राजनीतिमा भुइँफुट्टा जगजगी- विचार - कान्तिपुर समाचार

राजनीतिमा भुइँफुट्टा जगजगी

पञ्चायत ढलेसँगै उक्त व्यवस्थाले निर्माण गरेको भुइँफुट्टा वर्ग पनि बिलायो भनेको त कांग्रेस–कम्युनिस्टको राजनीतिमा रूपान्तरित पो भएछ ।
कृष्ण खनाल

अहिलेको राजनीति र चुनावको विकृति देख्दा मलाई बीपी कोइरालाले ४२वर्षअघि भनेको झलझली सम्झना भइरहेछ । जनमतसंग्रहपछि राष्ट्रिय पञ्चायतको चुनाव हुँदै थियो । चुनावमा लोभ्याउने केही सकारात्मक कुराहरू पनि थिए- बालिग मताधिकार, राष्ट्रिय पञ्चायतप्रति उत्तरदायी सरकार आदि । चुनाव लड्ने कि नलड्ने भनेर नेपाली कांग्रेसमा द्वन्द्व थियो ।

नेताहरू देशका विभिन्न भागमा कार्यकर्ता भेला गरेर परामर्श गर्दै थिए । भेलामा सम्बोधन, छलफलका अतिरिक्त बीपी बौद्धिक अन्तरक्रिया पनि गर्थे । धनगढीमा कैलाली बारले आयोजना गरेको एउटा गोष्ठीमा चुनावमा भाग लिनु मात्र प्रमुख कुरा होइन, त्यसमा पार्टीको आदर्श, सिद्धान्त र राजनीति कसरी सुरक्षित हुन्छ, त्यसलाई प्रधान बनाएर हेर्नुपर्छ भन्दै पञ्चायत व्यवस्थाले नेपालको राजनीतिमा एउटा नयाँ वर्ग, ‘भुइँफुट्टा तत्त्व’ को संरचना गर्‍यो भनेर त्यसका बारेमा लामो व्याख्यान दिएका थिए । उनको विश्लेषण थियो, त्यो तत्त्व न सामन्ती थियो, न पुँजीपति, तर राजनीतिको लाभ लिएर देशको शोषण गर्थ्यो । त्यसको नेपालको कृषि, उद्योगधन्दा वा कुनै पनि उद्यमशीलता र व्यवसायसँग सम्बन्ध थिएन । केवल सत्ता राजनीतिको धन्दाबाट पोषित थियो ।

बीपीको भनाइ थियो, ‘नेपालसँग यो वर्गको कुनै वास्ता छैन । ठूलठूला घरहरू बन्दै छन्, खेतमा उब्जनी नहोस्, सुखा परेर जाओस्, अन्नको ढुवानी गर्न परिरहेको छ, तर यो वर्गको भने समृद्धिमाथि समृद्धि भएर गइराख्या छ ।’ आज हरेक वर्ष किसानले बाली लगाउने बेलामा मलखादको अभाव हुन्छ, त्यसको कुनै कारण छैन, मन्त्रीको लेनदेन धन्दाबाहेक । सरकार र मन्त्रीपिच्छे ठेक्कापट्टा फेरिन्छन्, सचिवहरूको सरुवा हुन्छ । त्यसका पछाडि कमिसन र आर्थिक लेनदेनका खेल सबै उदाङ्गै, नबुझ्ने कोही छैन । अहिले राजनीति गर्नेहरू मन्त्री हुन्, सांसद हुन वा गैरसांसद, राजनीतिको ओत पाएका कसको उन्नति रोकिएको छ र ? को भएनन् नवधनाढ्य ? कसको छैन काठमाडौंमा घरबार ? आफ्नै नाममा देखाउने बैंक खाता, घरघडेरी नै किन चाहियो र ? सबै कुरा सेवामा हाजिर छँदै छ । राजनीतिमा हैकम जमाएपछि कानुनी दर्ता हुनु नहुनुको चिन्ता पनि भएन ।

बीपी अहिले हाम्रासामु छैनन्, उनी बितेको पनि ४० वर्ष भयो । जसले त्यो वर्गको सृजना गर्‍यो भनेको हो, त्यो पञ्चायत ढलेको पनि ३२ वर्ष नाघिसक्यो । त्यससँगै पञ्चायतले निर्माण गरेको त्यो भुइँफुट्टा वर्ग पनि बिलायो भनेको त कांग्रेस, कम्युनिस्टको राजनीतिमा रूपान्तरित पो भएछ । यो मेरो मात्र भनाइ होइन । २०५२/५३ सालतिरको कुरा हो, म किसुनजी (कृष्णप्रसाद भट्टराई) लाई भेट्न गएको थिएँ । उनले स्कुल पढ्ने गरिब विद्यार्थीका लागि आफ्नोतर्फबाट २५ या २६ लाख रुपैयाँ राखेर एउटा कोष स्थापना गरेका रहेछन् । सीडीओ अफिसमा दर्ता गरेको एउटा फाइल रहेछ, त्यो ‘हेर्’ भनेर मलाई दिए । त्यो हेरेपछि मैलै भनें, ‘किसुनजी, काम त राम्रो गर्नुभयो, तर कहाँबाट आयो यत्रो पैसा ? तपाईंको सम्पत्ति भनेको त्यो सानो कन्तुर, सुराही र छाता न हुन् ? एक वर्ष प्रधानमन्त्री बन्नुभयो, त्यसबेलाको सबै तलब भत्ता जोड्दा पनि यति पैसा बन्दैन ।’ जवाफमा उनले भने, ‘बाबु, हामीले पञ्चायत त ढाल्यौं, तर त्यसका सबै कुसंस्कार आफैंले वरण गरेछौं ।’ उनको जवाफ बडो मर्मस्पर्शी थियो । अहिले त्यो झन्झन् ज्वलन्त हुँदै गएको छ ।

अहिले राज्यका सबै काम सेटिङमा चल्छ भन्छन् । न्यायाधीशका फैसला पनि सेटिङमै हुन्छन्, त्यसैले प्रधानन्यायाधीश नै निलम्बित छन्, संसद्मा उनीविरुद्ध महाभियोगको प्रस्ताव छ । त्यो अगाडि बढ्दैन किनभने अगाडि बढाउँदा सेटिङका अरू धेरै पोल खुल्ने सम्भावना छ । प्रधानमन्त्री हुने व्यक्ति सिंहदरबार त जानै छाडिसके, सबै कामधन्दा निजी सचिवालयले मिलाइदिन्छ । अहिले प्रधानमन्त्री र नेताहरू आफैं अघि सर्नु पनि पर्दैन नजिकका विश्वासिला एजेन्टले गरिदिन्छन् । देखिनेभन्दा नदेखिने सेटिङका भेटघाटहरू ज्यादा हुन्छन् । गिरिजाप्रसाद कोइरालाको एक पटक सल्लाहकार भएर केही महिना बस्दा सिंहदरबार र बालुवाटारमा प्रधानमन्त्रीको दिनभरको कार्यक्रम टाइप भएको एक पाना कागज आउँथ्यो । तर बालुवाटारमा हुने कैयौं भेटघाट त्यसमा पर्दैनथे । सायद, नदेखिने ती भेटघाट आफन्त र पारिवारिक भनिए पनि सेटिङभित्रका थिए होलान् ।

कथित नेताहरूलाई लाग्दो हो, हामी मिलेपछि कसले के गर्न सक्छ र ? लाखौंलाख मानिसलाई पार्टी सदस्यता बनाएका छौं, भेडाबाख्रालाई झैं तिनको झुन्ड परिचालन गर्ने गोठालाहरूको केही न केही व्यवस्था गरिदिएकै छौं । पार्टीको नेतृत्वमा आफ्नो जुन सेटिङ छ, त्यसलाई कसैले तोड्न नसक्ने किल्ला बनाएका छौं । अख्तियार, अदालत अनुसन्धान सबै हाम्रै कब्जामा छन् । जनताले हामीलाई नै भोट दिएका छन् । सडकमा केही नागरिक कराउँदैमा, कसैले पत्रपत्रिकामा केही लेख्दैमा वा सामाजिक सञ्जालमा टाँस्दैमा के हुन्छ र ? हुन पनि, ६०–७० करोडका डिलहरू भाइरल भए, अर्बौं जाने बालुवाटारका जग्गा कारोबार भए । राष्ट्रिय सम्पत्तिको लुट भैराखेको छ । तर के फरक पर्‍यो र ? अहिले बजेटको चीरहरण भयो भन्छन्, बिचौलियाको सेटिङलाई खुलेआम मन्त्रीले भित्र्याए । त्यसैका लागि त मन्त्री हुने हो, राजनीति गर्ने हो । के फरक पर्‍यो र ? नेताको कोपभाजन नपरेसम्म अख्तियार, अदालत, अनुसन्धान कसैले पनि छुन सक्दैन ।

केही महिनामा संसद् प्रतिनिधिसभाको चुनाव हुनेवाला छ । नयाँ पार्टीहरू गठन भएका छन्, परम्परागत पार्टी वृत्तभन्दा बाहिर कैयौं नयाँ अनुहार उम्मेदवारी घोषणाको होडमा छन् । चुनावका बेला यस्तो हुनु कुनै नयाँ र अस्वाभाविक होइन । चुनाव धेरै खर्चिलो भयो भन्छन्, तर कुन नेता, पार्टी र उम्मेदवारलाई पैसाको कमी छ र ? कांग्रेस हुन् वा कम्युनिस्ट, कसले आफ्नै खर्चमा चुनाव लडेको छ र ? राजनीतिको अवैध धन्दा र राज्यको सम्पत्ति दोहन नै पैसाको स्रोत बनाएपछि चुनाव खर्चको के चिन्ता भयो र ? त्यसमाथि दायाँबायाँ छिमेकीको चुनावी टिप्स पनि आइहाल्छ । तसर्थ चुनावलाई भुइँफुट्टाहरूले जानीजानी महँगो बनाएका छन् । र यो सुनियोजित चाल हो, चुनावलाई आफ्नो कब्जामा राख्ने । जति बढी खर्चिलो बनाउन सक्यो उति इमानदार मान्छेलाई चुनावबाट पर धकेल्न सकिन्छ भन्ने कुत्सित खेल हो यो । कम खर्चमा पनि चुनाव लड्न सकिन्छ भन्ने पछिल्लो उदाहरण हुन् काठमाडौं र धरानका मेयरहरू ।

नेपाली राजनीतिको जुन विकृत रूप देखिँदै छ, भित्रभित्रै भइरहेका गम्भीर आर्थिक चलखेल, सत्ता दुरुपयोग र राज्य प्रणालीमै गम्भीर अपचलनको जे कुरा सुनिन्छु, स्थिति कहालीलाग्दो छ । वास्तवमा राज्यसत्ता चलाउनेहरूले आर्थिक अपराधको अस्त्र बोकेका छन् । राजनीति र अपराधको साङ्लो यति विघ्न कडा हुन्छ कि यसमा फसेपछि मुक्ति सम्भव छैन, ध्वस्त पार्ने र ध्वस्त हुने मात्रै बाँकी रहन्छ । सत्ताबाहिर उसले सुरक्षा देख्दैन, प्रतिद्वन्द्वीलाई पन्छाउन र सत्ता जोगाउन थप अपराध गर्दै जान्छ । नेपालको राजनीति त्यसतर्फ उन्मुख भइरहेको देखिन्छ ।

जर्ज अर्वेलले पौने शताब्दीपहिले चित्रित गरेको पाल्तु सुँगुरको खोर (एनिमल फार्म) मा राज्य व्यवस्था र राजनीति पतित हुन कम्युनिस्ट पार्टीको स्टालिनराज नै चाहिँदैन । नेताले राजनीतिक धर्म छोडेपछि त्यो जुनसुकै पार्टीको आवरणमा पनि सम्भव छ । यदि मतदाताले सशक्त हस्तक्षेप गर्न सकेनन् भने आसन्न चुनावपछि नेपालमै पनि त्यो नहोला भन्न सकिन्न । सबभन्दा दुर्भाग्यको कुरा, नेतृत्वमा पुगेकाहरूले हाम्रा पार्टीहरू खास गरी कांग्रेस, माओवादी, एमालेको संरचनालाई नै त्यस अनुसार कब्जामा राखेका छन् । अरू पार्टी पनि अपवाद छैनन्, पार्टीमा घरीघरीको फुट र विभाजन त्यसैको परिणति हो । तर मुख्य दोषी कांग्रेस र कम्युनिस्ट नै हुन् । यस्तो संरचना नतोड्ने हो भने, देउवा, दाहाल र ओलीको मात्र कुरा होइन, भोलि गगन र विश्वप्रकाशहरू नै आए पनि यो प्रवृत्ति दोहोरिँदैन भन्न सकिन्न । तर पार्टी बिग्रे, नेता पतित भए भनेर जनता निरीह भएर बस्ने कुरा हुँदैन । पार्टीभित्र, पार्टीबाहिर दुवैतिर सम्भावनाको खोजी गर्न छोड्नु हुँदैन ।

देउवाको राजनीति अब विश्रामको मोडमा पुगेको छ, उनी अत्यन्त थकित पनि देखिन्छन् । तर त्यो विरासत उनी पार्टीमा होइन परिवारमा सुरक्षित राख्न चाहन्छन् । गठबन्धनमा प्रधानमन्त्री हुने पालो अब मेरो भनेर उद्घोष गरिसके पुष्पकमल दाहाल प्रचण्डले । सुनिन्छ, दाहालले यो उद्घोष देउवाकै सहमतिमा गरेका हुन् । आफूपछि परिवारलाई नेतृत्वमा स्थपित गर्ने दुवैको साझा एजेन्डा पनि हो । चुनावपछिको पहिलो आधा कार्यकाल दाहाल प्रधानमन्त्री हुने, पछिल्लो आधा अवधि देउवा पत्नी आरजु राणा हुने रे । गएको चुनावमा नहारेको भए यसै पटक उनलाई त्यो अवसर जुट्न पनि सक्थ्यो । प्रधानमन्त्री बन्ने आरजुको आकांक्षा अदृश्य छैन । देउवानिकट एउटा गिरोह त्यसकै लागि खटेको छ । देउवा–प्रचण्डको यो साँठगाँठ हुनु कुनै आश्चर्य पनि होइन । यही बुझेर गगन थापाले आफूलाई प्रधानमन्त्रीको दाबी गरेका छन् । मलाई यो स्वागतयोग्य लागेको छ । कम्तीमा उनले सभापति शेरबहादुर देउवाको आधिपत्यलाई खुला चुनौती त दिएका छन् । उनका सहयोगी, शुभेच्छुक र मतदाता सचेत नभए यो चुनौतीलाई देउवा–दाहाल गठबन्धनले पहिल्यै तुहाइदिन पनि सक्छ ।

राजनीतिक पार्टीका मुहानहरू पूरै प्रदूषित भएका छन् । तिनको मुहान सफा गर्न यिनको संगठन संरचना, नेतृत्व पंक्ति पूरै बदल्नुपर्छ; सैद्धान्तिक सोच र आधारशिलाको पनि अद्यावधिक गर्नु जरुरी छ । नेतृत्व लिनका लागि अलि भरलाग्दा भनेर देखिएका युवा पंक्तिले निर्णायक जोखिम उठाउनु आवश्यक छ । यदि पार्टीमा सुधार र पुनर्निर्माण सम्भव छैन, गर्न सकिन्न भने पुरानालाई फालेर नयाँ पार्टीकै निर्माण पनि गर्न सकिन्छ । के गगनहरू यसका लागि तयार छन् ? असल कुराको प्रारम्भ पहिले थोरै वा एउटै व्यक्तिबाट हुन्छ । उसको निष्ठा, लगनशीलता र नेतृत्व क्षमताले अरूलाई तान्छ, अन्ततः त्यो विशाल संगठनका रूपमा झाङ्गिन्छ । नेपाली कांग्रेस, कम्युनिस्ट पार्टी आफैं त्यसका उदाहरण छन् । मैले यहाँ गगनको उदाहरण दिँदा केवल कांग्रेसका लागि मात्र यो भनिराखेको छैन । यो सम्भावना माओवादी र एमालेका युवाहरूले पनि खोज्नुपर्छ, केवल एकता भट्याएर हुँदैन, एक्लै पनि जोखिम मोल्न तयार हुनुपर्छ ।

अर्को कुरा, चुनाव कसका लागि- पार्टी र उम्मेदवारका लागि कि मतदाता जनता र मुलुकका लागि ? वास्तवमा चुनाव राजनीति कब्जा गरेर बसेका केही स्वार्थी गिरोहका लागि आफ्नो धन्दा निरन्तर राख्ने वैधानिक उपाय मात्र भएको छ । स्वार्थी गिरोहको कुचक्र र जालो तोड्न नसक्ने हो भने चुनाव हुनु–नहुनुको कुनै अर्थ छैन । सडकबाट हुन्छ वा चुनावबाट, प्रबुद्ध नागरिक तथा मतदाताहरूले पनि सशक्त हस्तक्षेप गर्ने बेला आएको छ । पार्टीभित्र सुधारको कुरा गर्नेहरू र बाहिर विद्रोही नागरिक, विद्रोही मतदाता जत्थाको घोषित/अघोषित सहकार्य आवश्यक छ । आउने चुनावमै त्यस्तो हस्तक्षेप गर्न सक्नुपर्छ । सांसद मात्र होइन, प्रधानमन्त्रीकै चुनाव जनताले गर्नुपर्छ अब । त्यसबाट नै नालायक र भ्रष्टहरूलाई राजनीतिबाट पाखा लाउन सकिन्छ ।

लोकतन्त्रमा चुनाव राजनीतिक नेतृत्व र जनताबीच सीधा संवादको आकर्षक र अत्यन्त महत्त्वपूर्ण अवसर पनि हो । जनसंवादको नयाँ भाष्य दिन नसक्ने नेता र पार्टी असान्दर्भिक हुँदै जान्छन् । अहिलेको राजनीतिमा पुरानो नेतृत्व र अन्तरपुस्ता संवादको संकट बढ्दो छ । सनातनी राजनीति सन्दर्भहीन भइरहेको छ । काठमाडौं महानगरको चुनावमा निर्वाचित मेयर बालेन्द्र शाहको उम्मेदवारी र उनको पक्षमा अभिव्यक्त भावनालाई प्राध्यापक अभि सुवेदीले राजनीतिको नयाँ भाष्य भनेर बहुत रोचक व्याख्या गरेका छन् ‘द काठमान्डु पोस्ट’ (२४ अप्रिल २०२२) मा । प्राध्यापक सुवेदीसँग राजनीतिलाई समसामयिक दर्शन, साहित्य र कलासँगलाई जोड्ने बेजोडको क्षमता छ । यही कुरा हाम्रो राजनीतिशास्त्र लगायत समाजशास्त्रीय अध्ययनमा अभाव छ । म आफैंलाई पनि राजनीति र शास्त्रका कैयौं कुरामा जडता लाग्छ । राजनीतिक अभ्यास र प्रयोगमा नयाँपनको खोजीमा म रमाउँछु । तर राजनीति गर्नेहरू यथास्थितिको मोहबाट मुक्त हुन सक्तैनन् । त्यसैले हाम्रो राजनीतिमा सामाजिक संवादको दूरी बढिरहेको छ र उनीहरूको राजनीति नयाँ पुस्ताका लागि असान्दर्भिक हुँदै छ ।


प्रकाशित : असार १९, २०७९ ०८:००
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

खाली जग्गामा जडीबुटी रोपिँदै

प्राविधिकको प्रत्यक्ष निगरानीमा १ लाख बिरूवा रोप्ने अभियान
माधव अर्याल

पाल्पा — खेती गर्न छाडेकाले पाल्पामा प्रशस्त जग्गा जमिन बाँझो बन्दै गएको छ । ग्रामीण भेगमा बाँझो जमिन सयौं हेक्टर छ । त्यस्तो जग्गा लक्षित गर्दै डिभिजन वन कार्यालयले जडीबुटीका विरुवा रोप्ने अभियान थालेको छ । ‘किसानको घरदैलोमै पुगेर जडीबुटीका विरुवा लगाउन आग्रह गरिएको छ,’ डिभिजन वन अधिकृत दीपक ज्ञवालीले भने, ‘यसका लागि डिभिजन, सब–डिभिजनबाट कर्मचारी किसानको घरदैलोमा पुगिरहेका छन् ।’

डिभिजन वन कार्यालय, भू तथा जलाधार व्यवस्थापन कार्यालय– लगायतले अहिलेसम्म रोप्न वितरण गरेका विरुवा हुर्केको भए खेतीयोग्य जग्गा बाँकी हुन्नथ्यो । हरेक वर्ष यी कार्यालयबाट मात्र कम्तीमा ५ लाख विरुवा किसानलाई निःशुल्क र सशुल्क वितरण हुन्छ । संघसंस्था, राजनीतिक दलका विभिन्न कार्यक्रममा पनि वृक्षरोपण हुन्छ । पछिल्लो समय गाउँगाउँमा नर्सरी स्थापना भएका छन् । ‘सबै बिरुवा हुर्के, बढेको भए खेतीयोग्य जमिन नै रहन्नथ्यो होला भन्ने हामीलाई पनि लागेको छ,’ डिभिजन वन अधिकृत ज्ञवालीले भने, ‘विगतमा जे भए पनि अब नयाँ ढंगले वृक्षरोपण गर्ने योजना बनाएका छौं ।’

जमिनलाई उत्पादनमा रूपान्तरण गरेर किसानको आय आर्जन बढाउने योजना रहेको उनले बताए । जीविकोपार्जन र अर्थतन्त्रमा सहयोग पुग्ने गरी जिल्लाका १९ वटा जडीबुटी पकेट क्षेत्र पहिचान गरिएको छ । जहाँ यस वर्ष डिभिजन वनले १ लाख जडीबुटीका बिरुवा रोप्ने योजना अघि सारेको हो । यी बिरुवा ३० हेक्टर जमिनमा रोपिनेछ । त्यसका लागि जिल्लास्तरीय जडीबुटी फोकल टिम पहिचान गरिएको छ । व्यावसायिक खेती प्रवर्द्धन गर्नका लागि टिमुर, तेजपात, लप्सी, चिउरी र मालागेडी जात छनोट गरिएको छ ।

रैनादेवी छहराको जुठापौवा, रिब्दीकोटको ठिमुरे, पालुङमैनादी, तिनाउको पाटन क्षेत्रलाई टिमुरको पकेट क्षेत्रका रूपमा विकास गर्ने योजना बनेको डिभिजन वनका रेन्जर यमलाल पोखरेलले बताए । निस्दीको अर्चले, भीरपानी, झ्याल्टुङ, माथागढीको रुप्से, कसेनी, चिदीपानी क्षेत्रमा तेजपात लगाइनेछ । माथागढीको चिदीपानी र रम्भाको हुमिन, पीपलडाँडा क्षेत्र लप्सीको क्षेत्र बन्नेछ । माथागढीको झडेवा, तिनाउको मस्याम र रिब्दीकोटको फेक क्षेत्रमा चिउरी खेती गर्न किसानलाई सघाइएको छ ।

पकेट क्षेत्रमा ६५ हजार तेजपात, २५ हजार टिमुर, ५ हजार लप्सी, ४ हजार चिउरी र १ हजार मालागेडी रोपिनेछ । ‘यी सबै विरुवा निजी जग्गामा रोप्ने गरी तयारी गरिएको छ,’ रेन्जर पोखरेलले भने, ‘प्रत्येक वडा र पकेट क्षेत्रमा पूर्ण जिम्मेवारीका साथ वन प्राविधिक कर्मचारी खटिएका छन् ।’ प्रजातिअनुसारको खाडल किसानले खन्ने छन् । उनीहरूलाई वन प्राविधिकले खाडल खन्न, मल राख्न सिकाइरहेका छन् । विगतमा निगरानी नहुँदा १० प्रतिशत पनि बिरुवा हुर्काउन किसानले सकेका छैनन् । पाकेको गोबर मल र कालोमाटो मिसावट गरेर मात्र बिरुवा रोप्न दिइनेछ । पहिलोपटक स्थानीय जनप्रतिनिधिलाई पनि साक्षी राखेर विरुवा रोप्न लागिएको छ ।

किसानले टिमुर र लप्सीका लागि ३०, चिउरीका लागि ३५, मालागेडीका लागि २५, तेजपातका लागि २० रुपैयाँ डिभिजन वनबाट प्रतिविरुवा अनुदान पाउने सूचना अधिकारी तथा वन व्यवस्थापन अधिकृत संयोग बस्नेतले जानकारी दिए । बिरुवा रोप्ने किसानको नाम, प्रजातिअनुसारको विरुवा संख्या, प्राप्त गरेको अनुदान वडा कार्यालय र पालिकामा समेत विवरण रहनेछ । ‘यसबाट आगामी दिनमा सुपरीवेक्षणका लागि सहयोग पुग्नेछ,’ उनले भने, ‘स्थानीय तहले बिरुवा संरक्षण गरी हुर्काउने किसानलाई थप अनुदान सहुलियत दिन सहयोग पुग्नेछ ।’ डिभिजन वन कार्यालयका अनुसार यो कार्यक्रमबाट ५ हजार किसान यस वर्ष लाभान्वित हुनेछन् । यो कार्यक्रमबाट बाँझो रहेको जमिनलाई जडीबुटी खेतीमार्फत आय आर्जनमा सहभागी गराइनेछ ।

यहाँको १६ सामुदायिक वनको ३७ हेक्टर क्षेत्रफलमा वृक्षरोपण सुरु भएको डिभिजन वन कार्यालयका योजना अधिकृत रामचन्द्र लामाले बताए । उनका अनुसार २८ वटा कबुलियती वनको ८० हेक्टर क्षेत्रफलमा वृक्षरोपण अभियान सुरु भएको छ । सामुदायिक वनअन्तर्गत अतिक्रमण हटाइएको तानसेन बतासेडाँडास्थित मिलीजुली पालेको सामुदायिक वनको तीन हेक्टर क्षेत्रफलमा पनि जडीबुटी रोपिएको छ ।

जिल्लाका सबै स्थानीय तहका सामुदायिक वनमा भूगोल र हावापानीअनुसार खयर, सिसौ, तेजपात, लप्सी, चिउरी, काठजन्य तथा सौन्दर्यमूलक बिरुवा रोपिने उनले बताए । ‘विपन्न वर्गको आय आर्जनमा सहयोगी बन्दै गएको कबुलियती वनमा यस वर्ष पनि वृक्षरोपण कार्यक्रम गरिनेछ,’ उनले भने । निस्दीको ज्यामिरे, अर्चले, पूर्वखोलाको जल्पा, तिनाउको कचल र रिब्दीकोटको ठिमुरे क्षेत्रका कबुलियती वनमा ८० हेक्टर बढी क्षेत्रफलमा अभियानका रूपमा तेजपात र अम्रिसो लगाइएको छ ।

एकै दिन रोपियो ८ हजार बिरुवा

राष्ट्रिय वृक्षरोपण दिवसका अवसरमा रैनादेवीछहरा–४, छहरास्थित पाखुरे सामुदायिक वनले ८ हजार दालचिनीका बिरुवा रोपेको छ । सामुदायिक वनभित्र तेजपातलाई आम्दानीको स्रोत बनाउने उद्देश्यले यस वर्ष अभियानका रूपमा लगाइएको वनका अध्यक्ष नलबहादुर रानाले बताए ।

सामुदायिक वनले स्थानीयलाई घाँस–दाउरामात्र नभएर आपत्विपद् पर्दा आम्दानी गर्ने उद्देश्य पनि राखेको छ । ‘सामुदायिक वनको खाली जमिनमा तेजपातका बिरुवा लगाइएको छ,’ उनले भने, ‘यसले उपभोक्तालाई चाँडै आम्दानी दिन्छ ।’ बाँझो जमिनलाई हरियालीसँगै उत्पादनसँग जोड्ने अभियान सुरु भएको डिभिजन वन कार्यालयले जनाएको छ । वनमा रहेका जडीबुटी पहिचान गरी आम्दानीको स्रोत बनाउने अभियान रहेको सब–डिभिजन अधिकृत उपेन्द्र अर्यालले बताए । उनका अनुसार बुधबार दुई घण्टामा ८ हजार विरुवा रोपिएको हो । सयौं उपभोक्ताको सहभागितामा वृक्षरोपण गरिएको डिभिजन वनले जनाएको छ ।

प्रकाशित : असार १९, २०७९ ०७:५९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×