विषादी प्रयोगमा सावधानीको खाँचो- विचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement
सम्पादकीय

विषादी प्रयोगमा सावधानीको खाँचो

सम्पादकीय

कृषि उत्पादनहरूमा अत्यधिक विषादी प्रयोगका कारण मानव स्वास्थ्यमा गम्भीर असर परिरहेको छ । एकातिर, पर्याप्त सावधानी नअपनाई बालीमा विषादी छर्कंदा किसानहरूले विभिन्न स्वास्थ्य समस्या भोगिरहेका छन् भने, अर्कातिर अधिक विषादी प्रयोग गरी फलाइएका, भण्डारण गरिएका र पकाइएका तरकारी/फलफूलमार्फत उपभोक्ताले पनि मन्द रूपमा ‘विष’ खाइरहेका छन् ।

यसरी बाली उत्पादक किसानदेखि आम उपभोक्तासम्म प्रताडित बनिरहँदा पनि विषादीको मात्रा घटाउन भने सरकारी तहबाट खासै पहल भएको पाइँदैन । थोरै जग्गामा धेरै फलाउने र अधिकतम लाभ लिने अभिप्रायले किसानहरूले विषादीको जथाभावी प्रयोग गरिरहेकै छन् ।

धेरै किसान खेतीबालीमा लाग्ने रोगकीरा हटाउन कृषि प्राविधिकको होइन, बीउबिजन र कीटनाशक औषधि बेच्ने स्थानीय पसलेको भर पर्छन् । विषादीको मात्रा तथा मापदण्डबारे मात्र होइन, त्यसको नाम–कामबारे पनि राम्ररी जानकारी नभएका किसानहरूले छर्कने क्रममा सुरक्षा सावधानी पनि अपनाउँदैनन् । कतिले त नाकमुखसमेत नढाकी विषादी छर्किन्छन्, हातमा पन्जासम्म लगाउँदैनन् । यही कारण कति किसान क्यान्सरजस्ता नसर्ने तर घातक रोगबाट पीडित बन्न पुगेका छन् ।

खास गरी तरकारी धेरै फल्ने क्षेत्रहरूमा बढी समस्या देखिएका छन् । उदाहरणका लागि, सर्लाहीको हरिवन, घुर्कौलीमा पाँच वर्षयता क्यान्सर रोगले २२ जनाको मृत्यु भइसकेको छ भने, आधा दर्जनभन्दा बढी बिरामी छन् । बिरामीमध्ये अधिकांशमा छाला तथा रगतको क्यान्सर छ । हरिवनमा मात्रै गत आर्थिक वर्षमा ३६ जना क्यान्सर रोगी नगरपालिकाको सम्पर्कमा आएका थिए । वास्तविक पीडितको संख्या योभन्दा बढी हुन सक्छ । सर्लाहीकै वाग्मती नगरपालिकामा मात्र पाँच वर्षयता १ सय ४६ जना क्यान्सर रोगी पालिकाको सम्पर्कमा आएका छन् । लालबन्दीमा नगरपालिकामा पनि गत आर्थिक वर्षमा मात्र ४४ जना क्यान्सरका नयाँ रोगी पालिकासम्म आइपुगेका थिए । तीमध्ये धेरैजसो तरकारीको व्यावसायिक खेती गरिने क्षेत्रका छन् । अन्यत्र पनि विषादी प्रयोग गर्ने क्षेत्रका मानिसमा क्यान्सरको समस्या देखिएको छ । विषादीकै कारण टाउको–पेट दुख्ने, आँखा पोल्ने, छाला चिलाउने, वाकवाकी लाग्नेजस्ता तत्कालीन समस्या भोग्ने किसानको संख्या त निकै धेरै छ ।

बालीमा रोगकीराको प्रकोप बढेसँगै रासायनिक मल र विषादीको प्रयोग बढ्दो छ, माटोको उर्वराशक्ति घट्दो छ । यसको दुश्चक्र कस्तो छ भने, फेरि बढी फलाउन वा बाली खेर जान नदिन किसानहरू विषादीमा जोड दिन्छन्, जसको दुष्परिणाम उनीहरू स्वयंदेखि उपभोक्तासम्मले नै भोग्नुपरेको छ । विषादी छरेको केही दिनसम्म तरकारी टिप्न नहुने भए पनि सबै किसानले यो नियम पालना गर्दैनन् । बजारमा माग बढी र आपूर्ति कम भएकै बेला आफ्नो उत्पादन बिक्री गर्न सकेमा धेरै पैसा पाइने लोभले कतिपय किसानले जानीजानी उपभोक्तासम्म विष पुर्‍याइरहेका छन् । मानव स्वास्थ्यमा गम्भीर असर पुर्‍याइरहेको विषादी प्रयोगमा भइरहेको यो लापरबाही रोकिनुपर्छ ।

निश्चय पनि बिचौलिया मात्र मोटाउने बजारचक्रका कारण किसानहरूलाई सरकारले सबै किसिमको ढाडस दिनु आवश्यक छ । त्यसैले उत्पादनमा कुनै असर नपर्ने गरी रासायनिक विषादीको वैकल्पिक विधि प्रयोग गर्न उनीहरूलाई प्रोत्साहन गरिनुपर्छ । गाईवस्तुको पिसाब र वनस्पति प्रयोग गरी बनाइने जैविक विषादीलगायतका वैकल्पिक विधिहरू उनीहरूलाई सिकाउनुपर्छ । रासायनिक विषादी प्रयोगलाई योजनाबद्ध रूपमै निरुत्साहित गर्नुपर्छ । यस्तो विषादी नै प्रयोग गर्दा पनि कृषि प्राविधिकको सल्लाह लिन, मापदण्डको पालना गर्न र स्वास्थ्य सुरक्षा अपनाउन लगाउनुपर्छ । यस अतिरिक्त, सरकारले देशका विभिन्न स्थानमा विषादी मापन मेसिन सञ्चालनमा ल्याई नियमित रूपमा नमुना परीक्षण गर्नुपर्छ । विषादीका कारण खान अयोग्य कृषि उत्पादनहरूलाई बजारमा पठाउन प्रतिबन्ध लगाउनुपर्छ । अरू देशबाट आयातित सामग्रीको हकमा पनि यो नियम लगाउनुपर्छ ।

प्लान्ट क्वारेन्टिन तथा विषादी व्यवस्थापन केन्द्रका अनुसार आर्थिक वर्ष २०७७/७८ मा मात्रै मुलुकमा १ अर्ब ६ करोड १८ लाख २३ हजार रुपैयाँ बराबरको ७ लाख ८३ हजार ३ सय ४३ किलो विषादी आयात भएको छ । जानकारहरूका अनुसार अनौपचारिक रूपमा पनि उत्तिकै विषादी भित्रिने गरेको छ । यसबाटै थाहा हुन्छ, कृषि उत्पादनमा कति विषादी प्रयोग भइरहेको छ भन्ने । सरकारले मानव स्वास्थ्यमा गम्भीर असर गर्ने २१ प्रकारका विषादीमाथि प्रतिबन्ध लगाएको पनि छ । तर भारतसँगको खुला सीमाका कारण प्रतिबन्धित विषादी भित्रिएर सजिलै बिक्री–वितरण भइरहेको छ । सरकारले यसरी लुकीछिपी भइरहेको हानिकारक विषादी आयात र बिक्री–वितरणमा पूर्ण रूपमा रोक लगाउनुपर्छ ।

समग्रमा, सरकारले आफ्ना संयन्त्रहरूको उचित परिचालन गरी किसानलाई विषादी र यसको प्रयोगबारे सुसूचित र प्रशिक्षित गर्नुपर्छ, कृषि प्राविधिकहरूको उपस्थिति बढाउनुपर्छ, विषादी परीक्षण स्थलहरू विस्तार गनुपर्छ, र हानिकारक विषादीहरूको बिक्री–वितरण ठप्प पार्नुपर्छ । अनि मात्रै असुरक्षित विषादीको प्रयोगबाट किसान र उपभोक्ता दुवै जोगिन सक्छन् ।

प्रकाशित : श्रावण १८, २०७९ ०६:५२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

अमेरिकी सभामुख पुगेसँगै ताइवान वरपर चीनको सैन्य अभ्यास

२५ वर्षयता ताइवान भ्रमण गर्ने पेलोसी पहिलो अमेरिकी उच्च अधिकारी
एजेन्सीहरू

ताइपेई सिटी/वासिङ्टन — चीनको कडा चेतावनीबीच अमेरिकी सभामुख नान्सी पेलोसी ताइवान पुगेकी छन् । एसिया भ्रमणका क्रममा पेलोसी मंगलबार साँझ ताइवानको राजधानी ताइपेई सिटीस्थित सोङसान विमानस्थलमा उत्रिएकी हुन् । अमेरिकी उच्च अधिकारीको भ्रमण र चीनको प्रतिक्रियाले दुई शक्ति राष्ट्रबीच तनाव चर्काएको छ । 



सिंगापुर भ्रमण सकेर मंगलबार मलेसिया पुगेकी पेलोसी स्थानीय समयअनुसार साँझ १०.४५ मा ताइपेई सिटीमा उत्रँदा ताइवानका विदेशमन्त्री जोसेफ ऊ र अमेरिकी प्रतिनिधि सन्द्रा ओउडकिर्कले स्वागत गरे । ताइवान पुगेलगत्तै विज्ञप्ति जारी गर्दै पेलोसीले भनेकी छन्, ‘यो भ्रमण जीवन्त लोकतन्त्रप्रति ताइवानको अविचलित प्रतिबद्धतालाई अमेरिकी समर्थन र सम्मान हो । ताइवानका २ करोड ३० लाख जनतासँगको ऐक्यबद्धता आज र सधैंका लागि महत्त्वपूर्ण छ ।’ भ्रमण इन्डो प्यासिफिक पारस्परिक सुरक्षा, आर्थिक साझेदारी एवं लोकतान्त्रिक सुशासनमा केन्द्रित रहेको पेलोसीको विज्ञप्तिमा उल्लेख छ ।

पेलोसीले बुधबार बिहान ताइवानकी राष्ट्रपति साई इंग–वेनसँग भेटवार्ता गर्दै छिन् । चीनको मानवअधिकारका विषयमा कडा आवाज उठाउने अधिकारकर्मीहरूको समूहसँग पनि उनले भेट गर्ने कार्यक्रम छ ।

२५ वर्षयता ताइवान भ्रमण गर्ने पेलोसी पहिलो अमेरिकी उच्च अधिकारी हुन् । सन् १९९७ मा तत्कालीन अमेरिकी सभामुख न्युट गिंगरिचले ताइवान भ्रमण गरेका थिए । पेलोसीको कार्यालयले भने यसअघि ताइवान भ्रमणबारे औपचारिक जानकारी दिएको थिएन । अमेरिकी राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद्का प्रवक्ता जोन किर्बीले अमेरिका चीनसँग द्वन्द्व बढाउने पक्षमा नरहेको उल्लेख गर्दै ताइवान भ्रमणबारे पेलोसी आफैंले निर्णय गर्ने बताएका थिए । ‘पेलोसी अमेरिकी संसद्की सभामुख हुन्, उनको भ्रमणको कार्यतालिका सरकारले बनाउँदैन,’ अमेरिकी अधिकारीहरूको भनाइ छ ।

ताइवानलाई आफ्नो अभिन्न भूभाग भन्दै आएको चीनले त्यहाँ अमेरिकी अधिकारीलाई बोलाएको विषयमा शृंखलाबद्ध रूपमा आक्रामक अभिव्यक्ति दिइरहेको छ । पेलोसी ताइवान पुग्नुअघि चीनका विदेशमन्त्री वाङ यीले ताइवान मामिलामा अमेरिकी राजनीतिज्ञले आगोसँग खेलेको भन्दै त्यसको परिणाम सुखद नहुने प्रतिक्रिया दिए । विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता झाओ लिजियानले पनि यस्तै अभिव्यक्ति दिएका थिए । ‘पेलोसीले ताइवान भ्रमण गरे आफ्नो सम्प्रभुता तथा क्षेत्रीय अखण्डता रक्षाका लागि चीनले कडा कदम चाल्नेछ । तर, आगोसँग खेल्न खोज्नेहरू जलेर खरानी हुनेछन् । हामी जुनसुकै घटनाको प्रतिक्रियाका लागि पूर्ण रूपमा तयार छौं । पीएलए (चिनियाँ सेना) मूकदर्शक भएर बस्नेवाला छैन ।’

पेलोसी ताइवान उत्रिसकेपछि चिनियाँ विदेश मन्त्रालयले विज्ञप्ति जारी गर्दै ‘पेलोसीको भ्रमणले एक चीन सिद्धान्तको गम्भीर उल्लंघन भएको र यसले चीन–अमेरिका सम्बन्धको राजनीतिक जगमा गहिरो असर पुग्ने’ प्रतिक्रिया दिएको छ । विज्ञप्तिमा चीनले ‘ताइवान कार्ड नखेल्न र चीनको आन्तरिक मामिलामा हस्तक्षेप नगर्न तथा गलत र खतरनाक बाटोमा अघि नबढ्न’ अमेरिकालाई चेतावनी दिएको छ । चीनले सोमबारदेखि नै ताइवानी सीमा क्षेत्रमा हवाई तथा समुद्री युद्ध अभ्यास गरिरहेको छ ।

यही मौकामा तैनाथ चिनियाँ सेनाले ताइवानमाथि सैनिक दबाब बढाउने रणनीतिक विश्लेषकहरूको अनुमान छ । अमेरिकाले पनि एसिया–प्रशान्त क्षेत्रमा गतिविधि बढाउने अनुमान गरिएको छ । जसका कारण उक्त क्षेत्रको तनाव थप जटिल बन्नेछ । यो वाकयुद्ध वास्तविक द्वन्द्वमा परिणत भए ताइवानमा नयाँ संकट निम्तिने र त्यसले विश्वव्यापी बजार र आपूर्ति शृंखला ध्वस्त पार्न सक्ने विज्ञहरू बताउँछन् । ताइवानले भने आफ्नो भूमि रक्षा गर्न सक्षम र प्रतिबद्ध भएको जनाएको छ । ‘चिनियाँ धम्कीको प्रतिक्रिया दिन ताइवान सक्षम छ । आफ्नो भूमि रक्षा गर्न ताइवानी सेना प्रतिबद्ध, सक्षम र विश्वस्त छ । हामीले विभिन्न तयारी गरिरहेका छौं,’ ताइवानी रक्षा मन्त्रालयलाई उद्धृत गर्दै समाचार संस्था एएफपीले जनाएको छ ।

चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङले ताइवानलाई उपयुक्त समयमा चीनमा एकीकृत गर्ने बताउँदै आएका छन् । ‘मातृभूमिको एकीकरण गर्ने ऐतिहासिक जिम्मेवारी पूरा गर्नुपर्छ । र, यो अवश्य पूरा हुनेछ,’ चीनबाट राजशाही अन्त्य भएको ११० औं वर्षगाँठका अवसरमा राष्ट्रपति सीले भनेका थिए । राष्ट्रपति सीले ‘एक देश : दुई प्रणाली’ अन्तर्गत शान्तिपूर्ण रूपमा ताइवानसँग एकीकरण गर्न चाहेको बताएका थिए । ताइवानले भने बेइजिङका क्रियाकलाप ‘घुसपैठ, उत्पीडन र उत्तेजक’ भएको जनाउँदै त्यस्ता कदम रोक्न आह्वान गर्दै आएको छ ।

सन् १९४० को दशकमा चर्किएको गृहयुद्धले चीन र ताइवान अलग भएका हुन् । माओ त्सेतुङका कम्युनिस्ट सेना र चियाङ काई सेकका कोमिङ्ताङ सेना मिलेर देशलाई जापानी उपनिवेशबाट मुक्त गराएपछि राज्यशक्तिमा पुग्न आपसमा लडेका थिए । भीषण लडाइँपछि चियाङ र उनको कुमिङ्ताङ सरकारका अधिकारी सन् १९४९ मा भागेर ताइवान पुगेका थिए । धेरै समयसम्म ताइवानमा यही समूहको दबदबा थियो । स्थानीय नागरिकले सरकार तानाशाही भएको भन्दै व्यापक विरोध गरेपछि चियाङका छोरा चियाङ चिङ कुओले प्रजातान्त्रीकरणको अभ्यास गरेका थिए । पछि राष्ट्रपति ली तेङ हुईले संवैधानिक परिवर्तन गर्दै प्रजातान्त्रिक राजनीतिक व्यवस्थातर्फ मुलुकलाई लगे । उनलाई ताइवानको ‘प्रजातन्त्रका पिता’ पनि भनिन्छ ।

आफ्नो छुट्टै संविधान रहेको ताइवानमा नेताहरू लोकतान्त्रिक प्रक्रियाबाट चुनिन्छन् । तर चीनले भने ताइवान आफ्नो अभिन्न भुभाग भएको भन्दै उचित समयमा एकीकरण गरेरै छाड्ने बताउँदै आएको छ । संसारका धेरै मुलुक र ताइवानबीच दुई देशको रूपमा दौत्य सम्बन्ध छैन । तर ताइवानले आफ्नो रक्षा गर्न पाउने विषयसँग सम्बन्धित कानुन अमेरिकाले बनाएको छ । ताइवानसँग झन्डै ३ लाख सक्रिय सेना छन् ।

प्रकाशित : श्रावण १८, २०७९ ०६:३४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×