देश अघि बढाउन संसद्‌मा युवा- विचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

देश अघि बढाउन संसद्‌मा युवा

अमेरिकामा ब्रान्ड न्यु कंग्रेस नामको एउटा अभियानले डेमोक्रेट वा रिपब्लिकन दलसम्बद्ध युवालाई अमेरिकी संसद्मा निर्वाचित हुन सहयोग गर्न चुनावी अभियानदेखि आर्थिक सहायतासम्म दिने गर्छ ।
रञ्जन काफ्ले

आगामी मंसिरमा हुने आम निर्वाचनका लागि राजनीतिक दलहरूले उम्मेदवार छनोट प्रक्रिया आरम्भ गरिसकेका छन् । भर्खरै सम्पन्न स्थानीय तह निर्वाचनमा युवा सहभागिता उत्साहजनक थियो । यसै दृष्टिमा आम निर्वाचनलाई पनि महत्त्वका साथ हेरिएको छ ।


नेपालमा ४० वर्षमुनिको जनसंख्या ७५ प्रतिशतभन्दा धेरै छ र आधा जनसंख्या २४ वर्षमुनिको छ । आर्थिक रूपान्तरणमार्फत समुन्नति हासिल गर्न जनसांख्यिकीय लाभांशको अवसर नेपाललाई छ । स्वस्थ, शिक्षित र उत्पादनशील युवा नै विकासका आधारशिला हुन् र यसो हुनलाई नीति निर्माण तहमा युवाको अर्थपूर्ण प्रतिनिधित्व हुनु अनिवार्य छ ।

स्थानीय तह निर्वाचनबाट नेपालका १९ प्रतिशत पालिकाप्रमुखमा ४० वर्षमुनिका युवा निर्वाचित भएका छन् । संसदीय निर्वाचनलाई नेपालमा ‘ओल्ड मेन्स अफेयर्स’ वा ‘बूढा मान्छेहरूको मामिला’ का रूपमा हेर्ने गरिएको छ र अपवादमा मात्र युवाहरूको प्रतिनिधित्व हुने गरेको छ । संसद्मा युवा प्रतिनिधित्व सुनिश्चित गर्न राजनीतिक दलहरूको महत्त्वपूर्ण भूमिका र निरन्तरको प्रतिबद्धता आवश्यक हुन्छ । तर नेपालका दलहरू युवालाई निर्णायक भूमिका प्रदान गर्ने तथा महत्त्वपूर्ण राजकीय अवसरहरू उपलब्ध गराउने संरचना र नीतिगत व्यवस्था गर्न अनुदार छन् । पुरानो प्रजातान्त्रिक दल नेपाली कांग्रेसको १४ औं महाधिवेशनमार्फत पार्टीको केन्द्रीय समितिमा युवाहरूको ‘सीमित’ प्रतिनिधित्व भएको छ । महाधिवेशन प्रतिनिधिका रूपमा निर्वाचन प्रक्रियामा युवाको उत्साहजनक उपस्थिति रह्यो जसले तुलनात्मक रूपमा ‘युवा’ नेताहरूलाई महामन्त्रीमा निर्वाचित गर्‍यो । निर्वाचित नयाँ नेतृत्वसँग पार्टीभित्र र बाहिरसमेत युवाहरूको ठूलो अपेक्षा छ । कांग्रेसभित्र पार्टीको सांगठनिक संरचना निर्माण र संशोधन महामन्त्रीको कार्यक्षेत्रमा पर्छ । आगामी आम निर्वाचनसम्म नयाँ नेतृत्वले आफ्नो कार्यकालको करिब एकचौथाइ समय व्यतीत गरिसकेको हुन्छ । युवाहरूको निर्णायक मतबाट निर्वाचित नेतृत्वले आगामी निर्वाचनमा अब्बल युवाहरूलाई उम्मेदवारका रूपमा प्रस्तुत गर्न सक्नुपर्छ ।

अघिल्लो प्रतिनिधिसभामा प्रत्यक्ष र समानुपातिक गरी ५ प्रतिशत ४० वर्षमुनिका युवाहरू नेपालको संसद्मा पुगेका थिए । जबकि नर्वे, स्विडेन, डेनमार्क, फिनल्यान्डजस्ता समुन्नत मुलुकका संसद्मा ३० वर्ष उमेरमुनिका युवाकै प्रतिनिधित्व १० प्रतिशतभन्दा धेरै छ । युगान्डा, रुवान्डा, केन्याजस्ता अफ्रिकाका प्रगति–उन्मुख देशका संसद्मा युवाका लागि आरक्षणको व्यवस्था गरिएको छÙ ३० वर्ष उमेरमुनिका युवाको प्रतिनिधित्वलाई सुनिश्चित गरिएको छ । बेल्जियम, सर्बिया, इटाली, युक्रेन, इथियोपियाजस्ता देशमा ४० वर्ष उमेरमुनिका युवाको प्रतिनिधित्व ४० प्रतिशतभन्दा माथि छ । भुटानको राष्ट्रिय सभामा ५४ प्रतिशत सांसद ४० वर्ष उमेरमुनिका छन् र १२ प्रतिशतभन्दा धेरै ३० वर्ष उमेरमुनिका छन् । यी आँकडाले ती देशको भविष्यप्रति आशावादी हुने ठाउँ दिएको छ ।

जबसम्म राजनीतिज्ञलाई आफ्ना प्रतिस्पर्धीहरूबाट चुनौती हुँदैन, तबसम्म उनीहरू आफू बदलिन आवश्यक ठान्दैनन् । युवाको प्रतिनिधित्वको विषय युवाहरूले खोजिरहने र सत्तासीनहरूले पन्छाउन खोज्ने विषय बन्ने गरेको छ र यस खाले संघर्ष संसारभरि नै छ । केहीअघि मात्र बेलायतको लेबर पार्टीको युवा संगठनकी प्रमुख जेसिका बर्नार्डले एउटा लेख प्रकाशित गरी पार्टीमा युवाको भूमिका र सहभागिता कमजोर बनाउने गरी भएका पार्टी निर्णयको भर्त्सना गरी नेतृत्वको आलोचना गरेकी थिइन् । नेपालमा भने कांग्रेसभित्रै पनि विद्यार्थी र युवा संगठनहरू पार्टी नेतृत्वसँग कृपावादको सम्बन्ध (पेट्रोन–क्लाइन्ट रिलेसन) ले टिकेका छन्, जसले युवाका बृहत्तर राजनीतिक हितका पक्षमा बोल्ने सामर्थ्य राख्दैनन् ।

संयुक्त राज्य अमेरिकामा ब्रान्ड न्यु कंग्रेस नामको एउटा अभियानले डेमोक्रेट वा रिपब्लिकन दलसम्बद्ध युवालाई अमेरिकी संसद्मा निर्वाचित हुन सहयोग गर्न चुनावी अभियानदेखि आर्थिक सहायतासम्म दिने गर्छ । अलेक्जेन्ड्रिया ओकासियो–कोर्टेजजस्ता प्रभावशाली युवाहरूलाई अमेरिकी संसद्मा निर्वाचित गराउन यो अभियानले महत्त्वपूर्ण योगदान गरेको छ । युवाहरूलाई वैकल्पिक उपायसहित उत्प्रेरित गर्न यस खाले अभियानको आवश्यकता नेपालमा समेत छ । किनभने, यहाँ राजनीतिक दलसम्बद्ध युवालाई नेतृत्वको दाबी गर्न कैयन् चुनौती छन् । एकातिर, निर्वाचन प्रणाली महँगो बनाइएको छ, अर्कातिर प्राइमेरी निर्वाचनहरू हुँदैनन्, उम्मेदवार बन्न आफ्नो आकांक्षा राख्ने अवसरै प्राप्त हुँदैन । राजनीति प्रारम्भ गरेका युवालाई एउटा प्रमुख चुनौती पुराना नेताहरूले बिगारिदिएको ‘नागरिक व्यवहार’ पनि हो । राज्यबाट प्राप्त हुने आधारभूत सरकारी सेवाहरूमा समेत राजनीतिक नेतृत्वसँगको पहुँचको स्थितिले मात्र प्राप्त हुने अवस्थाले जनता राजनीतिक नेतृत्वप्रति अनुग्रही रहन बाध्य छन् । अवसरहरूको दलीयकरणबाट हाम्रा संरचनाहरू आक्रान्त छन् । कुनै युवालाई सिद्धान्तनिष्ठ भएर समुदायमा एक व्यवहारवादी राजनीतिज्ञका रूपमा चलायमान रहन कठिन छ । पुरानो राजनीतिले बनाइदिएको राजनीतिज्ञको मानकलाई भत्काउन युवाहरूले विभिन्न स्वरूपमा विद्रोह गरेका पनि छन् । स्थानीय तह निर्वाचनमा युवाहरूको स्वतन्त्र उम्मेदवारीसमेत एक विद्रोह हो ।

यो अवस्थालाई बुझेर अब पार्टीहरूले सदस्यता नलिएका शुभेच्छुकहरूलाई पनि उम्मेदवार बनाउने सम्भावना खोज्न सक्नुपर्छ । सम्भावित नीतिनिर्माताको खोजी गर्न राजनीतिक दलहरूले प्रजातान्त्रिक मूल्य र सम्भावना बोकेका संसारभरका नेपालीहरूलाई आह्वान गर्नुपर्छ र उम्मेदवारका रूपमा निर्वाचनबाट उनीहरूलाई अनुमोदन गर्नुपर्छ । यसो गर्नु प्रजातान्त्रिक पार्टीको कर्तव्य नै हो । अनि मात्रै युवाहरूका लागि नेतृत्वको अवसरको ढोका खुला हुन्छ ।

आगामी आम निर्वाचनमा संसदीय नीतिनिर्माणमा युवा सहभागिता वृद्धि गर्न प्रतिनिधिसभाका अलावा प्रदेशसभा निर्वाचन पनि एउटा महत्त्वपूर्ण अवसर बन्न सक्छ । यति बेला प्रदेश तहको औचित्यका सन्दर्भमा जनतामा एक खाले निराशा पैदा भएको छ, देशको अर्थतन्त्रले प्रदेशको बोझ धान्न सक्दैन भन्ने गुनासो छ । प्रदेशको सबलीकरणको मुद्दा हाम्रा पार्टीहरूको प्राथमिकतामा परेको छैन । तर सक्षम नेतृत्व प्राप्त गर्दा नेपालका प्रदेशहरू देशको समुन्नतिको प्रस्थानविन्दु बन्न सक्छन् । त्यसका लागि पार्टीहरूले प्रदेशका सम्भावना उत्खनन, उजागर र उपयोग गर्न सक्ने दृष्टिकोणसहितको नेतृत्व प्रदेशमा स्थापित गर्नुपर्छ । पुरातन र परम्परावादी नेतृत्वले प्रदेशको दायरालाई विस्तारित गर्नेभन्दा संकुचित गर्ने र पार्टी कार्यकर्ता व्यवस्थापनको अवसरका रूपमा लिएको छ । स्वतन्त्र उम्मेदवारीको अभियान चलाइरहेका पार्टी र व्यक्तिहरूले समेत प्रदेशसभालाई आफ्नो प्राथमिकतामा राखेका छैनन् । कम्तीमा यो तहको सरकार बनिसकेको छ भने यसको सही उपयोग हुनुपर्छ । यसका निम्ति युवाहरूले उचित अग्रसरता लिन सक्छन् ।

प्रकाशित : आश्विन ९, २०७९ ०७:५३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

यसरी बनिन्छ अब्बल मेयर

राजनीतिक दलहरूले आफ्नो हितभन्दा माथि उठी उम्मेदवार चयनको दलीय परिधिलाई खुला राखेर सक्षम उम्मेदवारहरूलाई स्थानीय तहको नेतृत्वका रूपमा प्रस्तुत गर्नु नै बलियो र चलायमान सहर र समुदाय निर्माणको पहिलो सर्त हो ।
रञ्जन काफ्ले

सन् नब्बेको दशकसम्म हिंसा, हत्या, गरिबी, लागूऔषध कारोबार, असमानता र सहरी अव्यवस्थाको पर्याय बनेको कोलम्बियाली सहर मेडेलिन मेयरहरूको सफल नेतृत्वले आज संसारकै उत्कृष्ट सहरहरूमध्ये पर्न सफल भएको छ । सन् २०१६ मा सिंगापुरको ‘ली क्वान यु विश्व सहर पुरस्कार’ पाएको मेडेलिनले प्रत्यक वर्ष सहरी सुव्यवस्थाको मापनका विविध क्षेत्रमा आफूलाई अब्बल प्रमाणित गरिरहेको छ । सहरका विविध पक्षबीचको अन्तरक्रियालाई प्रोत्साहन गर्ने सार्वजनिक पूर्वाधार निर्माण गरी समावेशी सहरका रूपमा मेडेलिनको पुनर्जागरण गर्ने पूर्वमेयरहरूको संसारभर प्रशंसा गरिन्छ । 

मेडेलिनका पूर्वमेयर फेडेरिको गुटियरस सिभिल इन्जिनियर हुन् र आगामी मेमा हुने राष्ट्रपतीय निर्वाचनमा प्रतिस्पर्धा गर्दै छन् । अर्का पूर्वमेयर अनिबल गवेरियालाई अमेरिकाको प्रतिष्ठित बर्कले विश्वविद्यालयले भिजिटिङ प्राध्यापकका रूपमा आमन्त्रण गर्‍यो । सन् २००१ मा मेयर भएका लुइस पेरेजले संसारमै पहिलो पटक ‘मेडेलिन मेट्रो केबलकार’ परियोजना सुरु गरेका थिए, जसले सहरलाई अपराध, अव्यवस्था र गरिबीको गोलचक्करबाट माथि उकासेको थियो । आज काराकास, रियो दे जनेरोजस्ता सहरले पनि सार्वजनिक यातायतको यो प्रणालीलाई अवलम्बन गरिरहेका छन् ।

३९ वर्षको उमेरमा मेडेलिनको मेयर बनेका डेनिएल किन्तेरो इलेक्ट्रोनिक्स इन्जिनियर हुन् । बोस्टन विश्वविद्यालयबाट व्यवस्थापनमा स्नातकोत्तर र हार्वर्ड विश्वविद्यालयमा सार्वजनिक वित्त व्यवस्थापन अध्ययन गरेका किन्तेरोले सन् २०१६ मा कोलम्बिया सरकारको सूचना प्रविधि र डिजिटल अर्थव्यवस्था हेर्ने सहायक मन्त्रीका रूपमा काम गरिसकेका थिए । ‘सफ्टवेयर उपत्यका’ कार्यक्रम अन्तर्गत डिजिटल अर्थतन्त्रको क्षेत्रमा २६ हजार नयाँ रोजगारी सृजना गर्ने लक्ष्यसहित मेयर किन्तेरोले सहरमा विदेशी लगानी आकर्षित गर्न आवश्यक भौतिक र प्राविधिक पूर्वाधार निर्माणलाई प्राथमिकता दिइरहेका छन् ।

नेपालका प्रमुख राजनीतिक दलहरू स्थानीय तह निर्वाचनको उम्मेदवार चयनको अन्तिम प्रक्रियामा छन् । अघिल्लो निर्वाचनमा कार्यक्षमताभन्दा भागबन्डा र कार्यकर्ता व्यवस्थापनलाई प्रमुख आधार बनाइएको थियो, जसको परिणति आज भोगिरहँदा पनि दलहरूले आफ्नो परम्परागत शैलीलाई पुनर्विचार गर्न सकेका छैनन् ।

सहरको सार्वजनिक यातायात, बजार, हरियाली क्षेत्र, कला र संस्कृति, पैदलमार्ग, पूर्वाधार पुनर्निर्माण आदिमा भएका प्रभावकारी हस्तक्षेप नै मेयरको सफलतासँग जोडिएको हुन्छ, जसका लागि कार्यक्षमता सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण पक्ष हो । युद्धबाट क्षतिग्रस्त सिरियाको रक्का सहरको पुनर्निर्माणको नेतृत्व गरिरहेकी युवा मेयर लैला मुस्तफालाई २०२१ को अन्तर्राष्ट्रिय मेयर अवार्ड प्रदान गरियो । ग्रिक, रोमन, बिजेन्टाइन, अटोमन, इस्लामिक र क्याथोलिक इतिहाससँग जोडिएका कला, संस्कृति र वास्तुकलाको केन्द्रका रूपमा रहेको तीन हजार वर्ष पुरानो यो सहर युद्धका क्रममा आईएसआईएस आतंकवादीहरूको कब्जामा पुग्यो र तीन वर्षमै भग्नावशेषमा परिणत भयो । रक्काको पुनर्निर्माणमा मेयर मुस्तफाको सिभिल इन्जिनियरिङको अध्ययन सहायक बनिरहेको छ । पुनर्निर्माणका लागि सहयोग जुटाउन मुस्तफाले अन्तर्राष्ट्रिय समुदाय र सरकारहरूसँग पहल गरिरहेकी छन् ।

डिजिटाइजेसन र फोहोर व्यवस्थापनमा नेपालका वालिङ, तिलोत्तमाजस्ता केही नगरपालिकाका प्रारम्भिक प्रयास सकारात्मक रहे पनि समग्रमा उत्साहजनक भने रहेनन् । वालिङ नगरपालिकाले वालिङलाई ‘पिन्क सिटी’ निर्माण गर्ने घोषणा गर्दै बजारका सम्पूर्ण भवनमा गुलाबी रङ लगाउनुपर्ने निर्णय गर्‍यो । यस्तो ‘नीरस’ र ‘सपाट’ निर्देशनात्मक निर्णयले सहरको आवरणलाई भद्दा र उजाड बनाउँछ । त्यसो त अर्जेन्टिनाको लाबोका वा ब्राजिलको रियो द जेनेरियोस्थित फावेला बस्ती रंगीन सहरका रूपमा चिनिन्छन्, ती बस्तीहरू कलाकार र समुदायको सहकार्यबाट रङहरूको कलात्मक संयोजनसहित निर्माण गरिएका हुन्, जसको सफलताले त्यस क्षेत्रमा पर्यटनमा उल्लेख्य वृद्धि भई स्थानीयको जीवनस्तर उकास्न महत्त्वपूर्ण सहयोग पुर्‍यायो ।

कोभिड महामारीले निम्त्याएको संकटलाई अवसरमा बदल्न संसारभरका मेयरहरूले रचनात्मक पहल गरिरहेका छन् । सहरका प्रमुख केन्द्र, बजार र आवासीय क्षेत्रहरूबीच यातायात गतिशीलतालाई पुनर्जीवित गर्न साइकल लेनदेखि पैदलमार्गसम्म निर्माण गर्ने विश्वव्यापी अभियान नै चलेको छ । इक्वेडरको राजधानी क्युटोमा बनाइएको स्थायी साइकल लेनका कारण सहरभित्रको साइकल यात्रामा ७०० प्रतिशत वृद्धि भयो । नेदरल्यान्ड्सको रटरडाम सहरका सडकहरूमा साइकलयात्रीलाई प्राथमिकता दिन सेन्सरयुक्त ट्राफिक बत्तीहरू जडान गरिएका छन्, जसबाट हिमपात वा झरीका बेला साइकलहरूलाई अन्य सवारीजस्तो रोकिनुपर्दैन । पाँचौं कार्यकालका लागि सिड्नीको मेयरमा निर्वाचित क्लोभर मोअरको निरन्तर सफलताका पछाडिको मुख्य कारण न्यून कार्बन उत्सर्जन, साइकल लेन र हरित क्षेत्रलगायत वातावरणीय मुद्दाप्रतिको संवेदनशीलता नै हो ।

साइकल लेन र पैदलमार्ग चलायमान हुँदा साना व्यवसायीहरूको आर्थिक क्रियाकलापमा समेत वृद्धि हुन्छ । पैदल यात्री, अनौपचारिक क्षेत्रमा कार्यरत श्रमिकहरू, सडकछेउका साना व्यापारीहरू र बालबालिका वातावरण प्रदूषणको प्रमुख सिकार बनिरहेका छन् । त्यसैले पैदलयात्राको प्रोत्साहन र वातावरणीय गुणस्तर वृद्धि गर्ने कार्यक्रमहरू पारस्परिक हुनुपर्छ । अवसरको सृजनासँगै उपयोग गर्न सक्ने नागरिक क्षमताको पनि सँगसँगै अभिवृद्धि गर्दै लानुपर्छ ।

किङ्स कलेज लन्डन, क्विन्स मेरी विश्वविद्यालय र एडिनबरा विश्वविद्यालयले गरेको एक अध्ययन अनुसार वायु प्रदूषणका कारण सहरी क्षेत्रमा बसोबास गर्ने बालबालिकाको फोक्सोको आयतन न्यून हुँदै गएको र क्षमतामा ५ प्रतिशतले ह्रास आएको छ । वायु प्रदूषणलाई कम गर्न लन्डनका मेयर सादिक खानले विद्यालय, अस्पताल र मुख्य बसोबास क्षेत्रलाई केन्द्रमा राखेर संसारमै पहिलो अति–न्यून–उत्सर्जन क्षेत्रहरू निर्माण गरिरहेका छन् । इम्पेरिएल कलेज, लन्डनको अध्ययन अनुसार मेयर खानका यी प्रयासहरूको सफलताले सन् २०१३ मा जन्मेका लन्डनका बालबालिकाको औसत आयु ६ महिनाले वृद्धि हुनेछ ।

नेपालको राष्ट्रिय सहरी विकास रणनीति–२०१७ ले मार्गदर्शन गरे अनुसार ‘एक सहर एक पहिचान’ को अवधारणा अवलम्बन गर्नेतर्फ स्थानीय तहहरू सक्रिय हुन सकेनन् । बुद्ध जन्मस्थल लुम्बिनीकेन्द्रित पर्यटनको सम्भावना बोकेका रूपन्देही, कपिलवस्तु लगायतका सहरले आफ्ना सार्वजनिक पूर्वाधार एवम् भवन निर्माणमा बौद्ध, हिन्दु र इस्लामिक आर्किटेक्चरको संयोजन गरेर लुम्बिनीको सांस्कृतिक पहिचानका बहुआयामिक तत्त्वहरूलाई अपनाउन असफल रहे । ‘थ्रीडी’ चित्र र ‘एनिमेसन’ को बहकावमा परेर देशैभरि पूर्वाधार निर्माणका नाममा प्राकृतिक परिदृश्यमाथि अनावश्यक हस्तक्षेप गरिएको छ । प्राधिकारसँगै भ्रष्टाचारको समेत ‘विकेन्द्रीकरण’ भएको छ ।

यस्तो अवस्थाबाट समाज र सहरलाई बाहिर निकाली ‘विकास’ का नाममा भएका त्रुटिहरूलाई सुधार गर्ने महत्त्वपूर्ण जिम्मेवारी स्थानीय तहको नयाँ नेतृत्वलाई हुनेछ । राजनीतिक दलहरूले आफ्नो हितभन्दा माथि उठी उम्मेदवार चयनको दलीय परिधिलाई खुला राखेर सक्षम उम्मेदवारहरूलाई स्थानीय तहको नेतृत्वका रूपमा प्रस्तुत गर्नु नै बलियो र चलायमान सहर र समुदाय निर्माणको पहिलो सर्त हो ।

काफ्ले आर्किटेक्ट हुन् ।

प्रकाशित : चैत्र २९, २०७८ ०८:२४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×