले त, सुर्खेतमै कर्णाली सरकार छ, शासक त्यहीँका छन् । तैपनि कर्णालीको आवश्यकतालाई तिनले महसुस गर्न सकेका छैनन् । तिनको व्यवहार, कामकारबाही र भाषणमा यो कुराको छनक पाइँदैन । कर्णालीको कायापलट गर्न सक्ने उत्तिकै रणनीतिक महत्त्वका अरू ठूला भौतिक पूर्वाधार, माथिल्लो कर्णाली जलविद्युत् र बेतन कर्णाली जलविद्युत् आयोजना त्यत्तिकै अलपत्र छन् । त्यस्तै, निर्माण सुरु भएको ३६ वर्ष बितिसक्दा पनि कालीकोटको कोटबाडा विमानस्थल अझै अपुरो छ ।

सडक र विद्युत् पूर्वाधारबिना अरू क्षेत्रको विकासको कल्पनै गर्न मुस्किल पर्छ । यस्तोमा संघ र प्रदेश सरकारको पहिलो प्राथमिकता कम–से–कम हरेक जिल्ला सदरमुकामलाई राष्ट्रिय सडक सञ्जालसँग जोड्ने हुनुपर्छ । तर, यो पक्ष गौण बनिरहेको छ । हुम्ला सदरमुकाम सिमकोटलाई राष्ट्रिय सडक सञ्जालमा जोड्ने लक्ष्यसहित साबिक जिल्ला विकास समिति हुम्लाले २०५७ मा सुरु गरेको सडक निर्माणको योजना अझै अलपत्र छ । त्यस्तै, सुर्खेत–जुम्ला–सिञ्जा–मुगु–नाग्चेनाग्ला–तिब्बत सडक निर्माण सुरु भएको दशकौं भइसक्दा पूरा हुन सकेको छैन । यता नेपालगन्ज–छिन्चु–जाजरकोट, डोल्पा–धो मोरिम्ला–तिब्बत सडकखण्डको हालत पनि उस्तै छ । यी योजनाहरूको यथोचित समीक्षा अब हुनैपर्छ ।

प्रदेश सरकारको पहिलो कार्यकाल संघले जस्तै महत्त्वाकांक्षी योजना घोषणा गर्दैमा बित्यो । यतिका वर्षदेखि कर्णालीकै गौरव भनिएका योजनाहरूमा देखा परेका समस्याहरू हल गर्न कति पनि चासो देखिएन । उल्टो प्रभावकारी नेताहरूले आफ्नो खल्तीबाट निकाल्ने छिटफुट भौतिक योजनामै प्रदेश सरकार रुमलियो । पूर्वाधारको क्षेत्रमा कर्णाली प्रदेशले व्यापक लगानी गरे पनि त्यो नतिजामुखी छैन । प्रदेश निर्देशनालय अनुसार कर्णाली प्रदेशले चालु आर्थिक वर्षमा मात्र पूर्वाधार क्षेत्रलाई १० अर्ब ९२ करोड रुपैयाँ विनियोजन गरेको छ, जुन कुल बजेटको ३३ प्रतिशतभन्दा बढी हो । संघले छुट्याएको बजेट त छँदै छ । त्यसैले प्राथमिकता र कार्यप्रगतिमा ध्यान नदिने हो भने आफ्नै सरकार भएको आभास कर्णालीवासीले अझै लामो समय पाउन सक्नेछैनन् । न त योजनाका परिणाम नै देखिनेछन् । दुःख लाग्दो त, यस्तै रवैयाका कारण संघीयताको प्रतिफल उपभोग गर्नबाट पनि कर्णालीवासी वञ्चित भइरहनुपर्नेछ ।

तसर्थ संघको जस्तै फगत लोकप्रिय योजना ल्याएर कर्णालीवासीलाई लठ्याउन सकिन्छ भन्ने भ्रमबाट प्रदेश सरकार बेलैमा मुक्त हुनु आवश्यक छ । स्थानीय प्राथमिकताका आधारमा योजना पहिचान र कार्यान्वयन क्षमताका लागि चाहिने संरचनागत सुधारको पाटोमा तिनले जोड दिनुपर्छ । ठूला रणनीतिक योजना समयमै सम्पन्न गर्न संघसँगको समन्वयात्मक सम्बन्ध बनाइराख्नुपर्छ । अर्को, संघमा पनि देखिएको र सबै प्रदेशको साझा समस्या पूर्वाधारका लागि छुट्याएको बजेट ‘फ्रिज’ हुन नदिन विशेष सतर्क हुनुपर्छ । योजना छनोट, प्राथमिकता र कार्यान्वयनका जटिलतालाई सुल्झाउन पूर्वतयारी र अध्ययनको पनि उत्तिकै आवश्यकता छ । पैसा खन्याइरहने तर नतिजा ननिस्कने परिस्थितिको अब अन्त्य हुनैपर्छ । समग्रमा, कर्णालीको सन्तुलित विकासका लागि प्राथमिकता निर्धारण र तदनुरूपको तत्परता सम्बद्ध सबै पक्षले देखाउनु अपरिहार्य छ ।

प्रकाशित : मंसिर १, २०७९ ०७:३५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

‘ब्याटले बोल्छ’

विनोद पाण्डे

काठमाडौं — नेपालको एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटमा संकटका सारथि बनेका छन्, आरिफ शेख । प्रायः खेलमा नेपालको माथिल्लो ब्याटिङ धराशायी हुन्छ अनि मध्यक्रममा आएर आरिफले संकटमोचनको भूमिका निभाउँछन् । यस्ता केही खेलमा आरिफको आडमा नेपाल विजयी हुन्छ भने केहीमा आफैंले तानेको इनिङ्समा उनी फिनिसिङ गर्न चुक्छन् ।

यूएईविरुद्ध बुधबार दोस्रो एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रियको दृश्य पनि यसअघिको जस्तै रह्यो । अर्थात मध्यम स्कोर पछ्याउने क्रममा नेपालको माथिल्लोक्रमको ब्याटिङ धर्मराइसकेको थियो । १ सय ९२ रनको लक्ष्यतर्फ अगाडि बढेको नेपालले १८ ओभरभित्र ५४ रन बनाउँदा ४ विकेट गुमाइसकेको थियो । २५ ओभरमा दीपेन्द्रसिंह ऐरी (१५) आउट भएपछि नेपाल ८९–५ को अवस्थामा पुगेको थियो ।

यहींबाट आरिफले आफ्नो पहिचानअनुरुप इनिङ्स खेल्दै गुलशन झासँग मिलेर नेपाललाई ३ विकेटले विजयी बनाए । गुलशनले म्याच विजयी ३७ रन बनाएर आउट भए पनि आरिफ ३३ रन बनाएर अविजित रहे । सोमपाल कामीले ४८ औं ओभरमा विजयी चौका प्रहार गरेपछिको दृश्य भने अलि फरक थियो । आरिफले पेभेलियनतर्फ हेर्दै एक हातको ग्लोभ्स फुकालेर ब्याटमा मुक्का बजाएका थिए । अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटमा यस्तो सेलिब्रेसनलाई ‘ब्याटले बोल्छ’ का रूपमा चित्रित गरिन्छ ।

अगस्ट–सेप्टेम्बरमा केन्या भ्रमणमा गएदेखि नेपाली टोलीभित्रका खटपटको घटनासँग जोडेर आरिफको सेलिब्रेसनलाई हेरिएको छ । आरिफ, उनका भाइ आसिफ शेखसहित केही अरू खेलाडीको प्रशिक्षक मनोज प्रभाकरसँग भनाभन भएको नेपाली टोलीभित्रको स्रोत बताउँछ । दुवै पक्ष एकअर्का नेपाली टोलीमा भए आफूलाई असहज हुने स्थितिमा पुगिसकेको बताइरहेका थिए ।

नैरोबीमा नेपालले केन्यासँग ५ ट्वान्टी–२० अन्तर्राष्ट्रिय र ३ एकदिवसीय खेलेको थियो । सन् २०२२ को सत्रमा आरिफले चार अर्धशतक बनाएका छन्, त्यसमा दुई अविजित इनिङ्स छ । एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रियमा सबैभन्दा एकरुपको प्रदर्शन गर्दै आएका आरिफलाई केन्यासँगको तीनवटै एकदिवसीयमा खेलाइएन । यद्यपि नेपालले शृंखला ‘क्लिन स्विप’ गरेको थियो ।

यूएईसँगको अहिले शृंखलामा आरिफबिनाको नेपाल पहिलो खेलमा ८४ रनले पराजित भयो । प्रशिक्षक प्रभाकरले आरिफको आवश्यकता महसुस गरेनन् । यूएईसँगको खेलमा खेलेका ५ ब्याटर यस्ता थिए, जो ओपनिङ भूमिकामा खेल्दै आएका थिए । तर मध्यक्रमका खम्बा आरिफले यूएईसँगको खेलमा पनि मौका पाएनन् । पछिल्लो समय उपयोगी प्रर्दशन गर्दै आएका मोहम्मद आदिल आलमलाई पनि यूएईसँगको पहिलो दुई खेलमा प्लेयिङ ११ मा राखिएको छैन । केन्यादेखिको शृंखलाबद्ध घटनाक्रममा प्रशिक्षकसँग केही खेलाडीको मनमुटावमा आदिल पनि जोडिएको देखिन्छन् ।

धेरै खेलाडी असहज परिस्थितिमा आक्रोश पोख्छन् । आरिफको भने ब्याट बोलेको थियो । आरिफले भने आफ्नो सेलिब्रेसनसँग अरू कुनै सम्बन्ध नभएको जनाउँछन् । उनले भने, ‘म जहिले पनि मेरो ब्याटसँग कुराकानी गरिरहेको हुन्छु । आफैंसँग कुरा गरिरहने यो एउटा माध्यम हो । अघिल्लो खेलमा टिममा नराखिएकामा मलाई दुखेसो छैन । कप्तान, प्रशिक्षक र व्यवस्थापनको टिम संयोजन मिलाउने एउटा भूमिका हुन्छ । म खाली आफ्नो पालो पर्खिरहेको थिएँ ।’

५–६ नम्बरमा ब्याटिङ गर्ने आरिफले सातौं नम्बरमा ब्याटिङ गर्दै नेपाललाई शृंखलामा जीवित राखेका थिए । ‘ब्याटिङक्रम मात्र अलिक परिवर्तन थियो मेरो, भूमिका परिवर्तन थिएन,’ अघिल्लो खेलमा नखेले पनि कुनै दबाब नरहेको जनाउँदै आरिफले भने, ‘मैले लामो समयदेखि नेपाली टोलीबाट खेल्दै आएको छु, हामीले हरेक दिन प्रमाणित गर्नुपर्ने हुन्छ । तर दबाबचाहिँ थिएन ।’

प्रकाशित : मंसिर १, २०७९ ०७:२४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×