‘हेत्तेरिका ! औषधि नै छुट्यो’- विचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

‘हेत्तेरिका ! औषधि नै छुट्यो’

राजेन्द्र कोजु

‘ला ! औषधि नै ल्याउन बिर्स्यो ।’ 
‘के ?’
‘हिजो हतारहतार झोलामा कपडा ठुसें, मञ्जन ब्रुस कोचें, औषधिचैं छुटेछ ।’ एक जना साथी कामको सिलसिलामा २–४ दिन गाउँतिर बस्ने गरी जाँदा सहकर्मीसँग बेलुकी एउटै कोठामा थिए । खाना खाइसकेपछि झोलामा औषधि छाम्दा पाएनन् ।




‘कुन औषधि ?’

‘प्रेसरको । अब यता पाइँदैन होला ।’

‘मसँग छ । म दिन्छु नि !’

‘तपाईं पनि प्रेसरको औषधि खानुहुन्छ ?’

‘हो नि ! प्रेसरको नि खान्छु, चिनीको नि ।’

‘अनि मैले खाएकै औषधि तपाईंसँग होला त ?’

‘यी यो छ मसँग । प्रेसरको ।’

एउटा पाता देखाउँदै भने ।

‘हो, हो, यही हो ।’

‘मसँग पूरै पाता छ । दुवैले खाउँला ।’

‘धन्न । नभए मैले छुटाउनुपर्नेथ्यो । यहाँ कहाँ खोज्न जानु ?’

दुवैले औषधि खाए ।

‘यो औषधि खानुपर्ने नि दिक्कैलाग्दो हुँदो रहेछ ।’

‘हो, हुन त । तर मैले खाँदै गरेको त १५ वर्षभन्दा धेरै भैसक्यो ।’ करिब ५५ वर्षका साथीले भने ।

‘ए बा, हो र ? मैले त भर्खरभर्खरै हो । त्यसैले कहिलेकाहीँ त घरमै नि खान बिर्सिन्छु ।’

‘बिर्सिनु राम्रो हुन्न । ल अहिले नि खाइहाल्नू ।’

दुवैले औषधि हातमा राखे ।

‘हेर्दा यति स्यानो, काम त निक्कै ठूलो गर्छ है यसले ।’ अनभिज्ञ पाराले बोले, पहिलो मित्र ।

‘हो त । त्यसैले त यो औषधि हो नि !’ व्याख्या गरे, अनुभवी जेठा सहकर्मी मित्रले ।

दुवैले औषधि पानीले निले ।

‘अनि तपाईंले यत्रो १५–१५ वर्ष औषधि खाइराख्दा यसले साइड इफेक्ट गरेन त ?’

‘खोइ थाहा भएन । किन औषधिले साइड इफेक्ट गर्छ र ?’ खाटको तन्ना मिलाउँदै भने ।

‘त्यसै भन्छन् । त्यही भएर मैले त औषधि सुरु गर भन्दाभन्दा नि गरेको थिइनँ । अहिले मात्र गरेको ।’

‘कसैकसैलाई प्रेसरको औषधिले खुट्टा सुन्नियो भनेर सुनेको थिएँ ।’ खुकुलो टिसर्ट, हाफ पाइन्ट लगाउँदै जवाफ फर्काइरहे ।

‘हो र ?’ आत्तिए पहिलो साथी ।

‘आत्तिनुपर्दैन । सम्बन्धित चिकित्सकलाई देखाएपछि मिलाइदिइहाले नि । कहिलेकाहीँ सामान्य असर पर्न सक्छ रे ! तर केही भयो भने चिकित्सकले सल्लाह दिइहाल्छन् नि !’

‘कहिलेकाहीँ त नखाऊँ नखाऊँ लाग्छ ।’ उनी पनि कपडा फेर्दै खाटमा बसे ।

‘हुन्न त्यस्तो सोच्नु । एउटा औषधिले प्रेसर नियन्त्रणमा आउँछ भने किन निरन्तर नखानु ?’

‘प्रेसरले केही गाह्रो भएकै छैन । अनि प्रेसर बढेर के नै होला त ।’

‘त्यसो होइन । प्रेसर बढ्दा केही लक्षण हुनैपर्छ भन्ने छैन । तर निरन्तर बढिराख्यो भने शरीरका प्रमुख अंगमै असर पार्छ । प्रेसर भनेको रक्तचाप हो । रक्तचाप हरेक रक्तनलीमा हुन्छ । रक्तनली हरेक अंगमा । यदि रक्तचाप निरन्तर आवश्यकताभन्दा बढी भयो भने त्यो अंगलाई नराम्रो असर पार्छ । अझ धेरै भयो भने त फुट्न सक्छ ।’

‘तपाईंलाई यी सबै कुरा कसरी थाहा भयो नि ?’

कोठामा मधुरो बत्ती । झ्यालबाट सिर्सिरे हावा छिरेको । लामखुट्टेको पीर थिएन । ‘ल १५ वर्ष यत्तिकै हो त ? कहिले चिकित्सकसँग सोधें, कहिले पत्रपत्रिका पढें । कहिले रेडियो टेलिभिजन सुनें, हेरें । कहिले साथीभाइसँग कुरा गरें ।’ खाटमा बसेर भित्तामा अढेस लागेर बोले ।

‘अनि प्रमुख अंग भनेको कुन हो नि ?’ साथीको अनुहार हेर्दै सोधे ।

‘मुटु, मृगौला, मस्तिष्क, आँखा, रक्तनली ।’ आँखामा आँखा मिलाएर भने ।

‘त्यो कतिको मृगौला बिग्य्रो भनेको, प्रेसरले नै हो ?’

‘एउटा कारणचाहिँ हो । चिनी अर्को प्रमुख कारण हो । त्यस्तै अरू कारण पनि हुन सक्छन् ।’

‘अनि मुटु, मस्तिष्कमा चाहिँ के हुन सक्छन् ?’

‘मुटु बिस्तारै सुनिन सक्छ, हृदयाघात हुन सक्छ । मस्तिष्कमा स्ट्रोक (मष्तिस्काघात) हुन सक्छ ।’

‘कसैलाई भएको थाहा छ ?’ चाख लिएर सोधे ।

‘थाहा छ नि ! हृदयाघातले बितेकै छ । औषधि सेवन नियमित थिएन, धूमपान छोड्दैनथे । अरू पनि छन् ।’ तलतिर हेर्दै मलिन स्वरमा भने ।

मनमा असमञ्जस्य लिएर बिस्तारै सोधे, ‘तपाईं त ठीक हुनुहुन्छ नि ?’

‘म ठीक छु नि ! भगवान्को कृपा, आफ्नो कर्तव्य, चिकित्सकको सल्लाह अहिलेसम्म मिलेकै छ भन्नुपर्‍यो । खानामा नि हेक्का राख्छु ।’

‘आ अघि थाहा पाए । भातभन्दा धेरै साग खाएको । होटलको साहुजी छक्क पर्याथ्यो ।’

‘हो त यो चिनी, चिल्लो धेरै हुने खानेकुरोभन्दा हरियो सागसब्जी राम्रो नि ।’

‘मेरो दिमागमा एउटा कुरो आइरहन्छ । के यो औषधि छोड्न मिल्दैन ?’

‘अब यो सान्दर्भिक पनि छ । सिम्पल पनि । सान्दर्भिक- औषधि किन धेरै खाने ? पैसो नि खर्च हुने । तर जवाफ समान्य छ- प्रेसर नियन्त्रण नभएपछि, नियन्त्रण गर्न त केही गर्नैपर्‍यो । अब व्यायामले, खानेकुरोले अरू केही आवश्यक उपचारले ठीक नभए न औषधि खाने हो । चिकित्सकले त्यत्तिकै त पक्कै दिएनन् होला !’

‘छोड्न मिल्छ कि मिल्दैन ?’

‘मलाई धेरै थाहा हुने त कुरो भएन । तर जानेसम्म- प्रेसर कम गर्न दिएको औषधि, छोडेपछि त फेरि बढिहाल्छ । बढेपछि खतरा उही । त्यसैले मिल्दैन । तर कहिलेकाहीँ चिकित्सकले प्रेसर नै कम भयो भने, अथवा अरू कुनै कारणले प्रेसर बढेकामा उक्त कारणको हल भयो भने औषधि छुटाएको पनि सुनेको छु । तर मेरो सल्लाह आफूखुसी छोड्दै नछोड्नू ।’

‘धेरै कुरो बुझे आज, मेरो औषधि छुट्नाले ।’ मुसुक्क हाँसे ।

‘आ । मलाई पनि खुसी नै लाग्यो केही कुरा भन्न पाएर । मलाई अर्को खुसी लाग्यो- तपाईं चुरोट खानुहुँदो रहेनछ ।’

‘भोलि हिँड्न जाऊँ है । बिहानै । गाउँतिर रमाइलो हुन्छ ।’ पहिलो मित्र बोले ।

‘त्यो त पक्का । म त सहरमा नि हिँड्छु नि !’

‘म नि हिँड्न त हिँड्छु । तर धेरै जसो अल्छी लाग्छ ।’

‘अल्छी नमान्ने नि !’

‘ल त अहिले सुतौं ।’

‘थाहा छ कि छैन ? घुर्ने मान्छेको नि प्रेसर बढ्न सक्छ नि ।’

‘थाहा छैन ।’

‘धन्न हामी – रक्सी नि खाछैनौ, पक्कै घुर्दैनौ होला ।’

‘शुभरात्रि ।’

‘गुडनाइट ।’

प्रकाशित : वैशाख २५, २०७९ ०७:४४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

जिब्रो भन्छ- गुलियो-चिल्लो, मुटु भन्छ- नाइँ

जिब्रोले स्वादमाथि नियन्त्रण गर्दै गएपछि ठूलो भुँडी घट्दै गयो । शरीर स्वस्थ भयो । अंग–प्रत्यंग स्वास्थ्य झन्झटबाट टाढा हुँदै गए ।
राजेन्द्र कोजु

अहा, रसबरी कस्तो मीठो ! कति रसिलो ! अझै त्यो स्वाद गा’ छैन ।’ जिब्रो एक्लै बोल्दै थियो । हड्डी नै नभएको ज्यानलाई कहिले तालुमा चिप्काउँदै, कहिले गालामा नचाउँदै, दाँतको कुनाकाप्चा चहार्दै खुसी भइरहेको थियो जिब्रो । ‘अझ त्यो मासुको झोलसँगको भात त ! जत्ति खाए ’नि नपुग्ने ।’ मासुको स्वाद सम्झँदै ओठ फेरि एक पटक चाट्यो जिब्रोले । ‘त्यो मोरो पेटले ठाउँ छैन भन्यो र पो ! नत्र त अर्को एक थाल खान्थें नि !’

जिब्रो खुसी भएर बोलेको अलिक मुनि रहेको मुटुले सुन्यो । जिब्रो र मुटुको धनी मनुवा भने बिन्दास घुरिरहेको थियो । टन्न भोज खाएर आएको शरीर, मस्त सुतिराखेको थियो ।

फोक्सो, मुटुजस्ता अंग सधैंझैं जागै थिए । जिब्रो खुसी हुँदै बरबराइरहेपछि मुटुले झपार्‍यो, ‘के फतफताइरा’ नसुती !’

जिब्रो पनि कड्कियो, ‘तँ सुत् न !’

‘तँजस्तो हो, मनुवा सुत्नासाथ आराम पाउने ? म ’नि निदाएर ढुकढुक गरिनँ भने त यो मनुवा चेट हुन्छ । तँ ’नि फतफत गर्न पाउँदैनस् ।’ मुटुले सही कुरा बोल्यो ।

‘साँच्ची, तँ सुतिस् भने त हामी सबै

सुइँकिन्छौं होला ।’

रिस अलि थामिएपछि मुटुले जिज्ञासा राख्यो, ‘अघिदेखि के बरबराउँदै थिइस् ?’

जिब्रोले गमक्क पर्दै भन्यो, ‘हैन, आज यो मनुवा भोजमा गा’ थियो । स्वादिलो खाना मस्तले खान पाइयो । मैले त बजाएँ, सब थरीका खाना । मासु नै पाँच थरी । त्यो स्वाद सम्झेर बस्या ।’

‘स्वादिलो थियो भनेर धेरै खानुपर्छ त ?’ मुटुले गाली गर्‍यो ।

‘अनि मीठो भएपछि खानुपरेन त ?’

‘तैंले धेरै खाए हामीलाई गाह्रो पर्छ नि !’

‘हँ ? के भन्छ यो ? मैले धेरै खाँदा तँलाई किन गाह्रो ? गाह्रो भए पेटलाई हुन्छ नि !’ जिब्रोले अनभिज्ञता प्रकट गर्‍यो ।

‘पेटलाइ त एक्कै छिन हो नि ! पेटबाट तल पुगेपछि यी गुलिया, चिल्ला, मीठामीठा खानेकुरा मसिनो हुँदै आन्द्राबाट सोसिन्छन् । त्यही सोसिएको खानेकुरा नै रक्तनली हुँदै कलेजो र शरीरका सबै भागमा पुग्ने हो । आवश्यकता अनुसार ठिक्क मात्रामा शरीरमा पुगे अमृत, धेरै मात्रामा पुगे त्यही बोसो भई जम्नाले रक्तनली साँघुरिएर विषजस्तै हुने त हो नि !’ मुटुले बेलीविस्तार लगायो ।

‘हो र ?’ जिब्रो छक्क पर्‍यो ।

‘खानेकुरामा पाइने पोषण तत्त्वहरू प्रोटिन, कार्बोहाइड्रेट, फ्याट (चिल्लो), भिटामिन, मिनरल (खनिज पदार्थ), पानी सबैको मात्रा मिले शरीरलाई राम्रो । आवश्यकताभन्दा धेरै भयो भने नराम्रो ।’ मुटुले भन्यो ।

‘अनि ?’ जिब्रो चाख मानी सुन्न थाल्यो ।

‘ती पोषण तत्त्वमध्ये धेरैले आवश्यकताभन्दा बेसी खानेचाहिँ कार्बोहाइड्रेट र फ्याट नै हो । त्यहीचाहिँ धेरै भयो भने शरीरलाई खराब हुन्छ ।’

‘त्यही कार्ब र फ्याटचाहिँ धेरै किन खान्छन् त ?’

‘तँलाई त्यही मन पर्छ ।’

‘मतलब ?’

‘तँलाई मिठाई, जेरी, रसबरी मन पर्दैन ? मासु मन पर्दैन ? भात, मैदा, आलुको परिकार, गुलियो पेय पदार्थ मन पर्दैन ? घिउ, तेल बेस्सरी हालेर तारेको मन पर्दैन ? बिस्कुट, जंक फुड मन पर्दैन ?’

‘त्यही त मीठो हुन्छ !’

‘त्यसैमा त धेरै कार्ब र फ्याट हुन्छ नि ! तँ त्यस्तै मीठोमीठो धेरै खान्छस्, सागसब्जी हेर्दैनस् र शरीरलाई रोगको पोको बनाउँछस् ।’

‘हो नि ।’ जिब्रोले स्वीकार गर्‍यो ।

‘त्यहीचाहिँ भएन । मिठाईमा हुने कार्ब; भात, मैदाबाट बन्ने खानामा हुने कार्ब; मासुमा हुने चिल्लो र अरू चिल्लोबाट पाइने फ्याट; तयारी खाना, जंक फुड, गुलियो पेय पदार्थ आदि जत्ति धेरै खाइन्छ, त्यति धेरै हानि हुन्छ,’ मुटुले सम्झायो ।

‘अनि मलाई त्यही मीठो लाग्छ,’ जिब्रो लाचारी प्रकट गर्‍यो ।

‘तेरै मीठो स्वादको लोभले त सबै बिग्रिरा छ,’

मुटु कड्कियो ।

‘त्यस्तो खाँदा खराब हुन्छ चाहिँ के त ?’

‘केचाहिँ हुन्न भन् न । प्रेसर बढ्दैन कि ? चिनी रोग हुने चान्स बढ्दैन कि ? मुटु रोगको सम्भावना बढ्छ । मृगौला खराब हुन सक्छ । पक्षाघात हुन सक्छ । आँखा खराब हुन सक्छन् । कलेजोलाई असर पर्छ ।’

‘हो र ?’ जिब्रो आत्तियो ।

‘यति मात्र हो र, योसँग सम्बन्धित अरू धेरै रोग ’नि छन् । हुँदाहुँदा, धेरै खाएर धेरै मोटा भएकाहरूमा बच्चा पेटमा आउन गाह्रो हुनेसम्म पनि हुन सक्छ ।’

‘हैट । अब म खान्नँ यस्ता कार्बसार्ब, फ्याटस्याट भा’ खानेकुरा ।’

‘तँलाई खाँदै नखा कल्ले भन्या छ र ? धेरै नखा पो भन्या । भोजभतेरमा धेरै नखा, गुलियो पेय नखा अनि भात, रोटी, मिठाई धेरै नखा पो भन्या त ! तैंले धेरै खान मन नगरे शरीर मोटो हुँदैन, शरीर हल्का हुन्छ, स्वास्थ्य पनि राम्रो हुन्छ ।’

‘अब म कार्ब र फ्याट धेरै खान्नँ । गुलियो पेय त पिउँदै पिउँदिनँ ।’ जिब्रोले वाचा गर्‍यो ।

‘बरु त्यसको सट्टा सागसब्जी, फलफूलमा ध्यान दे ।’

‘हुन्छ । म अब सागसब्जीले पहिला सन्तुष्ट हुन्छु । साग, मूला, काँक्रो, गाजर, बन्दालाई प्राथमिकता दिन्छु । भात अथवा रोटी अथवा चिउरा अथवा ब्रेड थोरै मात्र खान्छु । बरु मकै, कोदोको परिकार केही खान्छु । मासु पनि थोरै खान्छु ।’

‘त्यसो गरे त हामीलाई ’नि राम्रो हुन्छ ।’

‘स्वाद मलाई नै चाहिने हो । मैले नियन्त्रण गरे त भैहाल्यो नि । रह्यो मनको कुरा, मनलाई म सम्झाइहाल्छु,’ जिब्रोले भन्यो ।

यी दुईका कुरा मृगौलाले सुनिरहेको थियो । जिब्रोको सुध्रिने कुरा सुनेर उसले भन्यो, ‘क्या गज्जबको कुरा ! लौ छिटो व्यवहारमा उतार् ।’

पेटले दंग पर्दै भन्यो, ‘ल अब मलाई ’नि राम्रो हुने भो ।’

आन्द्रा झन् मक्ख पर्‍यो । ‘सबैभन्दा खुसी त मै हुन्छु होला । हरेक बिहान मलाई सजिलो हुन्छ । एकै छिनमा हल्का हुन पाउँछु ।’

गिदी र आँखा पनि दंग परे ।

सबै खुसी भएको देखेर जिब्रोलाई अचम्म लाग्यो । सोच्यो- यिनीहरू सबैलाई दुःख त मैले पो देको रैछु । आफू लोभी बनेर सबैलाई अप्ठ्यारामा पार्दै आएकामा उसलाई सरम पनि लाग्यो । र सबैले सुन्ने गरी घोषणा गर्‍यो, ‘अबदेखि म धेरै कार्ब र फ्याट भा’ खानेकुरा खान्नँ । सागसब्जीमा ध्यान दिन्छु । पानी पनि आवश्यक मात्रामा पिउँछु ।’ झट्ट सम्झिएर उसले सोध्यो, ‘चुरोटचैं के गर्नु नि ?’

सबैले एकस्वरमा गाली गरे, ‘धत्, त्यो नि सोध्ने हो ? छोडिहाल् ।’ फोक्सो आक्रोशित भएर बोल्यो, ‘तेरो त्यही अम्मलले गर्दा म सबै कालो भैसकें । अचेल कस्तो सास फुल्छ ! अझ क्यान्सर होला भन्ने कत्रो पीर छ ! छोडिहाल् ।’

‘पक्का छोड्छु,’ जिब्रोले भन्यो ।

यस्तैमा ठूलो भुँडी भएको मनुवा कोल्टे फेर्‍यो ।

०००

जिब्रोले स्वादमाथि नियन्त्रण गर्दै गएपछि, उसले प्रण नभुलेपछि ठूलो भुँडी घट्दै गयो । शरीर स्वस्थ भयो । अंग–प्रत्यंग स्वास्थ्य झन्झटबाट टाढा हुँदै गए ।

प्रकाशित : चैत्र २५, २०७८ ०७:४७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
x
×