कैदीबन्दी महिलाका समस्या समाधान गर- विचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

कैदीबन्दी महिलाका समस्या समाधान गर

सम्पादकीय

नेपालका कारागारहरू यसै पनि जोखिमगृहजस्ता छन् । कारागार व्यवस्थापन विभागकै प्रतिवेदन अनुसार देशका ७४ मध्ये आधाभन्दा बढी कारागार भत्किने अवस्थामा छन् । कतिमा छाना चुहिन्छ, कतिका भित्ता चिराचिरा परेका छन्; राति पानी परेका बेला कैदीबन्दी जाग्राम बस्नुपर्ने अवस्था छ । कैदीबन्दी मात्र होइन, कर्मचारी र सुरक्षाकर्मीसमेत धरापमा छन् । हरहिसाबले जीर्ण कारागारहरू महिलाका लागि त झनै यातनागृहजस्तै छन् । व्यक्तिगत सरसफाइका लागि पानी र शौचालयको तनाव उनीहरूले नै बढी झेल्नुपर्छ । महिनावारी हुँदा सेनिटरी प्याड र औषधि अभावले उनीहरूलाई सताउने गरेको छ ।

कारागार व्यवस्थापन विभागका अनुसार मुलुकभरका जेलमा करिब ७ सय महिला कैदी र ६ सयभन्दा बढी महिला थुनुवा छन्, उनीहरू सबैजसोका समस्या उस्तै छन् । कतिपय यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्यका समस्यासँग जुधिरहे पनि उपचारबाट वञ्चित छन् । कारागार प्रशासनमा प्रायः पुरुष मात्रै हुँदा कति महिलाहरू आफ्नो समस्या निर्धक्क सुनाउनसम्म सक्दैनन् । स्त्रीरोग सम्बन्धी समस्या देखिँदा पनि परीक्षण गराउने व्यवस्था मिलाइदिनका लागि पुरुष प्रशासकहरूलाई भन्न संकोच मान्दा उनीहरू व्यथा बोकेरै कारागारभित्र गुम्सिन बाध्य छन् । कतिसम्म भने, महिनावारी हुँदा सेनिटरी प्याड मगाउनसम्म धक मान्छन् । प्याड अभावमा कतिले लगाउने कपडा च्यातेर समेत टालो बनाई प्रयोग गर्ने गरेका छन् । महिनावारीका बेला कतिपयलाई दुखाइ कम गर्ने औषधि आवश्यक पर्छ, जसको अभावमा उनीहरूले पीडा सहेरै चार दिन कटाउँछन् । जेल प्रशासनहरू थोरै मात्र संवेदनशील हुने हो भने यो समस्या सजिलै समाधान गर्न सकिन्छ, यसबारे गृह मन्त्रालय र कारागार व्यवस्थापन विभागले ध्यान दिनुपर्छ ।

कारागार प्रशासनले कैदीबन्दीको नियमित जाँचका लागि महिला स्वास्थ्यकर्मीलाई पनि खटाउने प्रबन्ध मिलाउन सके महिला कैदीबन्दीले खुलेर आफ्ना समस्या बताउन सक्छन् । सेनिटरी प्याडजस्ता आवश्यक सामग्रीहरूको जोहो भने कारागार प्रशासनले आफैं समस्या बुझेर पनि गर्नुपर्छ । यस्ता सामग्रीहरू चाहिएमा वा कुनै स्वास्थ्य समस्या परेमा निर्धक्कसँग माग्नू भनेर कैदीबन्दीलाई भन्नुपर्छ । पुरुष कर्मचारी तथा सुरक्षाकर्मीसितै पनि महिलाले आफ्नो समस्या बताउन सक्ने वातावरण कारागार प्रशासनले सृजना गर्नुपर्छ ।

शौचालय प्रायः जेलका सबै कैदीबन्दीको साझा समस्या हो, जुन महिनावारी भएका महिलाहरूका लागि अझ सकसपूर्ण छ । त्यसमाथि पानी नहुँदा झनै समस्या थपिन्छ । अझ, कति जेलमा महिनावारीका बेला महिलाले छोइछिटो पनि बार्नुपर्छ, शौचालय अभाव भएका साँघुरा जेलहरूमा यो कुरीतिले अर्को समस्या थपेको छ । सरसफाइ र नियमित स्वास्थ्योपचार अभावमा कतिपय महिलामा पिसाब संक्रमण लगायतका समस्या थपिएका छन्, जुन चिन्ताको विषय हो । महिनावारीका बेला ख्याल नगर्दा संक्रमण बढ्दै गएर पाठेघरको मुखको संक्रमण र क्यान्सर लगायत रोगको जोखिम हुन्छ । महिनावारीको शारीरिक पीडा र पानी–शौचालय र सेनिटरी प्याड अभावले सताउँदा महिलामा ‘डिप्रेसन’ हुने जोखिम पनि हुन्छ । त्यसैले यी समस्याहरूप्रति कारागार प्रशासन गम्भीर बन्नुपर्छ । विद्यालयका छात्राहरूलाई जस्तै सरकारले कैदीबन्दी महिलाका लागि समेत सेनिटरी प्याड निःशुल्क वितरण गर्ने कार्यक्रम सञ्चालन गरे पनि जेलभित्रको एउटा ठूलो समस्या हल हुन्छ ।

कुनै कसुरमा दोषी ठहरिएका कैदी होऊन् या पुर्पक्षका क्रममा थुनिएका बन्दीहरू, हरेकलाई कारागारभित्र न्यूनतम मानवोचित जीवन जिउने हक हुन्छ । तर नेपालका अधिकांश कारागारका भौतिक अवस्था र व्यवस्थापकीय पक्षले कैदीबन्दीको त्यो अधिकारको संरक्षण गर्दैनन्, गरेका छैनन् । महिलाहरूका हकमा त झनै गरेका छैनन् । सबै कैदीबन्दीका निम्ति कारागार कुनै यातनालय नभएर सुधारगृह हो । त्यहाँ उनीहरूलाई मानवोचित व्यवहार र वातावरण प्रदान गर्नुपर्छ । राज्यको असंवेदनशीलताका कारण त्यहीँभित्रबाट उनीहरूमा थप रोग पलाउने अवस्था आउन दिनु हुँदैन । त्यसैले सरकारले महिला कैदीबन्दीको संख्या र समस्या विचार गरेर उनीहरूको यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्यबारे छुट्टै नीतिगत व्यवस्था नै गर्न आवश्यक छ, जसले उनीहरूले भोग्नुपरिरहेका समस्याहरू सम्बोधन गर्न सकोस् ।

प्रकाशित : श्रावण १९, २०७९ ०७:१६
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

३४ वर्षपछि कोसीले धार बदल्दा बस्ती जोखिममा

२०४५ सालको भूकम्पपछि धार परिवर्तन गर्दै कोसी पूर्व लागेपछि त्यहाँ बस्ती बस्न थाल्यो, अहिले कोसी पुरानै बाटोमा फर्कंदा तिनै बस्ती उच्च जोखिममा परे ।
उदयपुरमा २ हजार ५ सय परिवार विस्थापित । सप्तरीको गोबरगाढामा एक सय परिवार थुनिए । कोसी ब्यारेजका ५६ मध्ये ४६ ढोका खोलिए ।
डिल्लीराम खतिवडा, अवधेशकुमार झा

उदयपुर, सप्तरी (हनुमाननगर) — दुई महिनायता पश्चिम धार कटान गर्दै आएको सप्तकोसी बुधबार उदयपुरको बेलका नगरपालिका–८ डुम्रिबोटेबाट तल्लो तटीय क्षेत्र पसेको छ । पहाडी क्षेत्रमा लगातारको वर्षासँगै कोसीमा आएको बाढीले कटान तीव्र भइरहेको हो । डुम्रिबोटेमा झन्डै ३ सय मिटर जमिन कटान गरी कोसी बस्ती पसेको छ । नगरपालिकाको १, २, ३, ८ र ९ तथा सुनसरी बराह क्षेत्रका ६ र ९ वडाका धौरीटापु, श्रीलंका टापु, भागलपुर, करैया, तपेश्वरीलगायत बस्ती जोखिममा परेका छन् । 



डुम्रिबोटेमा कटान गरेर कोसी पुरानै धारमा बग्न थालेपछि सर्वसाधारण त्रासमा छन् । अहिले जहाँबाट कोसीको बाढी पसेको छ, २०४५ सालअघि सोही ठाउँबाट कोसी बग्थ्यो । २०४५ सालको भूकम्पपछि कोसी बिस्तारै धार परिवर्तन गर्दै पूर्वतर्फ लाग्यो । कोसी पूर्व फर्केपछि त्यहाँ २०५१ सालपछि बस्ती बस्न थाल्यो । अहिले कोसीले धार बदलेर पुरानै ठाउँमा आउँदा बस्ती प्रभावित भएका हुन् । राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणले अस्थायी बाँध बाँधे पनि बाढीले कटान गरिरहेको छ ।

संघीय, प्रदेश र स्थानीय सरकारले कटान नियन्त्रणका लागि दुई महिनायता गरेको प्रयास सफल नहुँदा कोसी बस्तीतर्फ बढेको बेलका नगर प्रमुख अशोक कार्कीले बताए । कटान जारी रहेको र कोसीको मूल प्रभाव पनि पश्चिम (उदयपुरतर्फ) मोडिएकाले धेरै ठूलो जोखिम देखिएको उनको भनाइ छ । ‘अहिलेकै अवस्थामा कटान भइरहने र बहाव पूर्व मोडिएन भने पुरै कोसी नगरपालिकाको तल्लो क्षेत्र भएर बग्ने निश्चित छ,’ उनले भने, ‘नगरको तल्लो क्षेत्र कोसी बहाव क्षेत्रभन्दा होचो भएकाले उच्च जोखिम छ ।’

कार्कीका अनुसार बेलकामा २ हजार ५ सय घरपरिवारका २० हजारभन्दा बढी जनसंख्या विस्थापित भएका छन् । तीमध्ये १ हजार ८ सयको उद्धार गरिएको छ । श्रीलंका ३, ८ र ९ तथा सुनसरीको बराह क्षेत्र नगरपालिका ६ र ९ का परिवार विस्थापित भएका उदयपुरका प्रमुख जिल्ला अधिकारी वीरेन्द्रकुमार यादवले बताए । ‘बुधबार रातिसम्म उद्धार कार्य जारी छ,’ उनले भने । उद्धारका लागि नेपाल प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी, नेपाली सेना तथा स्थानीय खटिएका छन् । उद्धार गरिएकालाई उच्च स्थानमा रहेका विद्यालय, सामुदायिक भवन, मन्दिर तथा चर्चमा राख्ने तयारी छ । ‘अहिले नगरको ८ र ९ वडाको केही भाग साथै ३ नम्बर वडाको अधिकांश भाग डुबान भइसक्यो,’ नगर प्रमुख कार्कीले भने, ‘डुबान बढ्दै गएकाले प्रभावित क्षेत्रका बासिन्दालाई सुरक्षित स्थानमा लगिरहेका छौं ।’ प्रभावित क्षेत्रका स्थानीय घरमा भएको खाद्यान्न, लत्ताकपडा र बस्तुभाउ लिएर सुरक्षित स्थानतर्फ गइरहेको वडा ३ का सदस्य फागुनी कार्कीले बताए । अहिलेकै अवस्थामा कोसी बहाव बढ्दै गए सप्तरीको सप्तकोसी नगरपालिकाका ६ र ७ वडामा समेत असर गर्ने सम्भावना रहेको नगरप्रमुख कृष्णप्रसाद ढकालको भनाइ छ ।

यसैबीच, प्रदेश १ का आन्तरिक मामिला तथा कानुनमन्त्री केदार कार्कीले कोसीपीडितलाई राहत व्यवस्थापन गरिने बताए । ‘तत्काल जोखिममा परेका सर्वसाधारणको ज्यान बचाउने काम हुन्छ,’ स्थलगत अनुगमनमा आएका उनले भने, ‘बढी जोखिममा रहेका बस्तीलाई स्थानीय सरकार र प्रदेश सरकारको विपत् व्यवस्थापन समितिको संयुक्त प्रयासमा सुरक्षित स्थानमा सार्नेछौं ।’

गोबरगाढा बस्तीमा कटान

सप्तकोसीको बाढीले बुधबार हनुमाननगर कंकालिनी नगरपालिका–१३ स्थित गोबरगाढा बस्ती कटान गरेको छ । गोबरगाढाको सामुदायिक भवन बगाइसकेको छ भने स्थानीय अग्लो स्थानमा टहरा हालेर बसिरहेका छन् । बाढीले कोसीको मध्य भागमा रहेको यो बस्ती बर्सेनि डुबानमा पर्दै आएको छ । बुधबार गोबरगाढास्थित शारदा आधारभूत विद्यालय र स्वास्थ्य चौकी भवन कटान गरिरहेको वडाध्यक्ष कुशेश्वर यादवले बताए ।

बस्तीमा कटान सुरु भएपछि केही दिनअघिदेखि नै स्थानीयले थातथलो छाड्न सुरु गरेका थिए । वडाध्यक्ष कुशेश्वरका अनुसार गोबरगाढामा एक सय परिवारका ३ सय जनाभन्दा बढी छन् । कटानबाट जोगाउन स्थानीयले विद्यालय र स्वास्थ्य चौकीको छाना, झ्याल–ढोकालगायतका संरचना निकालेर थन्क्याएका छन् । ‘विद्यालय र स्वास्थ्य चौकी बग्ने निश्चित जस्तै भयो,’ वडाध्यक्ष यादवले भने, ‘छाना, झ्याल–ढोकालगायत खुल्ने सामान सुरक्षित स्थानमा सारेका छौं ।’ उनका अनुसार अहिले डुंगाको सहारामा पनि गोबरगाढा पुग्न सकिने स्थिति छैन । सप्तरीका प्रमुख जिल्ला अधिकारी जनार्दन गौतमले गोबरगाढाको अवस्थाबारे निरन्तर जानकारी लिइरहेको बताए । ‘गोबरगाढामा कति मानिस छन् त्यसको यकिन भइरहेको छैन,’ उनले भने, ‘टापुबाट सार्नैपर्ने भए सुरक्षा निकायलाई तयार अवस्थामा राखेका छौं ।’

हनुमाननगर कंकालिनी नगरपालिकाका विपद् व्यवस्थापन अधिकृत अमितकुमार पाठकले गोबरगाढामा अवस्था असहज रहेकाले स्थानीयलाई सुरक्षित गर्नेतर्फ पहल सुरु गरिएको बताए ।

यसैबीच, पानीको बहाब बढेपछि कोसी ब्यारेजका ५६ मध्ये ४६ ढोका खोलिएका छन् । नदी बेलका नगरपालिकाको डुम्रिबोटेतर्फ सोझिए पनि ब्यारेजबाट पानीको बहाब कम भएको छैन । बुधबार राति ८ बजेको मापनअनुसार ब्यारेज भएर २ लाख ४३ हजार १ सय ८० क्युसेक प्रति सेकेन्डका दरले पानीको बहाब भइरहेको सप्तरीका प्रहरी प्रमुख एसपी अभिनारायण काफ्लेले बताए । उनका अनुसार जोखिम बढेपछि सप्तरीको सप्तकोसी र कञ्चनरूप नगरपालिकामा कोसी तटबन्ध छेउछाउ नजान र तटीय क्षेत्रमा बसोबास गरिरहेकालाई सतर्क रहन आग्रह गरिएको छ । ती क्षेत्रका प्रहरी युनिटलाई परिचालन गरी सूचना लिने काम भइरहेको उनले बताए ।

प्रकाशित : श्रावण १९, २०७९ ०७:१३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×