डेंगुविरुद्ध अभियान चलाऊ- विचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement
सम्पादकीय

डेंगुविरुद्ध अभियान चलाऊ

सम्पादकीय

डेंगुको संक्रमण द्रुत गतिमा फैलिरहेको छ । अहिलेसम्म ११ हजारभन्दा बढी संक्रमित हुँदा ११ जनाले ज्यानै गुमाइसकेका छन् । अढाई महिनायता संक्रमितको संख्या अकासिएको छ । अस्पतालहरूमा चाप बढ्दो छ । भर्ना भएरै उपचार गर्ने तथा सघन उपचार कक्ष (आईसीयू) सम्मै पुग्ने बिरामीको संख्या थपिँदो छ ।

यसको रोकथाम र नियन्त्रणमा ध्यान नदिइए अवस्था भयावह हुने जोखिम छ । संक्रमणबाट बच्ने एउटै उपाय यो रोग सार्ने लामखुट्टेको टोकाइबाट जोगिनु हो । तसर्थ सरकार, नागरिक र समुदाय सबैले डेंगु सार्ने लामखुट्टेको फुल र लार्भा नष्ट गर्ने अभियान नै सञ्चालन गर्नु अपरिहार्य छ ।

देशैभर फैलिसकेको संक्रमणबाट काठमाडौं, ललितपुर, भक्तपुर, मकवानपुर, रूपन्देही, दाङ, धादिङ, तेह्रथुम, काभ्रेपलान्चोक र चितवन बढी जोखिममा छन् । इपिडिमियोलजी तथा रोग नियन्त्रण महाशाखा (ईडीसीडी) का अनुसार यी जिल्लामा मात्र ९ हजार जनाभन्दा बढीमा संक्रमण पाइएको छ । त्यहाँका संक्रमण बढी फैलिएका स्थानमा लामखुट्टेको फुल र लार्भा खोजेर नष्ट गर्ने अभियान सञ्चालन गर्न ढिलाइ भैसकेको छ । सम्बन्धित पालिका, वडा कार्यालय, स्थानीय सामाजिक संघसंस्था र समुदाय सबै यसतर्फ चिन्तित हुनुपर्छ ।

डेंगु भाइरस एडिस एजिप्टाई लामखुट्टे र एल्बोपिक्टस जातका पोथी लामखुट्टेबाट सर्छ । यो रोग मानिसबाट मानिसमा सर्दैन । संक्रमित व्यक्तिलाई टोकेको लामखुट्टेले स्वस्थ व्यक्तिमा सार्छ । घाम उदाएको दुई घण्टादेखि र घाम अस्ताउनुभन्दा दुई घण्टा अगाडिसम्म यो लामखुट्टे बढी सक्रिय हुन्छ । त्यसैले उक्त अवधिमा बढी सतर्कता अपनाउनुपर्छ । लामखुट्टेबाट जोगिन शरीर पूरै ढाक्ने लुगा लगाउने वा हात–गोडामा यसले नटोक्ने स्प्रे छर्कने वा मल्हम लगाउने गर्नुपर्छ । सुत्दा झुलको प्रयोग गर्नुपर्छ ।

टिनका डब्बा, प्लास्टिकका खोल, टायर, सिसी, अण्डाका बोक्रा, ड्रम, गमला, पानी ट्यांकीजस्ता पानी जम्ने भाँडामा यो लामखुट्टेले फुल पार्छ । त्यसैले यसलाई हुर्कनै नदिन घरभित्र मात्र होइन, वरिपरि पनि पानी जम्न दिनु हुँदैन । भाँडाकुँडा, गमला, छत, बरन्डा, बार्दली लगायत घरका सबै अन्तरकुन्तरमा ध्यान पुर्‍याउनुपर्छ । एउटा मात्रै लामखुट्टे छुट्यो भने पनि त्यसको वंशवृद्धिले छोटो समयमै टोल नै प्रभावित पार्न सक्छ । घर–घरमा नागरिक स्वयं सचेत हुने र सरकारी संयन्त्र तथा समुदायको सहयोग लिने, अनि सार्वजनिक स्थानमा सबै मिलेर अभियान चलाउने हो भने लामखुट्टेको फैलावट रोक्न सकिन्छ । जनघनत्व बढी भएका काठमाडौं, ललितपुर, भक्तपुरमा स्वाभाविक रूपमा अझ बढी जोखिम छ । यहाँका पालिकाहरूले डेंगु रोकथाम र नियन्त्रणलाई आफ्नो प्रमुख प्राथमिकतासूचीमै पार्नुपर्छ । यसमा आवश्यक अभिमुखीकरण एवं प्राविधिक सल्लाह र सहयोगका लागि स्वास्थ्य मन्त्रालयले सघाउनुपर्छ ।

प्रभावकारी अभियान नचलाइएमा कम्तीमा ‘पोस्ट मनसुन’ अर्थात् कात्तिक–मंसिरसम्म प्रकोप जारी रहन सक्छ । यसको फुल र लार्भा नष्ट नगरिए आगामी वर्ष संक्रमण अझ भयावह हुन सक्छ । कारण, लामखुट्टेको फुल ८–९ महिनाभन्दा बढी समय बाँच्न सक्छ । र, यस पटक नष्ट हुनबाट जोगिएको फुल पुनः अर्को वर्ष पानीको सम्पर्कमा आउनासाथ लामखुट्टे बन्ने सम्भावना हुन्छ । लामखुट्टे र त्यसको लार्भा नष्ट गर्न औषधि छर्कने अभियान चलाउँदा अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा वर्जित विषादीहरूको प्रयोग भने गर्नु हुन्न ।

संक्रमितमध्ये धेरैमा कडा ज्वरो आउने; टाउको, पेट र जिउ दुख्ने; खान मन नलाग्ने; वाकवाकी, वान्ता हुने; एकदमै कमजोरी अनुभव हुनेजस्ता लक्षण देखिएका छन् । यस अतिरिक्त, आँखाको गेडी दुख्ने; हाडजोर्नी, मांसपेशी र ढाड दुख्ने; रिँगटा लाग्ने; श्वासप्रश्वासमा समस्या आउने; नाक वा गिजाबाट रगत बग्ने; रक्तस्राव हुने; बेहोस हुनेजस्ता समस्या पनि देखिन सक्छन् । त्यसैले यी लक्षण देखिएमा स्वास्थ्य संस्था पुगेर परीक्षण गराउनुपर्छ । विश्व स्वास्थ्य संगठनका अनुसार छिटो रोग पत्ता लगाई उचित चिकित्सकीय हेरचाह पुर्‍याउन सके मृत्युदर १ प्रतिशतभन्दा कम हुन्छ ।

समस्या के छ भने, डेंगु संक्रमण तीव्र बनेकै बेला औषधिपसलहरूमा पारासिटामोल अभाव सुरु भएको छ । फार्मेसी सञ्चालकहरूका अनुसार महिनायता सिटामोल आएकै छैन । जबकि, डेंगु संक्रमण भएका बेला ज्वरो तथा दुखाइ कम गर्न ‘पेनकिलर’ नभएर पारासिटामोल मात्र खानुपर्ने सुझाव चिकित्सकहरूको छ । तसर्थ, सरकारले पारासिटामोलको अभाव हटाउन ठोस पहल गर्नुपर्छ । उसले आफू अन्तर्गतको नेपाल औषधि लिमिटेडलाई सिटामोल उत्पादनको मात्रा बढाउन निर्देशन दिनुपर्छ, र यसका लागि निजी औषधि कम्पनीहरूसित पनि आग्रह गर्नुपर्छ । संक्रमितहरूले चिकित्सकको सिफारिसबिना पारासिटामोलबाहेक अरू औषधि खानु हुँदैन । झोलिलो तथा पोषिलो खाने कुरा अधिक मात्रामा खानुपर्छ । शरीरमा पानीको कमी हुन दिनु हुन्न । दिन बिराएर प्लेटलेट्सको जाँच गर्नु उचित हुन्छ ।

नागरिकहरू सतर्क र स्थानीय सरकार–समुदाय सक्रिय भएमा मात्रै डेंगु नियन्त्रणमा आउन सक्छ, नत्र अवस्था अझ भयावह हुन सक्छ । त्यसैले संक्रमण रोकथाम र नियन्त्रणका लागि सम्बन्धित सबै जिम्मेवार हुनुपर्छ ।

प्रकाशित : भाद्र ३१, २०७९ ०७:०५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

‘ठूलाबडा’ को सवारीमा ‘साना’ लाई सधैंको सास्ती

सम्पादकीय

विदेशबाट कोही अति विशिष्ट पाहुना नेपाल आउँदा दुई मुलुकबीच के संवाद–सहमति हुन्छ भन्ने चासोभन्दा पनि अब कति ट्राफिक अस्तव्यस्त हुने हो भन्ने चिन्ता राजधानीवासीमा बढ्ने गरेको छ । त्यो किन भने, उच्च ओहोदाका विदेशी पाहुनाका भ्रमणका क्रममा पूरै काठमाडौंको सवारी प्रणाली प्रभावित तुल्याइन्छ । अहिले नै पनि, नेपालको चारदिने भ्रमणका क्रममा सोमबारदेखि काठमाडौंमा रहेका चिनियाँ जनकंग्रेसका अध्यक्ष ली चान्सुको सवारी व्यवस्थापनका नाममा काठमाडौंका व्यस्त सडक घण्टौं खाली गराइँदा नागरिकको दैनिकी अस्तव्यस्त बनेको छ । प्रहरी र प्रशासनले चुस्त सवारी व्यवस्थापन गर्न नसक्नुको मूल्य आम जनताले चुकाउनुपरेको छ ।

आइतबार गृहमन्त्री बालकृष्ण खाँडको अध्यक्षतामा बसेको केन्द्रीय सुरक्षा समिति बैठकले लीको भ्रमण अवधिभर आवागमन र बस्ने स्थानको सुरक्षामा कुनै कमजोरी हुन नदिन चारवटै सुरक्षा निकायलाई निर्देशन दिएको थियो । त्यसपछि प्रहरीले लीको सवारी रुटका दुवै लेन खाली गर्दा सर्वसाधारणलाई हैरानी थपिएको हो । सोमबार ली विमानस्थल ओर्लिएपछि सवारी अवधिभर प्रहरीले सिनामंगलबाट तीनकुने, नयाँ वानेश्वर, माइतीघर, थापाथली–त्रिपुरेश्वर–कालीमाटी हुँदै होटल सोल्टीसम्मको व्यस्त सडक खाली गरायो । मंगलबार र बुधबार पनि उनले भ्रमण गरेका क्षेत्रमा यही क्रम दोहोरियो । उक्त अवधिमा उनी हिँड्ने सडकमा कसैले आवागमन गर्न पाएनन् । अस्पताल हिँडेका होऊन् या स्कुल या अरू गन्तव्य, यात्रुहरू बीच बाटामै जाममा फसे । कति सवारीचालकले प्रतिरोधस्वरूप हर्न बजाए, कतिले सरकारलाई गाली गरे । सोमबार यस्तो नियति भोगेका कतिले भोलिपल्ट र पर्सिपल्ट आफ्नो दिनचर्या नै बदले । यसरी एक जनाको सवारी व्यवस्थापनका नाममा दसौं हजारले सास्ती पाए ।

निश्चय पनि अति विशिष्ट व्यक्तित्व (भीभीआईपी) को सुरक्षा सवालमा सरकार संवेदनशील हुनैपर्छ । अझ यस्ता विदेशी पाहुनाको भ्रमणका क्रममा केही घटना भएमा मुलुकको सुरक्षा प्रणालीमाथि मात्रै प्रश्न उठ्दैन, दुई देशको सम्बन्धमा पनि असर पर्न सक्छ । त्यही भएर, उनीहरूको सुरक्षाका खातिर सरकारले कुनै कसर बाँकी राख्न हुँदैन । तर यसका नाममा सहरै ठप्प तुल्याएर आम नागरिकलाई प्रताडित गर्न पाइँदैन ।

आफ्ना जनतालाई पीडा दिएर विदेशी पाहुनाको सम्मान पनि हुँदैन । पाहुना निक्लनुभन्दा निकै समयदेखि अघि बाटो खाली गराउँदा सुरक्षाकर्मीलाई त पक्कै सहज हुन्छ, तर आम नागरिकलाई ठूलो मर्का पर्छ । सहरको आवागमन प्रणालीलाई नै चौपट तुल्याउँदा सवारी व्यवस्थापन होइन, अव्यवस्थापनचाहिँ हुन्छ । तसर्थ, भीभीआईपीको सवारीलाई थितिबद्ध बनाउनैपर्छ । यसका निम्ति प्रहरी–प्रशासनले आवश्यक अध्ययन–गृहकार्य गर्न जरुरी छ ।

भीभीआईपीको भ्रमणमा सवारी अव्यवस्थापनको यो व्यथा आजको होइन । जोसुकै अति विशिष्ट विदेशी पाहुना आउँदा काठमाडौंको सवारी अस्तव्यस्त बन्ने गरेको छ । त्यसो त, विदेशी पाहुना आउँदा मात्रै होइन, हाम्रै राष्ट्रपतिका आन्तरिक तथा बाह्य भ्रमणका सिलसिलामा पनि नेपालीहरू यही नियति भोग्न अभिशप्त छन् । त्यसैले जुनसुकै उपाय लगाएर किन नहोस्, अति विशिष्ट व्यक्तिको सवारीको सास्ती भोग्नबाट जनतालाई छुटकारा दिलाउनुपर्छ । यसका निम्ति सरकारले अन्य मुलुकमा अति विशिष्ट व्यक्तिको आवागमनका क्रममा गरिने सवारी व्यवस्थापनबाट पनि सिक्न सक्छ ।

प्रहरीले कमभन्दा कम जाम होस् भनेर, भीभीआईपी सवार लेन मात्रै अति थोरै अवधिका लागि खाली गर्न सक्छ । भीभीआईपी हिँडिसकेपछि त्यही लेन पनि तत्कालै खुलाउन सक्छ । र कुन लेनमा कुन समय सवारी हुँदै छ भनेर एक–दुई दिनअगावै सार्वजनिक जानकारी दिन सक्छ । यसो गर्दा सवारीकै कारण १५–२० मिनेटभन्दा बढी जाम हुन पाउँदैन । दुईतर्फी नै लेन खाली नगराएपछि त्यसै पनि सम्पूर्ण सवारी प्रणाली अस्तव्यस्त बन्दैन । यसो गर्दा पक्कै पनि पूरै बाटो खाली गराउँदाजस्तो प्रहरीलाई सजिलो हुँदैन≤ सुरक्षा व्यवस्थापनमा बढी सतर्कता आवश्यक पर्छ । तर जसरी हुन्छ, यसको व्यवस्थापन दायित्व प्रहरी प्रशासनको हो, आफ्नो सजिलोका लागि उसले सर्वसाधारणलाई हैरानी थप्न पाउँदैन ।

यस अतिरिक्त, अति विशिष्ट व्यक्तिको उपत्यकाबाहिर र विदेश भ्रमण हुँदा तथा विदेशी अति विशिष्ट पाहुना आउँदा हेलिकप्टरबाटै विमानस्थलदेखि निवाससम्म र तोकिएका कार्यक्रम स्थलसम्म जाने–आउने व्यवस्था मिलाउन पनि सकिन्छ । सरकारले केहीअघि यसबारे चर्चा चलाए पनि थप बहस भएको छैन । सबै भ्रमणमा नभए पनि बेला, अवस्था र संवेदनशीलता हेरी यो एउटा विकल्प हुन सक्छ । त्यसैले उपाय जेसुकै लगाएर किन नहोस्, स्वदेशी वा विदेशी अति विशिष्ट व्यक्तित्वको सवारी व्यवस्थापनका नाममा जनताले सास्ती पाउने सिलसिला रोकिनुपर्छ ।

प्रकाशित : भाद्र ३०, २०७९ ०७:००
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×