मानवतावादी केसी र स्विडेनको स्वास्थ्य सेवा- विचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

मानवतावादी केसी र स्विडेनको स्वास्थ्य सेवा

पारदर्शी र जिम्मेवार शासन प्रणालीले जनताको विश्वास जित्छ । मानवतावादी दृष्टिकोणबिना सबैको पहुँच हुने जनस्वास्थ्य सेवा स्थापना हुन सक्दैन ।
कटक मल्ल

मानवतावाद भनेको विचारधारा होइन, आफूलाई अरूमा देख्न सक्ने दृष्टिकोण र क्षमता हो । यो लेख लेख्दै गर्दा मानवतावादी चिकित्सक गोविन्द केसी नेपालमा सबैका लागि सुलभ चिकित्सा उपचार हुनुपर्छ भन्ने मागसहित २० औं पटक अनशन बसिरहेका छन् । चिकित्सक केसी अरूको स्वास्थ्य सेवाका लागि लडिरहेका छन्, आफ्ना लागि होइन । त्यसैले उनी मानवतावादी हुन् । 

मानवतावाद भनेको विचारधारा होइन, आफूलाई अरूमा देख्न सक्ने दृष्टिकोण र क्षमता हो । यो लेख लेख्दै गर्दा मानवतावादी चिकित्सक गोविन्द केसी नेपालमा सबैका लागि सुलभ चिकित्सा उपचार हुनुपर्छ भन्ने मागसहित २० औं पटक अनशन बसिरहेका छन् । चिकित्सक केसी अरूको स्वास्थ्य सेवाका लागि लडिरहेका छन्, आफ्ना लागि होइन । त्यसैले उनी मानवतावादी हुन् ।

नेपालको संविधानले आधारभूत स्वास्थ्य सेवा नि:शुल्क सुनिश्चित हुनुपर्ने उल्लेख गरेको छ । संविधानको प्रस्तावनामा नेपाल समाजवादप्रति प्रतिबद्ध छ भनेर लेखिएको छ । समाजवाद र सामाजिक लोकतन्त्रबारे बेलाबेला नेपालमा बहस भैरहन्छ, तर समाजवादी स्वास्थ्य सेवा भनेको कस्तो हुन्छ भन्ने चर्चा कमै हुन्छ । ‘सामाजिक लोकतन्त्र’ र ‘लोकतान्त्रिक समाजवाद’ मा अभिव्यक्तिगत भिन्नताहरू छन् । ‘सामाजिक लोकतन्त्र’ को अभिव्यक्ति प्रयोग गरिने स्विडेनमा स्वास्थ्य सेवा प्रणाली मानव मर्यादा, आवश्यकता र सामूहिक ऐक्यबद्धतामा आधारित छ भन्न सकिन्छ । अर्थात्, जसलाई तत्काल चिकित्सा हेरचाह चाहिन्छ, उसलाई पहिले नि:शुल्क वा सुलभ उपचार सुविधा हुनुपर्छ भन्ने सार्वजनिक स्वास्थ्य सेवा प्रणाली छ । यस्तो स्वास्थ्य प्रणाली अन्तर्गत गुणस्तरीय स्वास्थ्यका लागि नागरिकहरूको आर्थिक तथा सामाजिक स्तरले कुनै भिन्नता गर्दैन । सोसल डेमोक्रेट पार्टीको नेतृत्वमा वर्तमान स्वास्थ्य सेवा प्रणाली विकसित भएको हो । पछिल्लो दशकमा यस प्रणालीको केही भाग निजीकरण गरिएको छ । स्विडेनका दक्षिणपन्थी राजनीतिक दलहरू यस प्रणालीको विरोध पनि गर्छन् । यही सेप्टेम्बरको दोस्रो साता भएको निर्वाचनको नतिजामा सोसल डेमोक्रेट सबैभन्दा ठूलो दल भए पनि दक्षिणपन्थी गठबन्धनका तीन सांसद बढी भएकाले रेड–ग्रिन सोसल डेमोक्रेट वाम गठबन्धन सत्ताबाहिर हुन लागेको छ । स्विडिस प्रणाली संसारको उत्तम सेवा नहुन सक्छ तर यसलाई स्वतन्त्र बजार अन्तर्गत पूर्ण निजीकरण गरिएको स्वास्थ्य प्रणालीभन्दा राम्रो मानिन्छ । नेपालमा समाजवाद र सामाजिक लोकतन्त्रबारे बेलाबेला चल्ने गरेको बहससँगै वास्तविक सामाजिक लोकतन्त्रभित्र पर्ने स्विडेनको स्वास्थ्य प्रणाली अन्तर्गतको सार्वजनिक स्वास्थ्य सेवा कसरी सञ्चालन गरिन्छ भनेर छलफल गर्नु यस लेखको उद्देश्य हो ।

सामाजिक स्वास्थ्यसेवा

सर्वप्रथम, जनस्वास्थ्य सेवाको संगठन र व्यवस्थापनको दृष्टिबाट स्विडेनको केन्द्रीय सरकार र स्थानीय तहहरूबीचको समन्वय प्रेरक देखिन्छ । स्विडेनको सम्पूर्ण स्वास्थ्य प्रणाली तीन तहको छ जस अन्तर्गत एकात्मक केन्द्रीय सरकार र शक्ति–विकेन्द्रीकृत स्थानीय स्वशासन अन्तर्गत जम्मा २१ काउन्टी र २९० नगरपालिकामा संगठित संरचना छ । यस प्रकारको संरचनाभित्र विभिन्न संस्था मिलेर काम गर्छन्, जस्तै- केन्द्रीय स्वास्थ्य मन्त्रालय, स्वास्थ्य विभाग, स्वास्थ्य परिषद्, सामाजिक बिमा कम्पनी, औषधि एजेन्सी, कर प्रणाली (रोजगारदाता–कर्मचारी सम्झौता अनुसार तिरेको कर) का साथै चिकित्सा विश्वविद्यालयहरू ।

केन्द्रीय सरकारसँग समन्वय गरी काउन्टी र स्थानीय नगरपालिकाद्वारा सार्वजनिक स्वास्थ्य सेवा व्यवस्थित गरिन्छ । स्वास्थ्य सेवा प्रणाली मुख्यतया काउन्टी काउन्सिल र नगरपालिकाद्वारा लगाइएका करहरूमार्फत सञ्चालन हुन्छ । नगरपालिकाहरूले आफ्नो जनसंख्यामा समानुपातिक आयकर लगाउँछन् भने काउन्टीमा पनि आम्दानी करद्वारा स्वास्थ्य प्रणालीका लागि कर छुट्याइएको हुन्छ । काउन्टी र नगरपालिकाको आवश्यकता अनुसार केन्द्र सरकारबाट दिइने अनुदान अर्को स्रोत हो । स्विडेनमा कर्मचारी र रोजगारदाताहरूले सार्वजनिक स्वास्थ्य सेवा कोषमा कर तिर्छन् जुन व्यक्तिको आम्दानी करबाट छुट्याइन्छ । कर कार्यालयले सबै वित्तीय गतिविधि हेर्छ । सामूहिक प्रणालीमा आधारित स्विडेनको स्वास्थ्य सेवाको लागत कुल राष्ट्रिय घरेलु उत्पाद (जीडीपी) को ११ प्रतिशत छ । ११ प्रतिशत जीडीपीमध्ये १५ प्रतिशत लगानी भने बिरामी शुल्कबाट उपलब्ध गराइन्छ जुन असाध्यै न्यून हुन्छ ।

दोस्रो विशेषता, मानव मर्यादा र सामूहिक ऐक्यबद्धताका आधारमा सार्वजनिक र निजी स्वास्थ्य सेवा नियमन गरिएको छ । काउन्टी काउन्सिल र स्थानीय नगरपालिकासँग गरेका सम्झौता अन्तर्गत निजी अस्पतालहरूले स्वास्थ्य सेवा दिने गर्छन् । सम्झौताहरू यस्ता हुन्छन् जस अन्तर्गत निजी र सार्वजनिक स्वास्थ्य सेवाको लागत समान हुनुपर्छ भन्ने छ । निजी होस् या सार्वजनिक अस्पताल, स्वास्थ्य सम्बन्धी नियमकानुन एउटै हुन्छ । स्वास्थ्य सेवाको गुणस्तरको ग्यारेन्टी भएको छ–छैन भनी अवलोकन, निरीक्षण तथा परीक्षण गर्ने जिम्मा भने स्विडिस सरकारले नै गर्छ । काउन्टी र नगरपालिकामा स्विडेनमा स्थायी बसोबास गर्ने गैरनागरिकहरूले समेत स्थानीय तहको निर्वाचनमा मतदान गर्न पाउँछन् जहाँ शिक्षा र स्वास्थ्य प्रत्यक्ष रूपमा संलग्न हुन्छन् । सार्वजनिक स्वास्थ्य सेवाहरूमा आप्रवासीहरूसहित सबै बासिन्दाको समान पहुँच छ ।

तेस्रो विशेषता, स्विडेनमा स्वास्थ्य उपचारलाई प्राथमिक र विशेष गरी दुई भागमा विभाजन गरिएको छ । प्राथमिक उपचारका लागि निजी र सरकारी दुवै थरीका प्राथमिक केन्द्रहरू हुन्छन् । यस्ता प्राथमिक उपचार केन्द्रहरू एउटै नगरपालिकाको जनसंख्याका आधारमा धेरै ठाउँमा हुन्छन्, जनताले पायक पर्ने प्राथमिक उपचार केन्द्र छनोट गरी आफ्नो नाम लेखाउने गर्छन् र इमर्जेन्सीबाहेक अन्य सबै स्वास्थ्य सेवाका लागि जनमानसको पहिलो सम्पर्कस्थल त्यही प्राथमिक उपचार केन्द्र हुन्छ । रोग या लक्षणको प्रक्रिया हेरेर इमर्जेन्सी या विशेष उपचारका लागि भने प्राथमिक उपचारमा खटेका चिकित्सकहरूले अस्पताललाई सार्वजनिक र निजी अस्पतालमा रिफर गर्ने गर्छन् । इमर्जेन्सी र स्पेसियालिस्ट स्वास्थ्य सेवाको जिम्मेवारी भने निजी र सरकारी अस्पतालको हुन्छ । स्विडेनका प्राथमिक उपचार केन्द्रहरूमध्ये ६० प्रतिशत सरकारी र ४० प्रतिशत निजी छन् । स्विडेनको १० मिलियन जनसंख्याका लागि ८५ ठूला सार्वजनिक अस्पताल छन् भने निजी केवल १५ वटा । करिब २० प्रतिशत स्वास्थ्य सेवा निजी अस्पतालले दिने गरेका छन् । स्विडेनमा सार्वजनिक स्वास्थ्य सेवा सबैभन्दा सस्तो विकल्प मानिन्छ । अतिरिक्त स्वास्थ्य सेवा चाहनेहरूका लागि निजी बिमा (सन् २०१० देखि) उपलब्ध छ । लगभग १० मध्ये १ जनाले निजी स्वास्थ्य सेवा लिइरहेका छन् । चिकित्सकसँग भेट्न लामो समय पर्खनु नपरोस् भनेर निजी स्वास्थ्य सेवा छनोट गर्ने गरेको पाइए पनि गुणस्तर र सेवामा भने निजी र सरकारी प्राथमिक उपचार केन्द्र र अस्पतालहरूमा खासै फरक नभएको सर्वेक्षणले देखाएको छ ।

आकस्मिक अवस्थामा अस्पतालद्वारा र एम्बुलेन्स सेवाद्वारा सार्वजनिक स्वास्थ्य सेवा तुरुन्तै प्रदान गरिन्छ । आकस्मिक सेवाका लागि जुनसुकै ठाउँमा बसोबास गरे पनि बढीमा २० मिनेटभित्र घटनास्थलमा पुगी स्वास्थ्य उपचार सुरु गर्ने लक्ष्य एम्बुलेन्स सेवाले लिएको छ । यद्यपि गाउँमा टाढा बस्नेहरू भनेको समयमा एम्बुलेन्स सेवा नपुगेको गुनासो गर्छन् । काउन्टीहरूले आकस्मिक स्वास्थ्य सेवाका लागि एम्बुलेन्स वा हेलिकप्टर सेवा शुल्क लिन सक्छन् तर यो १,१०० क्रोनरमा सीमित छ । गैरआकस्मिक स्वास्थ्य समस्याहरूका लागि चौबीसै घण्टा सल्लाह उपलब्ध हुन्छ । आपत्कालीन अवस्थामा राज्य स्वास्थ्य बिमा नभएका वा पर्यटकहरूजस्ता सबैका लागि हेरचाह उपलब्ध छ । बिरामीहरूले विशेषज्ञलाई भेट्न समय माग्दा ९० दिन कुर्नुपर्न सक्छ । स्विडिस सार्वजनिक स्वास्थ्यको यो सबैभन्दा विवादास्पद मुद्दा हो । यद्यपि, यदि ९० दिनको अवधि नाघ्यो भने अन्यत्र हेरचाहको प्रस्ताव गरिनेछ र कुनै पनि यात्रा लगायतको खर्च काउन्टी काउन्सिलले भुक्तानी गर्नेछ । विशेषज्ञ उपचारमा ढिलाइ हुनमा स्वास्थ्यकर्मी, चिकित्सकहरूको कमी भएकाले स्विडिस सरकारले विशेषज्ञ चिकित्सक र विशेष नर्सहरूको संख्या बढाउन अन्य युरोपेली राष्ट्रहरूबाट चिकित्सक र विशेष नर्सहरू झिकाउनुका साथै स्विडेनभित्रैका नर्सहरूलाई कामकै तलबसहित स्पेसियालिस्ट नर्सिङ पढ्न पाइने व्यवस्था ल्याएको छ । यो लेख लेख्दै गर्दा १ लाख ८३ हजार व्यक्ति ९० दिनभन्दा बढी विशेषज्ञ चिकित्सकको पर्खाइमा छन् । विशेषज्ञ चिकित्सकको अभाव गम्भीर छ । स्वास्थ्य सेवामा पहुँच, गुणस्तर, दक्षता र आवश्यक आर्थिक स्रोतहरूको उपलब्धता सार्वजनिक प्रणालीको सबैभन्दा ठूला चुनौती बनिरहेका छन् ।

चौथो विशेषता, सरकारले औषधि कम्पनीसँग औषधिको मूल्य निर्धारण र कम्पनीलाई मूल्य परिपूर्ति गर्छ । विशेष गरी उच्च गुणस्तरीय र प्रभावकारी उपचारहरूमा स्वास्थ्य सेवामा आम जनताको पहुँच सुनिश्चित गर्न सरकारले औषधिहरूमा अनुदान दिन्छ । औषधि कम्पनीले मूल्य निर्धारण र परिपूर्तिका लागि सरकारमा आवेदन पेस गर्नुपर्छ । अन्तिम निर्णय सरकारी विज्ञहरूको बोर्ड र फर्मास्युटिकल बेनिफिट्स बोर्डले गर्छन् । परिस्थिति अनुसार औषधि परिपूर्ति गर्न रोकिन्छ । उच्च लागतका औषधिलाई सरकारले कर–अनुदान दिन्छ र लागतको एक भाग सरकारले तिर्छ । बिरामीहरूले चिकित्सकले लेखिदिएको औषधि सेवन गर्दा बढीमा वर्षको २,४०० क्रोनर (नेपाली लगभग २८ हजार) भन्दा बढी तिर्नु नपर्ने व्यवस्था छ । सरकारले औषधि कम्पनीहरूलाई बाँकी पैसा भुक्तानी गर्छ ।

स्वास्थ्य सेवा र शुल्क

स्विडेनमा सार्वजनिक वा निजी अस्पतालमा स्वास्थ्य सेवा शुल्क निश्चित छ । चिकित्सकसँगको प्रतिभेट ११० देखि २२० क्रोनरसम्म तिर्नुपर्छ । विशेषज्ञ चिकित्सक भेट्न ४०० क्रोनरसम्म लाग्न सक्छ । प्रत्येक काउन्टी र नगरपालिकाको नीतिका आधारमा प्रतिभेट १०० देखि ३०० र विशेषज्ञका लागि २०० देखि ३०० वा ४०० सम्म क्रोनर लाग्न सक्छ । बिरामीले चिकित्सकलाई भेट्न प्रतिवर्ष १,६०० क्रोनरभन्दा बढी तिर्नुपर्दैन । बिरामीले अस्पतालमा बस्नुपर्दा पहिलो दस दिनका लागि प्रतिदिन ११० र त्यससपछि ५५ क्रोनर प्रतिदिन लाग्छ । लामो समयका लागि चाहिँ खर्च आफैंले बेहोर्नुपर्छ ।

माथि उल्लिखित मूल्य सार्वजनिक र निजी दुवै अस्पतालमा लागू हुन्छ । त्यो मूल्यमा नर्डिक राष्ट्रबाहेकका युरोपेली राष्ट्रहरू र अमेरिकामा पनि चिकित्सा सेवा प्राप्त गर्न सम्भव छैन । नेपालकै तुलनामा पनि स्विडिस पैसा १२ गुणा बढी भएकाले सार्वजनिक वा निजी अस्पतालमा चिकित्सक भेट्न १०० देखि ४०० सयसम्म रुपैयाँ लागेको जस्तो तुलना गर्न सकिन्छ । फरकचाहिँ स्विडेनमा केही उपचार (जस्तो- भिडियो एक्सरे, ल्याब टेस्ट लगायत) को छुट्टै पैसा लाग्छ, अरू थप उपचार खर्च लाग्दैन । यहाँ उल्लेख गरिएको शुल्क काउन्टी अनुसार फरक हुन सक्छ ।

बालबालिका, किशोर र वृद्धहरू प्रयोगकर्ता शुल्कबाट मुक्त छन् । बालबालिका २४ वर्ष पूरा नहुन्जेल दन्त स्वास्थ्य पनि नि:शुल्क हुन्छ । त्यसो त प्रसूति हेरचाह, खोप, शारीरिक–मानसिक स्वास्थ्य हेरचाह र क्यान्सर स्क्रिनिङजस्ता निवारक लगायतका सेवाहरू पनि बालबालिकाका लागि नि:शुल्क नै हुन्छन् । सामान्य मानसिक स्वास्थ्य समस्या भएका व्यक्तिहरूलाई प्राथमिक हेरचाह मनोचिकित्सकद्वारा गरिन्छ । गम्भीर मानसिक स्वास्थ्य समस्या भएका बिरामीहरूलाई अस्पतालहरूमा विशेष मनोचिकित्सककहाँ पठाइन्छ । वृद्धहरूका लागि दीर्घकालीन हेरचाह र अपांगता भएका व्यक्तिहरूका लागि रेखदेख गर्दै स्वास्थ्य उपचार गर्ने जिम्मेवारी नगरपालिकाहरू (करमार्फत वित्तपोषण) को हुन्छ । स्विडिस मातृ हेरचाहलाई बाँकी विश्वका लागि रोल मोडलका रूपमा लिइन्छ । स्विडेनमा प्रसूति हेरचाह गर्ने छुट्टै प्राथमिक उपचार केन्द्रहरू छन् जहाँ स्पेसियालिस्ट मिडवाइफहरू काम गर्छन् । सुत्केरी नहुन्जेल महिला र गर्भको बच्चाको स्वास्थ्य परीक्षण, उपचार र स्वास्थ्य प्रवर्धन गर्नु यस्तो प्राथमिक केन्द्रको मुख्य दायित्व हुन्छ । जब बच्चा जन्मन्छ, त्यसपछि बच्चाको स्वास्थ्यको हेरविचार, शारीरिक र मानसिक वृद्धि, रोग या अन्य समस्या आदि सबैको उत्तरदायित्व प्राथमिक उपचार केन्द्रकै हुन्छ जहाँ विशेष योग्यताप्राप्त नर्सहरूबाट शिशुको स्वास्थ्य परीक्षण उनीहरू ६ वर्ष नपुग्दासम्म गरिन्छ । त्यसपछि १८ वर्ष नपुगुन्जेल स्वास्थ्यको सम्पूर्ण जिम्मेवारी विद्यालयले लिन्छ । स्विडेनमा हरेक विद्यालयमा स्कुल नर्सहरू, साइकोलोजिस्टहरू लगायत हुन्छन् जसले स्वास्थ्य मात्र नभै शिक्षामा कसरी बालबालिकाले सफलता हासिल गर्छन् भन्ने विषयलाई समेत ख्याल गर्ने गर्छन् ।

स्विडेनमा सम्पूर्ण स्वास्थ्य सेवा नि:शुल्क छैन । उदाहरणका लागि, यदि आँखाको मोतीविन्दुको शल्यक्रिया लगभग नि:शुल्क छ । तर पढ्ने चस्मा प्रयोग र आँखा अपरेसन गर्नुपर्ने भयो भने २५,००० क्रोनर खर्च हुन सक्छ । सरकारी कर्मचारी, सरकारी स्वामित्वमा रहेका विश्वविद्यालय वा संस्थाहरूमा काम गर्ने कर्मचारीहरू - जो अक्सर कम्प्युटर स्क्रिनसामु हुन्छन् - ले आधुनिक ‘प्रोग्रेसिभ चस्मा’ किन्न करिब ३,००० क्रोनरको अतिरिक्त कोष पाउन सक्छन् । त्यसै गरी कस्मेटिक शल्यक्रिया पनि निकै महँगो हुन्छ । दाँत सम्बन्धित खर्च पनि उच्च छ । यदि दाँतको वार्षिक जाँच गर्न २,००० क्रोनर खर्च लाग्यो भने त्यसको लगभग ५० प्रतिशत पब्लिक इन्स्योरेन्सले कभर गर्छ, तर नयाँ दाँत लगाउन चाहनेलाई भने महँगो पर्न जान्छ ।

सरकारको भूमिका

स्विडेनमा राष्ट्रिय स्तरमा स्वास्थ्य र सामाजिक मामिला मन्त्रालय समग्र स्वास्थ्य हेरचाह नीति र नियमनका लागि जिम्मेवार छ । मन्त्रालयले सरकारी एजेन्सीहरूका लागि बजेट र क्षेत्रहरूलाई अनुदान निर्धारण गर्छ, सरकारी एजेन्सीहरूसँग मिलेर काम पनि गर्छ । क्षेत्रीय स्तरमा स्वास्थ्य सेवा प्रदान गर्न २१ निकाय जिम्मेवार छन् । स्थानीय तहमा २९० नगरपालिकाले दीर्घकालीन हेरचाहसहित वृद्ध र अपांगहरूको रेखदेख गर्छन् । स्थानीय र क्षेत्रीय अधिकारीहरू स्थानीय प्राथमिकता र राष्ट्रिय नियमनद्वारा निर्देशित हुन्छन् ।

केही वर्षयता स्थानीय र राष्ट्रिय स्तरमा सेवाको गुणस्तर र समानता, पर्खने समय, वृद्धहरूको हेरचाहको समन्वय र ई–स्वास्थ्यमा लगानीजस्ता स्वास्थ्य सम्बन्धी महत्त्वपूर्ण नीतिहरूबारे चर्चा छ । सन् २०१८ को एउटा ऐनले बिरामीहरूको अधिकारलाई सुदृढ गर्ने व्यवस्था ल्याएको छ । यसले बिरामीहरूलाई जानकारी दिने, बिरामीहरूलाई दोस्रो रायको अधिकारको ग्यारेन्टी गर्ने र रोग हेरी विशेष हेरचाहमा छनोट सुनिश्चित गर्छ । सरकारले नागरिकहरूलाई उच्च गुणस्तरीय सेवा दिन सार्वजनिक विश्वास प्रवर्धन गर्ने लक्ष्य राखेको छ । यसको उद्देश्य प्रतिस्पर्धा बढाउने र कार्यसम्पादन सूचकहरूमा आधारित सेवाप्रदायकहरूको अनुगमन गर्ने हो ।

स्वास्थ्य सेवाहरू : घरनजिकैको सेवा अन्तर्गत पारिवारिक चिकित्सक, प्राथमिक हेरचाह क्लिनिकहरू, प्रसूति क्लिनिकहरू, मनोचिकित्सक क्लिनिकहरू पर्छन् । आपत्कालीन हेरचाह, वैकल्पिक हेरचाह, विशेषज्ञ हेरचाह, दाँतको हेरचाहबारेमा सार्वजनिक विकल्प नरोज्नेहरूका लागि निजी योजनाहरू पनि उपलब्ध छन् । केही व्यक्तिले सार्वजनिक कभरेजको कटौती गर्न निजी बिमा खरिद गर्ने गर्छन् । निजीका चिकित्सकहरूको शुल्क निकै महँगो त हुन्छ, तर छिटो भेट्न पनि सकिन्छ । निजीमा प्रतिवर्ष लगभग ४,००० क्रोनरसम्म पनि लाग्न सक्छ ।

सरकारी एजेन्सी : स्विडेनको स्वास्थ्य कल्याण राष्ट्रिय बोर्डले स्वास्थ्यकर्मीहरूलाई पर्यवेक्षण र इजाजतपत्र दिने काम गर्छ, जनचेतना फैलाउँछ, चिकित्सा सेवाको मापदण्ड बनाउँछ, विशिष्ट चिकित्सा क्षेत्रहरूका लागि राष्ट्रिय दिशानिर्देश गर्छ । डेटा संकलन र विश्लेषणका माध्यमबाट मापदण्डहरू सुनिश्चित गरिन्छन् । स्वास्थ्य डेटा रजिस्ट्रीहरू र आधिकारिक तथ्यांकहरू पनि राखिन्छन् । एजेन्सीले स्वास्थ्य र सामाजिक हेरचाह गर्नेहरू र निर्णयकर्ताहरूबीच साझेदारीलाई बढावा दिने गर्छ । यसले स्विडेनमा जारी गरिएका इलेक्ट्रोनिक प्रिस्क्रिप्सनहरू भण्डारण र स्थानान्तरण गर्छ अनि विदेशमा इलेक्ट्रोनिक प्रिस्क्रिप्सनहरू स्थानान्तरण गर्ने जिम्मेवारी लिन्छ ।

एजेन्सीहरू : औषधि बिक्रीको तथ्यांकका लागि औषधि एजेन्सी जिम्मेवार हुन्छ । स्वास्थ्य र सामाजिक हेरचाह निरीक्षणालयले स्वास्थ्य निकायहरू, सामाजिक सेवाप्रदायक र अपांगता भएका व्यक्तिका लागि सेवाप्रदायक निकायहरू सम्बन्धी गतिविधिको पर्यवेक्षण गर्छ । स्वास्थ्य सेवा विश्लेषणका लागि एजेन्सीले स्वास्थ्य सम्बन्धी नीतिको मूल्यांकन गर्नुका साथै नागरिकको स्वास्थ्य सेवाको जानकारी तथा उपलब्धताको विश्लेषण र मूल्यांकनसमेत गर्छ ।

जनस्वास्थ्य एजेन्सीले राष्ट्रिय सरकार, सरकारी निकायहरू, नगरपालिकाहरू र क्षेत्रहरूलाई संक्रामक रोग नियन्त्रण र सार्वजनिक स्वास्थ्य सम्बन्धी प्रमाण–आधारित ज्ञान दिने गर्छ ।

स्वास्थ्य काउन्सिल : स्विडिस स्वास्थ्य काउन्सिलले लागत–प्रभावी स्वास्थ्य सेवा प्रविधिहरूको प्रयोगलाई बढावा दिन्छ । काउन्सिलले चिकित्सा, आर्थिक, नैतिक र सामाजिक दृष्टिकोणबाट नयाँ उपचारहरूको समीक्षा र मूल्यांकन गर्छ । औषधिको गुणस्तर र बजार व्यवस्थापनको मूल्यांकन भने डेन्टल र फर्मास्युटिकल एजेन्सीले गर्छन् ।

निजी स्वास्थ्य बिमाको भूमिका : बिरामीले चिकित्सक भेट्न पर्खनुपर्ने समय घटाउनेजस्ता विशेष पहलहरूलाई बिमाले वित्तीय अनुदान दिन्छ । मुख्य रूपमा विशेषज्ञसम्म द्रुत पहुँचको ग्यारेन्टी गर्न र वैकल्पिक उपचारका लागि प्रतीक्षासूचीहरूबाट बच्न यसलाई प्रयोग गरिन्छ । एउटा पछिल्लो रिपोर्ट अनुसार ६,३३,००० जना स्विडिससँग मात्र निजी बिमा छ ।

विद्युतीय अभिलेख : औषधि वा चिकित्सा उपकरणहरूको प्रिस्क्रिप्सन झन्डै शत–प्रतिशत डिजिटल हुन्छ । उच्च गुणस्तरका सूचना प्रविधि प्रणालीहरू अस्पताल, प्राथमिक हेरचाह र उपचारका अभ्यासहरूमा प्रयोग गरिन्छ । क्षेत्र अनुसार प्रयोग गरिएका प्रणालीहरूको प्रकार फरक हुन्छ । बिरामीहरूले व्यक्तिगत स्वास्थ्य डेटा हेर्न, चिकित्सकका नोटहरू पढ्न, चिठी आदानप्रदान गर्न, भेटघाटको समयतालिका र प्रिस्क्रिप्सनहरू पुन: भर्नका लागि चिकित्सक, नर्स, स्वास्थ्यकर्मी र बिरामीले इलेक्ट्रोनिक मेडिकल रेकर्डहरू बढ्दो रूपमा प्रयोग गर्छन् ।

औषधि पसलहरू : स्विडेनमा सार्वजनिक र निजी दुवै प्रकारका औषधिपसलहरू छन् । चिकित्सकबाट तोकिएको औषधि (प्रिस्क्रिप्सनमा लेखिएका औषधि वा चिकित्सा उपकरणहरू) औषधिपसलहरूलाई विद्युतीय माध्यमबाट उपलब्ध हुन्छ । बिरामीले औषधि सार्वजनिक वा निजी दुवै खालका औषधिपसलबाट किन्न सक्छन् । तोकिएको औषधि खरिद गर्दा मान्य परिचयपत्र देखाउनुपर्छ । चिकित्सकको प्रिस्क्रिप्सन नपर्ने साधारण औषधि पनि औषधिपसलहरूमै किन्न सकिन्छ । त्यस्ता औषधिहरू पनि स्वास्थ्य एजेन्सीहरूले निर्धारण र मूल्यांकन गर्छन् । राष्ट्रिय औषधि योजनाद्वारा निर्धारित गरिएका औषधिहरूका लागि बिरामीहरूले प्रतिवर्ष १,१२५ देखि १,६०० क्रोनरसम्म तिर्छन् । बाँकी राज्य अनुदानद्वारा कभर गरिन्छ ।

चिकित्सा विश्वविद्यालयहरू

चिकित्सक केसीका मागहरू चिकित्सा शिक्षा सुधारसँग सम्बन्धित छन् । केसीका मागहरू अनुसार सबैका लागि सुलभ उपचार गर्न सरकारी बजेटमा आधारित चिकित्सा शिक्षा आवश्यक हुन्छ ।

स्विडेनमा चिकित्सा विश्वविद्यालयहरू सार्वजनिक छन् । स्विडेनका सात उत्कृष्ट विश्वविद्यालयमा चिकित्सा शिक्षाका लागि कुनै शुल्क लाग्दैन । यद्यपि प्रत्येक वर्ष स्वीकृत विद्यार्थीहरूको संख्या सीमित छ । मेडिकल युनिभर्सिटीमा भर्ना हुनका लागि जीव विज्ञान, रसायन विज्ञान, भौतिकशास्त्र र गणितमा पूरा पाठ्यक्रमहरूसहितको हाइस्कुल (९+३) आवश्यक छ । स्विडेनको राजधानी स्टकहोमस्थित कारोलिन्स्का अग्रणी चिकित्सा विश्वविद्यालय हो जसले प्रतिवर्ष अधिकतम १६० विद्यार्थी भर्ना लिन्छ । स्वस्थ, बिरामी, क्लिनिकल मेडिसिन, शल्यक्रिया, न्युरोसेन्सरी/मनोरोग चिकित्सा, प्रजनन र विकास, सामाजिक/वातावरणीय स्वास्थ्यजस्ता सात विषयवस्तु हुन्छन् पाठ्यक्रममा । चिकित्सा शिक्षा ६ वर्षमा पूरा हुन्छ । स्विडेनजस्तो १० मिलियन जनसंख्या भएको देशमा वार्षिक रूपमा लगभग १,५७० जना विद्यार्थीले चिकित्सा शिक्षामा भर्ना पाउँछन् । स्विडिस मेडिकल युनिभर्सिटीमा भर्ना नपाउने विद्यार्थीले अन्य युरोपेली विश्वविद्यालयहरूमा अध्ययन गर्न सक्छन् । त्यस्ताले विदेशमा अध्ययन गर्न स्विडेनबाट विद्यार्थी ऋण पाउन सक्छन् जुन जागिर खाएपछि मात्र तिर्न सुरु गर्नुपर्छ र त्यो अत्यन्तै न्यून ब्याजदरको पनि हुन्छ । स्विडेनमा नर्सिङ स्नातक तीन वर्षको छ । स्विडिस नर्सिङ कार्यक्रमको पाठ्यक्रममा ३ वर्षे रजिस्टर नर्सको अध्ययन (स्नातक तह) र विशेष नर्स (१ देखि १.५ वर्षको स्नातकोत्तर तह) गरिसकेपछि, विद्यावारिधि अनुसन्धान गर्न सकिने व्यवस्था र पाठ्यक्रम छन् । स्विडेनमा स्पेसियालिस्ट नर्सहरूको आवश्यकता बढ्दो छ र स्पेसियालिस्ट नर्सको पढाइ देशका १५ भन्दा बढी विश्वविद्यालय र कजेलहरूमा हुने गर्छ ।

निष्कर्षत:, ‘जसलाई तत्काल चिकित्सा सेवा चाहिन्छ, उनीहरूलाई पहिले नि:शुल्क वा सुलभ उपचार गरिन्छ’ भन्ने स्विडिस स्वास्थ्य सेवा सिद्धान्त प्रशंसायोग्य छ । ‘उच्च कर तिरेर एकअर्कालाई मद्दत गर्न सक्छौं’ भन्ने राजनीतिक शिक्षा प्रणालीको सफलताले गर्दा पनि यस्तो हुन सकेको हो । पारदर्शी र जिम्मेवार शासन प्रणालीले जनताको विश्वास जित्छ । राजनीतिक नेतृत्व र व्यावसायिक कर्मचारीहरू पनि उत्तिकै जिम्मेवार छन् । अन्तत: चिकित्सकहरू, मेडिकल नर्सहरू र गुणस्तरीय चिकित्सा शिक्षा प्रणालीको मेरुदण्ड हुन् । शिक्षाजस्तै स्वास्थ्य सेवा ठूलो मात्रामा कर राजस्वद्वारा चलेको छ । यो व्यवहारत: कल्याणकारी राज्य सञ्चालनको नमुना हो पनि भन्न सकिन्छ । स्विट्जरल्यान्ड, नेदरल्यान्ड्स, नर्वे, डेनमार्क, बेल्जियम, फिनल्यान्ड र लक्जमबर्गजस्तै स्विडेनको स्वास्थ्य सेवा पनि विश्वमै उत्कृष्ट मनिन्छ । स्विडिस स्वास्थ्य सेवा समस्यारहित चाहिँ छैन । प्राविधिक प्रगति र सामाजिक–राजनीतिक उन्नतिसँगै प्रणालीगत प्रगति हुन बाँकी नै छ । मानवतावादी दृष्टिकोणबिना सबैको पहुँच हुने जनस्वास्थ्य सेवा स्थापना हुन सक्दैन ।

प्रकाशित : आश्विन ९, २०७९ ०७:५३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

देश अघि बढाउन संसद्‌मा युवा

अमेरिकामा ब्रान्ड न्यु कंग्रेस नामको एउटा अभियानले डेमोक्रेट वा रिपब्लिकन दलसम्बद्ध युवालाई अमेरिकी संसद्मा निर्वाचित हुन सहयोग गर्न चुनावी अभियानदेखि आर्थिक सहायतासम्म दिने गर्छ ।
रञ्जन काफ्ले

आगामी मंसिरमा हुने आम निर्वाचनका लागि राजनीतिक दलहरूले उम्मेदवार छनोट प्रक्रिया आरम्भ गरिसकेका छन् । भर्खरै सम्पन्न स्थानीय तह निर्वाचनमा युवा सहभागिता उत्साहजनक थियो । यसै दृष्टिमा आम निर्वाचनलाई पनि महत्त्वका साथ हेरिएको छ ।


नेपालमा ४० वर्षमुनिको जनसंख्या ७५ प्रतिशतभन्दा धेरै छ र आधा जनसंख्या २४ वर्षमुनिको छ । आर्थिक रूपान्तरणमार्फत समुन्नति हासिल गर्न जनसांख्यिकीय लाभांशको अवसर नेपाललाई छ । स्वस्थ, शिक्षित र उत्पादनशील युवा नै विकासका आधारशिला हुन् र यसो हुनलाई नीति निर्माण तहमा युवाको अर्थपूर्ण प्रतिनिधित्व हुनु अनिवार्य छ ।

स्थानीय तह निर्वाचनबाट नेपालका १९ प्रतिशत पालिकाप्रमुखमा ४० वर्षमुनिका युवा निर्वाचित भएका छन् । संसदीय निर्वाचनलाई नेपालमा ‘ओल्ड मेन्स अफेयर्स’ वा ‘बूढा मान्छेहरूको मामिला’ का रूपमा हेर्ने गरिएको छ र अपवादमा मात्र युवाहरूको प्रतिनिधित्व हुने गरेको छ । संसद्मा युवा प्रतिनिधित्व सुनिश्चित गर्न राजनीतिक दलहरूको महत्त्वपूर्ण भूमिका र निरन्तरको प्रतिबद्धता आवश्यक हुन्छ । तर नेपालका दलहरू युवालाई निर्णायक भूमिका प्रदान गर्ने तथा महत्त्वपूर्ण राजकीय अवसरहरू उपलब्ध गराउने संरचना र नीतिगत व्यवस्था गर्न अनुदार छन् । पुरानो प्रजातान्त्रिक दल नेपाली कांग्रेसको १४ औं महाधिवेशनमार्फत पार्टीको केन्द्रीय समितिमा युवाहरूको ‘सीमित’ प्रतिनिधित्व भएको छ । महाधिवेशन प्रतिनिधिका रूपमा निर्वाचन प्रक्रियामा युवाको उत्साहजनक उपस्थिति रह्यो जसले तुलनात्मक रूपमा ‘युवा’ नेताहरूलाई महामन्त्रीमा निर्वाचित गर्‍यो । निर्वाचित नयाँ नेतृत्वसँग पार्टीभित्र र बाहिरसमेत युवाहरूको ठूलो अपेक्षा छ । कांग्रेसभित्र पार्टीको सांगठनिक संरचना निर्माण र संशोधन महामन्त्रीको कार्यक्षेत्रमा पर्छ । आगामी आम निर्वाचनसम्म नयाँ नेतृत्वले आफ्नो कार्यकालको करिब एकचौथाइ समय व्यतीत गरिसकेको हुन्छ । युवाहरूको निर्णायक मतबाट निर्वाचित नेतृत्वले आगामी निर्वाचनमा अब्बल युवाहरूलाई उम्मेदवारका रूपमा प्रस्तुत गर्न सक्नुपर्छ ।

अघिल्लो प्रतिनिधिसभामा प्रत्यक्ष र समानुपातिक गरी ५ प्रतिशत ४० वर्षमुनिका युवाहरू नेपालको संसद्मा पुगेका थिए । जबकि नर्वे, स्विडेन, डेनमार्क, फिनल्यान्डजस्ता समुन्नत मुलुकका संसद्मा ३० वर्ष उमेरमुनिका युवाकै प्रतिनिधित्व १० प्रतिशतभन्दा धेरै छ । युगान्डा, रुवान्डा, केन्याजस्ता अफ्रिकाका प्रगति–उन्मुख देशका संसद्मा युवाका लागि आरक्षणको व्यवस्था गरिएको छÙ ३० वर्ष उमेरमुनिका युवाको प्रतिनिधित्वलाई सुनिश्चित गरिएको छ । बेल्जियम, सर्बिया, इटाली, युक्रेन, इथियोपियाजस्ता देशमा ४० वर्ष उमेरमुनिका युवाको प्रतिनिधित्व ४० प्रतिशतभन्दा माथि छ । भुटानको राष्ट्रिय सभामा ५४ प्रतिशत सांसद ४० वर्ष उमेरमुनिका छन् र १२ प्रतिशतभन्दा धेरै ३० वर्ष उमेरमुनिका छन् । यी आँकडाले ती देशको भविष्यप्रति आशावादी हुने ठाउँ दिएको छ ।

जबसम्म राजनीतिज्ञलाई आफ्ना प्रतिस्पर्धीहरूबाट चुनौती हुँदैन, तबसम्म उनीहरू आफू बदलिन आवश्यक ठान्दैनन् । युवाको प्रतिनिधित्वको विषय युवाहरूले खोजिरहने र सत्तासीनहरूले पन्छाउन खोज्ने विषय बन्ने गरेको छ र यस खाले संघर्ष संसारभरि नै छ । केहीअघि मात्र बेलायतको लेबर पार्टीको युवा संगठनकी प्रमुख जेसिका बर्नार्डले एउटा लेख प्रकाशित गरी पार्टीमा युवाको भूमिका र सहभागिता कमजोर बनाउने गरी भएका पार्टी निर्णयको भर्त्सना गरी नेतृत्वको आलोचना गरेकी थिइन् । नेपालमा भने कांग्रेसभित्रै पनि विद्यार्थी र युवा संगठनहरू पार्टी नेतृत्वसँग कृपावादको सम्बन्ध (पेट्रोन–क्लाइन्ट रिलेसन) ले टिकेका छन्, जसले युवाका बृहत्तर राजनीतिक हितका पक्षमा बोल्ने सामर्थ्य राख्दैनन् ।

संयुक्त राज्य अमेरिकामा ब्रान्ड न्यु कंग्रेस नामको एउटा अभियानले डेमोक्रेट वा रिपब्लिकन दलसम्बद्ध युवालाई अमेरिकी संसद्मा निर्वाचित हुन सहयोग गर्न चुनावी अभियानदेखि आर्थिक सहायतासम्म दिने गर्छ । अलेक्जेन्ड्रिया ओकासियो–कोर्टेजजस्ता प्रभावशाली युवाहरूलाई अमेरिकी संसद्मा निर्वाचित गराउन यो अभियानले महत्त्वपूर्ण योगदान गरेको छ । युवाहरूलाई वैकल्पिक उपायसहित उत्प्रेरित गर्न यस खाले अभियानको आवश्यकता नेपालमा समेत छ । किनभने, यहाँ राजनीतिक दलसम्बद्ध युवालाई नेतृत्वको दाबी गर्न कैयन् चुनौती छन् । एकातिर, निर्वाचन प्रणाली महँगो बनाइएको छ, अर्कातिर प्राइमेरी निर्वाचनहरू हुँदैनन्, उम्मेदवार बन्न आफ्नो आकांक्षा राख्ने अवसरै प्राप्त हुँदैन । राजनीति प्रारम्भ गरेका युवालाई एउटा प्रमुख चुनौती पुराना नेताहरूले बिगारिदिएको ‘नागरिक व्यवहार’ पनि हो । राज्यबाट प्राप्त हुने आधारभूत सरकारी सेवाहरूमा समेत राजनीतिक नेतृत्वसँगको पहुँचको स्थितिले मात्र प्राप्त हुने अवस्थाले जनता राजनीतिक नेतृत्वप्रति अनुग्रही रहन बाध्य छन् । अवसरहरूको दलीयकरणबाट हाम्रा संरचनाहरू आक्रान्त छन् । कुनै युवालाई सिद्धान्तनिष्ठ भएर समुदायमा एक व्यवहारवादी राजनीतिज्ञका रूपमा चलायमान रहन कठिन छ । पुरानो राजनीतिले बनाइदिएको राजनीतिज्ञको मानकलाई भत्काउन युवाहरूले विभिन्न स्वरूपमा विद्रोह गरेका पनि छन् । स्थानीय तह निर्वाचनमा युवाहरूको स्वतन्त्र उम्मेदवारीसमेत एक विद्रोह हो ।

यो अवस्थालाई बुझेर अब पार्टीहरूले सदस्यता नलिएका शुभेच्छुकहरूलाई पनि उम्मेदवार बनाउने सम्भावना खोज्न सक्नुपर्छ । सम्भावित नीतिनिर्माताको खोजी गर्न राजनीतिक दलहरूले प्रजातान्त्रिक मूल्य र सम्भावना बोकेका संसारभरका नेपालीहरूलाई आह्वान गर्नुपर्छ र उम्मेदवारका रूपमा निर्वाचनबाट उनीहरूलाई अनुमोदन गर्नुपर्छ । यसो गर्नु प्रजातान्त्रिक पार्टीको कर्तव्य नै हो । अनि मात्रै युवाहरूका लागि नेतृत्वको अवसरको ढोका खुला हुन्छ ।

आगामी आम निर्वाचनमा संसदीय नीतिनिर्माणमा युवा सहभागिता वृद्धि गर्न प्रतिनिधिसभाका अलावा प्रदेशसभा निर्वाचन पनि एउटा महत्त्वपूर्ण अवसर बन्न सक्छ । यति बेला प्रदेश तहको औचित्यका सन्दर्भमा जनतामा एक खाले निराशा पैदा भएको छ, देशको अर्थतन्त्रले प्रदेशको बोझ धान्न सक्दैन भन्ने गुनासो छ । प्रदेशको सबलीकरणको मुद्दा हाम्रा पार्टीहरूको प्राथमिकतामा परेको छैन । तर सक्षम नेतृत्व प्राप्त गर्दा नेपालका प्रदेशहरू देशको समुन्नतिको प्रस्थानविन्दु बन्न सक्छन् । त्यसका लागि पार्टीहरूले प्रदेशका सम्भावना उत्खनन, उजागर र उपयोग गर्न सक्ने दृष्टिकोणसहितको नेतृत्व प्रदेशमा स्थापित गर्नुपर्छ । पुरातन र परम्परावादी नेतृत्वले प्रदेशको दायरालाई विस्तारित गर्नेभन्दा संकुचित गर्ने र पार्टी कार्यकर्ता व्यवस्थापनको अवसरका रूपमा लिएको छ । स्वतन्त्र उम्मेदवारीको अभियान चलाइरहेका पार्टी र व्यक्तिहरूले समेत प्रदेशसभालाई आफ्नो प्राथमिकतामा राखेका छैनन् । कम्तीमा यो तहको सरकार बनिसकेको छ भने यसको सही उपयोग हुनुपर्छ । यसका निम्ति युवाहरूले उचित अग्रसरता लिन सक्छन् ।

प्रकाशित : आश्विन ९, २०७९ ०७:५३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
x
×