जलविद्युत् पीपीएका बाधा फुकाऊ- विचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement
सम्पादकीय

जलविद्युत् पीपीएका बाधा फुकाऊ

सम्पादकीय

सरकारले पछिल्ला चार वर्षदेखि नदी प्रवाहमा आधारित (आरओआर) आयोजनाको विद्युत् खरिद सम्झौता (पीपीए) बन्द गरेपछि साढे ११ हजार मेगावाट क्षमता बराबरका आयोजनाको उत्पादन अनिश्चित छ ।

पीपीएका लागि नेपाल विद्युत् प्राधिकरणमा निवेदन दिएको लामो समयसम्म पनि जलविद्युत् प्रवर्द्धकहरूले जवाफ पाएका छैनन्, जुन दुर्भाग्यपूर्ण छ । खास गरी प्राधिकरण, ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ र अर्थ मन्त्रालयबीच पीपीएका विषयमा समान धारणा हुन नसक्दा गाँठो अल्झिएको देखिन्छ । नेपालका लागि सबैभन्दा बढी सम्भाव्य अर्थात् आफ्नै उत्पादन विद्युत्का विषयमा चार वर्षदेखि भइरहेको यो अन्योलको अन्त्य जरुरी छ । त्यसका लागि मुख्य गरी प्राधिकरणले ऊर्जा र अर्थ मन्त्रालयबीच तत्काल समन्वय गरी उचित निर्णय लिन आवश्यक छ ।

लामो समयदेखि पीपीए रोकिएपछि निजी क्षेत्रकै दबाबमा सरकारले ऊर्जा सम्मिश्रण (इनर्जी मिक्स) सम्बन्धी व्यवस्थामा संशोधन गरी पीपीए गर्ने बाटो खुला गरिसकेको छ । अर्थात्, जलाशययुक्त आयोजनाको पीपीए सीमामा १० प्रतिशत कटौती गरेर आरओआर आयोजनालाई दिने निर्णय गत असार १४ को मन्त्रिपरिषद् बैठकले गरेको हो । उक्त निर्णयपछि १५ सय मेगावाट क्षमताका आरओआर आयोजनाका लागि थप पीपीए खोल्न नीतिगत बाटो खुलेको हो । तर यसको कार्यान्वयन गर्ने जिम्मा पाएको विद्युत् प्राधिकरण सञ्चालक समितिले पीपीए खुलाउने निर्णय गरेको छैन ।

प्राधिकरणले पीपीए नखोल्नुका पछाडि मुख्य गरी दुइटा कारण देखिन्छन् । पहिलो, १५ सय मेगावाट बराबर मात्र पीपीए खोल्दा कुन र कस्ता आयोजनालाई अनुमति दिने वा नदिने भन्ने मापदण्ड टुंगो लागेको छैन । करिब साढे ११ हजार मेगावाट क्षमताका आयोजनाले पीपीएका लागि निवेदन दिएकामा १५ सय मेगावाटलाई प्राधिकरणले कसरी स्वीकृति दिन्छ भन्ने टुंगो छैन । के–कस्ता आधारमा पीपीए स्वीकृति दिने भन्ने मापदण्ड ऊर्जा मन्त्रालयले तयार पारिदिएको छैन । यो दायित्व ऊर्जा मन्त्रालयकै हो । मन्त्रालयले मापदण्ड तयार पारिदिइसकेपछि मात्रै पीपीए खोल्ने प्रस्ताव प्राधिकरणले सञ्चालक समितिमा लैजाने भएकाले यसबारे शीघ्र निर्णय आवश्यक छ ।

दोस्रो, पीपीए गर्दा भविष्यमा आइपर्न सक्ने आर्थिक तथा प्राविधिक जोखिम वहन गर्न सरकार र प्राधिकरण दुवै तयार छैनन् । प्राधिकरणले थप पीपीए गर्न नचाहेको वा भविष्यमा जोखिम देख्नुको कारण प्रसारण संरचनाको क्षमता न्यून हुनु र प्रवर्द्धकबाट किनिएको बिजुली बेच्न बजार सुनिश्चित गर्न नसक्नु हो । पीपीए थप्दा आइपर्ने यिनै आर्थिक र प्राविधिक जोखिमको दायित्व प्राधिकरणले बेहोर्न चाहेको छैन । उसले सरकारबाटै जोखिम वहनको प्रत्याभूति खोजिरहेको छ, जसका लागि अर्थ मन्त्रालय तयार छैन । प्राधिकरणले पीपीए जोखिम वहन गर्न अर्थ मन्त्रालयसँग आग्रह गर्दै पत्र पठाएको थियो । तर अर्थ मन्त्रालयले त्यस्तो जोखिम लिन नसकिने जवाफ दियो । पीपीए गरेपछि निजी क्षेत्रसँग बिजुली किन्नैपर्ने तर बेच्नका लागि बजार नहुने अवस्थाबाट प्राधिकरण बच्न चाहेको देखिन्छ । एउटा कम्पनीका हिसाबले मात्रै हेर्दा प्राधिकरणका लागि यो रणनीति ठीकै देखिए पनि मुलुकका लागि प्रत्युत्पादक हुने भएकाले सरोकारवाला सरकारी निकायले निकास खोज्न ढिलाइ गर्नु हुन्न ।

ऊर्जा विकास सम्बन्धी दसवर्षे अवधारणापत्र अनुसार जलविद्युत् आयोजनाको पीपीए गर्दा विद्युत् प्राधिकरणलाई अतिरिक्त घाटा पर्न गएमा सोको सोधभर्ना सरकारले उपलब्ध गराउनुपर्छ । त्यसैले यसमा अर्थ मन्त्रालयले अनावश्यक अत्तो थाप्न हुँदैन । जलविद्युत्का सम्बन्धमा हाम्रा आन्तरिक स–साना समस्या समाधान गरी बाह्य बजारको खोजी र विद्युत् बिक्री सुनिश्चित गर्नैपर्ने भएको छ । अहिले वर्षायाममा उत्पादित बिजुली आन्तरिक माग धानी भारतमा समेत बिक्री हुन थालिसकेको छ । कुल जडित क्षमता २२ सय मेगावाट हाराहारी हुँदा नै आन्तरिक खपत धानेर बिजुली खेर जाने अवस्थामा छ । भारतले पनि ३ सय ६५ मेगावाटभन्दा बढी बिजुली किन्न अनुमति दिइसकेको छैन । अर्कातर्फ, भारतसँग दीर्घकालीन पीपीए भएको छैन । भारतले नेपालसँगको बिजुली व्यापार सम्झौता हरेक वर्ष नवीकरण गर्छ । आगामी वर्षहरूमा उसले आन्तरिक उत्पादनबाट माग धान्न सक्ने अवस्थामा नेपालको बिजुली त्यहाँ बिक्री नहुन सक्छ । यही जोखिमका कारण पनि प्राधिकरणले पीपीए खुलाउन चाहेको देखिँदैन ।

आर्थिक र प्राविधिक जोखिम छ भन्दैमा सरकारले पीपीए रोकेर राख्नु हुँदैन । सरकारले अरू विकल्प पनि हेर्नुपर्छ । जस्तै, अहिले नै करिब १६ सय मेगावाट क्षमता बराबरका आयोजनाले पीपीए लाइसेन्स लिए पनि निर्माण थालेका छैनन् । लाइसेन्स होल्ड गर्ने तर काम नगर्ने आयोजनाहरूसँगको पीपीए सम्झौता तोडेर विद्युत् उत्पादन सुनिश्चित गरिसकेका आयोजनाको पीपीए गरिदिन सकिन्छ । एकातिर वर्षौंदेखि लाइसेन्स लिएर निर्माणको काम सुरु नगर्ने आयोजनालाई पनि कारबाही नगर्ने र अर्कातिर उत्पादन गर्छु भन्नेहरूको पीपीए पनि नगरिदिने विरोधाभासपूर्ण नीति जलविद्युत् विकासका लागि अनुचित छ ।

सरकारले आफैंले पीपीए गर्न नसके निजी क्षेत्रलाई सुम्पन सक्ने अर्को विकल्प खुलै छ । अर्थात्, आयोजनाबाट उत्पादित बिजुली कि त प्राधिकरणले किनिदिनुपर्छ वा निजी क्षेत्रलाई नै व्यापारका लागि लाइसेन्स दिनुपर्छ । यसका लागि विद्युत् व्यापारको अनुमति दिने वैधानिक बाटो खुलाउन हाल संसद्मा विचाराधीन विद्युत् विधेयक पारित हुनुपर्छ । आफूले उत्पादन गरेको बिजुली आफैं बेच्न सक्ने अधिकार निजी क्षेत्रलाई दिन कानुनी व्यवस्था अपरिहार्य छ । बिजुली बेच्ने प्रत्याभूति नहुँदा एकातर्फ उनीहरूले लगानी जुटाउन सकेका छैनन् भने जुटेको लगानीमा पनि बैंक र वित्तीय संस्थाले असुरक्षित महसुस गर्न थालेका छन् । यसबाट नेपालमा लगानीमैत्री वातावरण छैन भन्ने सन्देश पनि गैरहेको छ । त्यसकारण, पीपीए गरिसकेपछि निश्चित समयसीमाभित्र आयोजना सम्पन्न गरिसक्ने प्रतिबद्धता लिएर पीपीएको अड्को फुकाइदिनुपर्छ ।

यसका लागि निजी क्षेत्र पनि केही लचिलो हुन आवश्यक देखिन्छ । निश्चित समयसीमाभित्र निर्माण सम्पन्न गर्ने प्रतिबद्धता निजी प्रवर्द्धकहरूले गर्नैपर्छ । अर्कातर्फ, ‘लेऊ वा तिर’ (टेक अर पे) प्रावधानको सट्टा लेऊ र तिर ‘टेक एन्ड पे’ को अवधारणामा पीपीए गर्न निजी क्षेत्र पनि तयार हुनुपर्छ । बिजुली लिएको अवस्थामा मात्रै पैसा तिर्ने अवस्था भएमा प्राधिकरणले पीपीए गर्न सक्छ । टेक एन्ड पे निजी क्षेत्र र प्राधिकरण दुवैले जित्ने अवस्था हो । त्यसैले निजी क्षेत्र, सरकार, प्राधिकरण र समग्र मुलुकै ‘विन–विन’ हुने अवस्था सृजना गर्नुपर्छ । त्यसका लागि विषयलाई समग्रतामा हेर्नुपर्छ; एउटा मन्त्रालय, प्राधिकरण वा एउटा प्रवर्द्धकको हिसाबले मात्रै नीति निर्णय गर्नु हुँदैन ।

प्रकाशित : श्रावण २४, २०७९ ०७:०८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सिटीलाई राहत, युनाइटेडलाई आहत

द गार्डियन

लन्डन — इंग्लिस प्रिमियर लिग (ईपीएल) को नयाँ सिजन सुरु भइसकेको छ । यस सप्ताहन्त ‘डे–वान’ का खेल सकिएका छन् । टोटेनहम र आर्सनलले ठोस सुरुआत लिनु, चेल्सीको संघर्षपूर्ण जित अनि लिभरपुलको बराबरी । यी यिनै खेलका प्रमुख विशेषता रहे । तर त्योभन्दा ठूलो विशेषता रह्यो, म्यानचेस्टरका दुई क्लबले बेहोरेको फरक परिस्थिति । जहाँ म्यानचेस्टर सिटीले सानदार सुरुआत लिएको छ, त्यहीं म्यानचेस्टर युनाइटेड फेरि खराब सुरुआतको सिकार बनेको छ ।

यो एक प्रकारले सिटीलाई राहत र युनाइटेडलाई आहत जस्तै भयो । ईपीएलमा अहिले कोही एक प्रशिक्षक असाध्यै खुसी छन् भने ती हुन् सिटीका पेप ग्वार्डिओला । उनी मान्छन्, इर्लिङ हल्यान्ड गोल गर्नकै लागि जन्मेका खेलाडी हुन् । उनकै दुई गोल मदतमा सिटीले वेस्ट ह्याममाथि आरामदायी २–० को जित निकाल्यो । लन्डन स्टेडियममा यी नर्वेली खेलाडी ह्याट्रिक गर्नबाट भने चुके । तर उनको खेल नै कस्तो रह्यो भने त्यसले ग्वार्डिओलाको अनुहार नै धपक्क बले जस्तै भयो ।

उनी भन्छन्, ‘हल्यान्डले ५ वर्षको अनुबन्ध गरेका छन् । विश्वास गरौं, त्यो समयभन्दा बढी उनी सिटीमा रहनेछन् । हामी चाहन्छौं, उनी जस्ता नयाँ खेलाडी सिटीमा रहेर खुसी रहोस् । हाम्रो काम भनेको उनीबाट अझ केही बढी प्रदर्शन निकाल्ने नै हो । उनी निकै प्रतिभाशाली खेलाडी हुन् । हामी उनलाई अझ उन्नत खेलाडी बनाउन चाहन्छौं । उनले गोल त गरोस् नै, यो पनि महत्त्वपूर्ण छ । तर हामी उनी वास्तवमै अझ राम्रा खेलाडी होस् भन्ने चाहन्छौं ।’ ग्वार्डिओलाले दोस्रो हाफमा हल्यान्डलाई ‘सब्स्टिच्युट’ गरे । त्यसका लागि माफी माग्न चाहेनन् । लिभरपुलविरुद्ध कम्युनिटी सिल्डमा २२ वर्षीय हल्यान्डको प्रदर्शनलाई लिएर आलोचना सुरु भएको थियो । त्यसतर्फ इंगित गर्दै ग्वार्डिओलाले भने, ‘एक साताअगाडिसम्म उनी ईपीएलमा अभ्यस्त हुन नसक्ने पनि बताइएको थियो । तर अहिले उनको तुलनामा थिएरी हेनरी, एलान सिएरर र क्रिस्टियानो रोनाल्डोसँग हुन थालेको छ ।’ हल्यान्डले पहिलो गोल पेनाल्टीबाट गरेका हुन् ।

पेनाल्टी जित्ने काम पनि उनकै थियो । त्यसपछि दोस्रो गोल थपे । ‘मलाई थाहा थियो, हल्यान्ड सबैखाले आलोचना सहन सक्छन् । अभ्यासका बेला उनमा कुनै प्रकारको दबाब देखिएन । तर जसरी उनले पेनाल्टी प्रहार गर्न उत्सुकता देखाए, त्यसमा म खुसी छु ।’

हल्यान्ड आफैं पनि आफ्नो खेल अझ सुधार होस् भन्ने चाहन्छन् र त्यसको वचन पनि दिन्छन् । इल्केयी गुन्डोगनको क्रसलाई प्रहार गर्न नसकेका उनले आफ्नो आलोचना गर्न पछाडि परेनन् ।

हल्यान्डको प्रशंसा गर्न वेस्ट ह्यामका प्रशिक्षक डेविड मोयसले पनि पटक्कै कन्ज्युस्याइँ गरेनन् । उनले भने, ‘हामी सबैले उनको खेल नजिकबाट हेरिरहेका छौं । उनको प्रदर्शनले उनी कति राम्रा खेलाडी हुन्, त्यो देखाउने गर्छ । सिटी आफैंमा निकै बलियो टिम हो । प्राविधिक रूपमा सिटीले हामीलाई यस खेलमा निकै पछाडि छाडेको देखियो । गत सिजन तुलनामा सिटीको प्रदर्शन फरक रह्यो, उसका दुवै फुलब्याकले मिडफिल्डरको जस्तो भूमिका निभाइरहेका थिए ।’

युनाइटेड भने घरमै ब्राइटनको हातबाट पराजित रह्यो । स्कोर थियो २–१ । ओल्ड ट्राफोर्डमा सामना गर्नुपरेको यो नतिजापछि प्रशिक्षक एरिक टेन हागले माने, यो टिम सम्हाल्नु भनेको निकै गाह्रो रहेछ, अपजस पाइने काम । टेन हागको पहिलो ईपीएल खेलमा भ्रमणकारी ब्राइटन पूर्णतः छाएको थियो । त्यसमा पास्कल ग्रासले ९ मिनेटको अन्तरमा मज्जाले दुई गोल गरे । युनाइटेडले एक गोल त फर्कायो, तर त्यो आत्मघाती रह्यो । एलेक्स म्याक एलिस्टरले आफ्नै पोस्टमा गोल गरेका थिए ।

टेन हागले भने, ‘हामीले अझ धेरै मिहिनेत नगरेर सुखै छैन । हाम्रो काम यो हारको विश्लेषण गर्ने हो र अगाडि बढ्ने हो । यस खेलमा हामीले राम्रो सुरुआत त लियौं, तर हाम्रो खेल विस्तारै खस्कन थाल्यो । हाम्रा खेलाडीले भुलहरू गर्न थाले । फुटबलमा जसले भुल गर्छ, उसले सजाय पनि पाउँछ ।’ युनाइटेडका लागि प्रि–सिजन राम्रै रह्यो, त्यसैले सायद केही हदसम्म लिगको पहिलो खेलमा आफ्ना खेलाडीको खेल खस्केकामा टेन हाग झसङ्ग परेको पनि देखियो ।

उनले भने, ‘यस्तो हुने गर्छ । निचोड हो, हामीले ब्राइटनविरुद्ध जसरी खेल्यौं, त्योभन्दा राम्रो खेल्न सक्नुपर्थ्यो । मलाई के पनि राम्रोसँग थाहा छ भने सुधार रातारात आउने गर्दैन, पक्कै हामीले प्रि–सिजनमा राम्रो प्रदर्शन गर्न सक्यौं । तर ब्राइटनविरुद्ध हाम्रो प्रदर्शन निकै खस्केको देखियो । हामीले यसबाट शिक्षा लिनुपर्छ ।’ यही प्रि–सिजनकै बेला टेन हागले के महसुस गरेका थिए भने खेलाडीको आत्मविश्वास कमजोर छ, त्यसमा छियाछिया परेको छ ।

यसको कारण के थियो भने अघिल्लो सिजनमा युनाइटेडको प्रदर्शन नाजुक थियो । यसले खेलाडीको मानसिक पनि कमजोर बनाएको थियो । यसै विषयमा टेन हागले भने, ‘मलाई पनि यस्तै लाग्छ, तर यो सामान्य हो । हामी टिमका रूपमा अझै विकास हुन बाँकी छ । किनभने हामीले पर्याप्त समय पाएका छैनौं ।’

सर एलेक्स फर्गुसनले छाडेयता युनाइटेड सम्हाल्न आठ व्यवस्थापक आइसके । त्यसमध्ये टेन हाग लिगको पहिलो खेलमै हार बेहोर्ने दोस्रोमात्र रहे ।

त्यसअघि यस्तै नियति लुइस भान गालको रह्यो । युनाइटेडलाई हराउन पाएकोमा ब्राइटन त खुसी हुने नै भयो । ओल्ड ट्राफोर्डमा ब्राइटनको यो १४ औं भ्रमण थियो, तर जित निस्केको भने पहिलोपल्ट । त्यसैले यो धेरै अर्थमा ब्राइटनका लागि ऐतिहासिक रह्यो । ब्राइटनमा नाम चलेका खेलाडी कम छन् । मानौं छैनन् नै । तर, एउटा टिमका रूपमा यो बलियो छ । अचेलमा टिममा महत्त्वाकांक्षा पनि बढेको छ । त्यसैले प्रशिक्षक गाह्रम पोटर भन्छन्, ‘हाम्रो टिम खुबै मजबुत छ ।’

प्रकाशित : श्रावण २४, २०७९ ०७:०४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
x
×