हैजालाई हेलचेक्य्राइँ नगरौं- विचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement
सम्पादकीय

हैजालाई हेलचेक्य्राइँ नगरौं

सम्पादकीय

काठमाडौं उपत्यकामा भित्रभित्रै हैजा फैलिरहेको केही दिन भइसक्यो । बागबजार, डिल्लीबजार, सानेपा, कालो पुल, कपन, बल्खु, बालाजु, बोहोराटार र थानकोटमा यसका बिरामीहरू देखिएका छन् । वर्षा लागेसँगै पानीजन्य संक्रमणहरू फैलिरहेको अवस्थामा हैजा देखिनु, र यसका बिरामी धेरैतिर भेटिनु चिन्ताको विषय हो ।

सरकार र नागरिक दुवै बेलैमा सतर्क नभएमा भोलि यसले महामारीको रूप लिन पनि सक्छ । तसर्थ, सरकारले तत्काल यसको रोकथाम तथा नियन्त्रणका लागि यथोचित कदम चाल्नुपर्छ । र, नागरिकले पनि यसबाट बच्न स्वच्छ पानी लगायत खानपिन र व्यक्तिगत सरसफाइमा ध्यान दिनुपर्छ ।

हैजाको संक्रमण मानव दिसाबाट प्रदूषित पानी र सडकछेउ अस्वास्थ्यकर ढंगले बिक्री–वितरण गरिएका खाद्य पदार्थको माध्यमले फैलिरहेको प्रारम्भिक जानकारी छ । यस्तो अवस्थामा सरकारले सर्वप्रथम त सार्वजनिक रूपमा वितरण गर्ने पानीलाई निर्मलीकरण गरी स्वच्छ तुल्याउनुपर्छ । चिकित्सकहरूले ‘मिनरल वाटर’ भनिएका जार लगायतका पानीबाट पनि यो फैलिएको जनाएकाले पानी व्यवसायीहरूसमेत यसतर्फ सतर्क रहनुपर्छ । उनीहरूले स्वच्छ पानी मात्र बिक्री–वितरण गर्नुपर्छ, र सरकारी निकायबाट पनि यसको प्रभावकारी अनुगमन हुनुपर्छ ।

यस्तै, नागरिकहरूले हैजाको जोखिमलाई मध्यनजर गर्दै आफ्नो स्वास्थ्यको ख्याल राख्नुपर्छ । सबै उमेर समूहका व्यक्तिले जुनसुकै माध्यमको पानी भए पनि उमालेर मात्र पिउनुपर्छ, वा उपयुक्त मात्रामा क्लोरिन प्रयोग गरेर त्यसलाई शुद्ध बनाएर मात्र प्रयोग गर्नुपर्छ । यस क्रममा खानेपानीमा मात्र सचेत भएर पुग्दैन, चम्चा–काँटा लगायत खाना खाने भाँडाकुँडादेखि सलाद–फलफूलसम्म धुन पनि स्वच्छ पानीकै प्रयोग गर्नुपर्छ । अन्यथा पानी उमालेर वा स्वच्छ बनाएर पिए पनि अन्य स्रोतबाट हैजा फैलन सक्छ । यस मामिलामा पर्याप्त सावधानी नअपनाइए पानीजन्य अरू संक्रमण फैलने सम्भावना पनि त्यत्तिकै हुन्छ । यसका साथै, सरसफाइमा पर्याप्त ध्यान नपुर्‍याइएका होटलहरूको खाना खानु हुन्न । खास गरी सडकछेउछाउ बेचिने खानेकुराबाट पनि हैजा फैलिएको देखिएकाले यसतर्फ पनि सबै सावधान रहनुपर्छ ।

अनियन्त्रित रूपमा चौलानीजस्तो पातलो दिसा हुने रोगलाई बोलीचालीमा झाडापखाला भनिन्छ भने रोगीको पखालामा ‘ब्याक्टेरियम भिब्रियो कोलेरी’ नामक ब्याक्टेरिया जीवाणु देखियो भने त्यो हैजा हो । यसको मतलब, भिब्रियो कलेरीबाट संक्रमित दूषित खाना वा पानी सेवन गर्दा कुनै पनि व्यक्तिलाई हैजा हुन सक्छ । र, महामारीको समय सामान्यतः हैजा संक्रमित व्यक्तिको दिसाबाट अन्य व्यक्तिमा फैलिन्छ । यसको संक्रमण भएमा प्यास बढी लाग्ने, नाडी मन्द हुने, पिसाब कम आउने र बेहोससम्म हुने समस्या देखिन्छन् । धेरै मात्रामा बान्ता र पखाला हुनाले बिरामीको शरीरमा भएको पानीसँगै लवण लगायतका शरीरका लागि आवश्यक पदार्थसमेत निस्किन्छन्, जसको समयमै आपूर्ति नभए संक्रमित व्यक्तिको मृत्युसमेत हुन सक्छ ।

विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्लूएचओ) का अनुसार हैजाको जीवाणु शरीरमा प्रवेश गरेपछि यो रोगको लक्षण दुई घण्टादेखि पाँच दिनसम्म देखिन सक्छ । धेरै कम अवधिमै फैलिने भएकाले बेलैमा रोकथामका उपाय नअपनाइए यो संक्रमणले समाजमा विस्फोटकै रूप लिन सक्छ । डब्लूएचओको अनुमान अनुसार विश्वभर हरेक वर्ष १३ लाखदेखि ४० लाख जनामा हैजा देखिन्छ, र त्यसमध्ये २१ हजारदेखि १ लाख ४३ हजार जनासम्मको मृत्यु हुने गरेको छ । तसर्थ, हैजाबाट जोगिन नागरिकले सतर्कताका सम्पूर्ण उपाय अपनाउनुपर्छ, र संक्रमणको लक्षण देखिएमा अर्थात् एक–दुई पटक चौलानीजस्तो पखाला हुनासाथ उपचारका निम्ति अस्पताल जानुपर्छ । झाडापखाला त हो, सामान्य औषधिमुलो गरेपछि ठीक भैहाल्छ नि भनेर बिरामीले घरमै बस्ने गल्ती गर्नु हुँदैन । डब्लूएचओका अनुसार हैजाका ८० प्रतिशत संक्रमितमा कुनै लक्षण विकसित हुँदैन, सामान्य पखाला मात्र लाग्ने गर्छ । तर, लक्षण नदेखिएका संक्रमितबाट पनि १० दिनसम्म दिसाको माध्यमबाट संक्रमण फैलने जोखिम हुने भएकाले सबैले शौचालय प्रयोग आदिमा पनि ध्यान दिनुपर्छ ।

गृहमन्त्री बालकृष्ण खाँणले शनिबार काठमाडौं उपत्यकासहित विभिन्न ठाउँमा देखा परेको हैजा नियन्त्रणमा लाग्न सम्बन्धित निकायहरूलाई निर्देशन दिएका छन् । गृहमन्त्रीको निर्देशन आफैंमा सकारात्मक भए पनि यसमा स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयको विशेष तदारुकताको पनि उत्तिकै खाँचो छ । हैजा रोकथाम तथा नियन्त्रणमा स्वास्थ्य मन्त्रालयले अरू सम्बन्धित निकायसित उचित समन्वय गरेर प्रभावकारी पहल थाल्नुपर्छ । यसका निम्ति सर्वप्रथम त, उपत्यकामा विभिन्न स्रोतबाट वितरण हुने खानेपानीको परीक्षण गरी तदनुरूप प्रतिकार्य गर्नुपर्छ, र अस्पताल तथा स्वास्थ्य संस्थाहरूलाई पनि तयारी अवस्थामा राख्नुपर्छ । नागरिकहरूलाई स्वास्थ्य सतर्कता अपनाउन सजग गराउनुपर्छ । महामारी नफैलियोस् भनेर सम्बन्धित सबैले सम्पूर्ण उपाय लगाउनुपर्छ ।

प्रकाशित : असार १३, २०७९ ०७:११
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

‘शिक्षण संस्थाको उचित प्रचार हुन सकेको छैन’

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — ‘उत्कृष्ट शिक्षा नेपालमै’ भन्ने नारा दिएर सञ्चालन भएको कान्तिपुर हिसान शैक्षिक मेला भृकुटीमण्डपमा चलिरहेको छ । यसै सन्दर्भमा नेपालको शैक्षिक अवस्थाको बारेमा उच्च शिक्षालय तथा माध्यमिक विद्यालय संघ (हिसान) का अध्यक्ष रमेश सिलवालसँग गरिएको संक्षिप्त कुराकानी:

‘उत्कृष्ट शिक्षा नेपालमै’ नारा दिएर कान्तिपुर हिसान शैक्षिक मेला गर्नुभएको छ । यसको उपलब्धि के छ ?

हाम्रो मेला र नाराको पछाडि दुई कारण छन् । पहिलो निजी क्षेत्रले दिने शिक्षा सरकारीभन्दा राम्रो छ भन्ने हो । अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा कहलिएका विश्वविद्यालयभन्दा त हामी पछाडि हौंला तर हामीले गुणस्तरीय शिक्षा दिने प्रयास गरिरहेका छौं । सर्वोकृष्ट बनाउने प्रयासमा छौं । मेलाको पहिलो उद्देश्य यही जानकारी दिने हो । प्लस टु लेभलको शिक्षा लिन विदेश जानुपर्दैन भन्ने हाम्रो ठोकुवा हो । आफ्नै घरको मीठोपिठो खाएर स्वदेशमै पढ्न सकिने सन्देश दिन खोजेका छौं । आफ्नै देशमा बसेर आफ्नो कला, संस्कृतिमा पनि अभ्यस्त बनाउने जोड हो । मेलाको तेस्रो दिनसम्म आउँदा विद्यार्थी र अभिभावकको उत्साहपूर्ण उपस्थिति पाएका छौं । यसले हामीलाई खुसी बनाएको छ ।

पढ्न विदेशिने प्रवृत्तिमा घटाउन कसले के गर्नुपर्छ ?

नेपालका शिक्षण संस्थाको उचित प्रचारप्रसार हुन सकेको छैन । सही सूचना विद्यार्थी र अभिभावकसम्म पुग्न सकेको छैन । सही सूचना दिनकै लागि मेला आयोजना गरिएको हो । मेलामा विभिन्न शिक्षण संस्थाबारे विस्तृतमा बुझ्न पाइने व्यवस्था मिलाइएको छ । शैक्षिक वातावरण, लगानीकर्ता, शिक्षकको गुणस्तर, विगतको नतिजा, पठनपाठन प्रणाली, लक्ष्य, उद्देश्यलगायत समग्र स्थिति के छ बुझ्न पाइन्छ । विद्यार्थीले एक ठाउँमा पढ्ने हो । निजी, सामुदायिक, सरकारी कुनैको पनि उचित प्रचार पुगेको छैन ।

पाठ्यक्रम एउटै छ, परीक्षा प्रणाली पनि एकै किसिमको छ । सेवासुविधामा मात्र फरक हो । त्यसैले राज्यले हाम्रो शिक्षा कस्तो छ, विद्यार्थी अभिभावकलाई जानकारी दिनुपर्छ । विद्यालय तहदेखि उच्च शिक्षासम्म र प्राविधिक शिक्षामा पनि राज्यले सही सूचना नागरिकसम्म पुर्‍याउन सकेको छैन । गुणस्तर कस्तो छ, पढेपछिको उद्देश्य के हो भनेर बुझाउन सकिएको छैन । अझै विश्वविद्यालय तहमा यो पक्ष अत्यन्त कमजोर छ । विश्वका उत्कृष्ट विश्वविद्यालयले निरन्तर विज्ञापन गरिरहेका हुन्छन् । हामीले कस्तो शिक्षा दिन्छौं, त्यसको गुणस्तर के छ, पढेपछि भविष्यमा के हुन्छ भनेर प्रचारप्रसार गरेको पाइँदैन । हाम्रो विश्वविद्यालयका पदाधिकारीले यो काम गर्न सक्नुभएको छैन ।

विद्यार्थीको रुचि र चाहनाअनुसार हाम्रा शिक्षण संस्थाले शिक्षा दिन सकेका छन् ?

खासमा शिक्षण संस्था विद्यार्थीका निम्ति हुनुपर्ने हो । अभिभावकलाई पनि यो कुरा बुझाउन सकिएको छैन । हाम्रोमा विद्यार्थीले रुचि, चाहनाअनुसार शिक्षा पाउन सकेका छैनन् । विदेशतिर विद्यार्थीलाई विद्यालयको तल्लो कक्षादेखि नै सूक्ष्म तरिकाले निगरानी गरिएको हुन्छ । विद्यार्थीको क्षमता केमा छ लेखाजोखा गरिएको हुन्छ । कोही पढाइ लेखाइमा अब्बल हुन्छन् । कोही खेलकुद, संगीत, चित्रकला, कलालगायत क्षेत्रमा क्षमतावान हुन्छन् । त्यहीअनुसार अभिभावकले सल्लाह पाउँछन् । हाम्रोमा यसको कमी छ । एसईईमा ४ जीपीए ल्यायो भने विज्ञान पढ्नुपर्ने आमधारणा छ । यो गलत हो । त्यसो भए काम नलाग्ने मान्छेचाहिँ अर्थशास्त्री बन्ने हो त ? विद्यार्थीको रुचि, चाहना, योग्यताअनुसार पढ्न पाउनुपर्छ ।

प्रकाशित : असार १३, २०७९ ०७:०९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×