रुस–युक्रेन युद्धको बाछिटा- विचार - कान्तिपुर समाचार

रुस–युक्रेन युद्धको बाछिटा

दीप्स शाह

हाम्रो देशमा २०५२–६२ सालमा अन्तरिक द्वन्द्वका कारण हजारौंले ज्यान गुमाउनुपर्‍यो । युद्धका घाउ पुरिन निकै समय लाग्छ । हामीले जति नै शान्ति र भाइचारा अलापे पनि दुनियाँका शक्तिशाली मान्छेहरूको सनकलाई नियन्त्रण गर्न नसकिने रहेछ, कुनै न कुनै बहानामा कहीँ न कहीँ युद्ध र ध्वंस झई नै राखेको छ ।

युद्धको त्रूरता मैले गाजा युद्ध (सन् २००८–२००९) मा प्रत्यक्ष अनुभव गर्न पाएको थिएँ, म त्यस बेला रोजगारीका सिलसिलामा इजरायलमा थिएँ । क्षेप्यास्त्रहरूको ओहोरदोहोर मुन्तिर हुँदाको क्षण शब्दमा वर्णन गर्न सकिन्न । प्यालेस्टिनी र इजरायली गरी त्यस बेला झन्डै १५ सय जनाको मृत्यु भएको थियो । सो युद्धमा निकै खतरनाक हातहतियार प्रयोग गरिएको थियो, एउटै बमबाट सिंगो सहर खरानी बन्थ्यो । जब बमबारी सुरु हुन्थ्यो तब खतराको संकेत दिने साइरन यसरी बज्न थाल्थ्यो मानौं त्यो मृत्युको आवाज हो । साइरन बजेपछि ज्यान जोगाउन हामी बंकरमा लुक्थ्यौं । त्यस बखत म बेचैन हुने गर्थें, मनमा ठूलै आँधी उठ्थ्यो, ‘कठै, म त दूधे छोरालाई टुहुरो बनाउन पो आएकी रहिछु यो बिरानो ठाउँमा !’ छोराको सम्झनाले पीडा थपिदिन्थ्यो । जसका लागि दूरदेश पुगियो, उसलाई फेरि कहिल्यै भेटिन्न कि भन्ने डर जिन्दगीकै सबैभन्दा भयानक थियो । ती पलभरमै खरानी भइरहेका घरहरू, ती रक्तमुछेल मान्छेहरू, तिनका चीत्कारहरूले अझै बेलाबेला झस्काइरहन्छन् ।

युद्ध जसले सुरु गरे पनि, यसलाई जायज मान्न जेजे तर्क गरे पनि यसको परिणामलाई सामान्यीकरण गर्न मिल्दैन, हुँदैन पनि । कुनै पनि युद्ध र लडाइँले सबैभन्दा धेरै असर आममानिसलाई गर्ने हो । त्यसबाहेक यसले सृजना गर्ने आर्थिक मन्दीले सम्बन्धित देशको अर्थतन्त्रलाई त धराशायी बनाउँछ नै, अहिलेको विश्वव्यापीकरणको समयमा विश्व अर्थतन्त्रलाई नै असर पुर्‍याउँछ । युद्धको बाछिटा संसारभरि पर्छ ।

अहिले रूस–युक्रेन युद्धको असर संसारभरि नै देखिँदै छ । शक्तिराष्ट्रहरूको आ–आफ्नो अहम्को टक्करले निम्त्याएको युद्धले कसैलाई फाइदा गर्दैन । मानवीय क्षति त छँदै छ, यसका कारण खास गरी गतिलो उत्पादन शक्ति नभएका साना र गरिब देशहरूको ढाड नै भाँचिन लागेको छ । नेपालजस्तो पूर्णतया आयातमा निर्भर मुलुकलाई धेरै असर गरेको छ । यो लडाइँ किन र केका लागि हो, ठीक हो वा बेठीक, नेपालले कसको पक्षमा बोल्यो वा असंलग्न परराष्ट्र नीतिलाई निरन्तरता दियो/दिएन भन्ने विषय एकातिर पन्छाएर, यसले हाम्रो दैनिकीमै पार्न लागेको असरबारे सोच्न ढिलो भइसकेको छ । हामीभन्दा हजारौं किलोमिटर टाढा भइरहेको लडाइँले हामीलाई केही फरक पार्दैन भनेर चुपचाप बस्नु हुन्न । यसै पनि हामीले महँगीको मार खेपिरहेकै छौं । उत्पादन शून्यप्रायः छ, नाम मात्रको निर्यात गर्छौं, सधैंजसो भइरहने राजनीतिक किचलो र अस्थिरताले अर्थतन्त्र कहिले मजबुत हुन पाएन, विश्व बजारमा हाम्रो मुद्राको क्रयशक्ति अत्यन्तै कमजोर छ । यस्तो परिस्थतिमाझ रुस–युक्रेन युद्धले अर्थतन्त्र झनै नाजुक बनाइरहेको छ ।

यति बेला विश्व बजारमा कच्चा तेलको मूल्य सर्वाधिक उचाइमा पुगेको छ, विश्वले नै महँगी झेलिरहेको छ । आफैंले इन्धन उत्पादन नगर्ने अनि विद्युतीय साधन र उपकरणको प्रयोग पनि बढाउन नसकिरहेको अवस्थामा पेट्रोलियम पदार्थको मूल्यले आकाश छुँदा हाम्रा दैनिक उपयोग्य सामग्रीहरूको पनि मूल्य बढिरहेको छ । यसै पनि नेताहरूको अकर्मण्यताका कारण दिनानुदिन खाद्यान्न, औषधि लगायत अत्यावश्यक सामग्रीको मूल्यवृद्धि सर्वसाधारणले थेग्नै नसक्ने अवस्थामा पुगिसकेको छ । खाद्यान्न निर्यातमा विश्वबजारको २५ प्रतिशतभन्दा बढी हिस्सा ओगट्ने दुई ठूला मुलुकको लडाइँले आउने समयमा विश्वमा खाद्यान्न अभाव हुन सक्ने आकलन भइरहेको छ । यी दुई मुलुकले औद्योगिक कच्चा पदार्थको समेत ठूलो हिस्सा ओगट्छन्, जसको असर संसारभरिका निर्माण व्यवसायदेखि सर्वसाधारणको दैनिकीसम्म परिरहेको छ । असरलाई कसरी कम गर्ने भन्नेमा नेपालजस्तो मुलुक क्रियाशील हुनुपर्छ, योजनाहरू बनाउनुपर्छ ।

नेपाली मुद्रा आजसम्मकै कमजोर स्थितिमा छ । स्वास्थ्य तथा शिक्षा सेवा सर्वसाधारणको पहुँचभन्दा पर पुगिसक्यो । अर्थतन्त्र संकटतर्फ उन्मुख छ । शक्तिराष्ट्रहरूको द्वन्द्वले कसरी विश्व बजारलाई लपेट्छ भन्ने पछिल्लो उदाहरण हो रुस–युक्रेन युद्ध । अहिले अन्य मुलुकले पनि आफूले नलडेको युद्धको सजाय पाइरहेका छन् । त्यसैले विश्वसमुदाय नै युद्धविरुद्ध उभिनुपर्छ ।

प्रकाशित : चैत्र २१, २०७८ ०७:४८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

अन्तरिम आदेशविपरीत काष्ठमण्डप उद्घाटन गर्दै राष्ट्रपति

पुनर्निर्माणका क्रममा पुरानो मूर्ति हटाएर नयाँ राखिएकोमा सर्वोच्चमा रिट 
दामोदर न्यौपाने

काठमाडौँ — सर्वोच्च अदालतमा दायर रिट निवेदन किनारा नलाग्दै काठमाडौंको वसन्तपुरस्थित काष्ठमण्डपको उद्घाटन हुने भएको छ । सोमबार राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीले काष्ठमण्डपको उद्घाटन गर्ने तय भएको हो । अन्तरिम आदेश कायम रहेको र पुरानै मूर्ति पुनःस्थापना गर्नुपर्ने जनाउँदै सरोकारवालाले उद्घाटनको विरोध गरेका छन् ।

२०७२ को भूकम्पमा क्षतिग्रस्त यो सम्पदा काष्ठमण्डप पुनर्निर्माण समितिको नेतृत्वमा पुनर्निर्माण भएको हो । यस क्रममा पुरानो मूर्ति हटाएर नयाँ मूर्ति राखिएको थियो, जसको स्थानीय र सम्पदाविद्ले विरोध गर्दै आएका छन् । समितिले काष्ठमण्डपभित्रका गोरखनाथ र चारवटा गणेशका प्राचीन मूर्ति हटाएर नयाँ प्रतिस्थापन गरेको थियो । नयाँ मूर्ति प्रतिस्थापनविरुद्ध जनहित संरक्षण मञ्चका सञ्जय अधिकारीले सर्वोच्चमा गत पुस २८ मा रिट दायर गरेका थिए । सर्वोच्चले माघ ३ मा नयाँ मूर्ति नराख्न अन्तरिम आदेश दिएको थियो ।

काष्ठमण्डपमा रहेको पुरातात्त्विक महत्त्वको गोरखनाथको पुरानो मूर्ति (बायाँ), नयाँ मूर्ति (बीच) र गणेश मूर्ति(दायाँ) ।

सर्वोच्चका न्यायाधीश ईश्वर खतिवडाको एकल इजलासले ‘प्राचीन मूर्तिहरूको पुरातात्त्विक, सांस्कृतिक तथा ऐतिहासिक महत्त्व रहेको देखिँदा पुराना मूर्ति विस्थापित गर्ने लगायतका कार्य नगरी प्रस्तुत रिट निवेदन अन्तिम किनारा नलागेसम्म यथास्थितिमा राख्नू’ भनी आदेश दिएको थियो । उक्त आदेश प्रतिकूल उद्घाटन गर्न लागेको भन्दै २० नं. वडा कार्यालयले समेत रोक्न माग गरेको छ । उक्त वडाका अध्यक्ष राजेन्द्र मानन्धरले पुनर्निर्माण समितिलाई पत्र लेख्दै अदालतको अन्तरिम आदेश कार्यान्वयन गर्न माग गरेका छन् । वडालाई जानकारी नदिई गर्न लागिएको उद्घाटनले गलत सन्देश जाने मानन्धरले बताए । ‘लोकार्पण कार्यलाई स्थगित गर्न र प्राचीन मूर्ति सोही ठाउँमा स्थापना गर्नुपर्छ,’ उनले भने ।

काष्ठमण्डपका मूर्तिमाथि बहस : पुरानो किन थन्क्याइयो

उद्घाटन नगर्न माग गर्दै स्थानीयवासी र सम्पदा संरक्षण अभियानकर्मीका तर्फबाट सोमबारै राष्ट्रपति कार्यालयमा पत्र दर्ता गरेको स्थानीय तथा सम्पदा संरक्षण अभियानकर्मी गणपति लाल श्रेष्ठले बताए । उनले काष्ठमण्डप भौतिक संरचना मात्र नभएर सभ्यता र नेवार संस्कृति पनि भएको जनाए । ‘अदालतको आदेश कार्यान्वयन गर्न यसअघि पनि समितिलाई पत्राचार भएको थियो,’ श्रेष्ठले भने, ‘तर आदेशको अवज्ञा भयो । अहिले जबर्जस्ती उद्घाटन गरेर राष्ट्रपति जस्तो सम्मानित संस्थालाई विवादमा पार्न खोजिएको छ । यो आपत्तिजनक छ ।’

पुनर्निर्माण समितिले भने सर्वोच्चको आदेश मूर्तिको विषयमा भएकाले अन्य भौतिक संरचना उद्घाटन गर्न नरोकिने दाबी गरेको छ । ‘अदालतको आदेश मूर्तिको विषयमा हो,’ समितिका अध्यक्ष राजेशकाजी शाक्यले भने, ‘भौतिक संरचनामा कुनै विवाद छैन । भौतिक संरचना हामीले प्राचीनता जोगिने गरी पुनर्निर्माण गरेका छौं ।’

समितिले पुराना मूर्ति चोइटिएकाले नयाँ राखेको दाबी गर्दै आएको छ । अभियानकर्मी श्रेष्ठले काष्ठमण्डप भौतिक संरचना मात्र नभई यहाँको मूर्ति पनि भएको बताए । ‘मूर्तिमा विवाद आउनु नै काष्ठमण्डपमा विवाद आउनु हो,’ उनले भने । चोइटिए पनि सक्कली मूर्तिलाई हटाएर अर्को राख्न नमिल्ने अधिवक्ता सञ्जय अधिकारीले बताए । ‘केही हदसम्म बुढानीलकण्ठ र पशुपतिनाथको मूर्तिसमेत चोइटिएको छ,’ अधिकारीले भने, ‘तर विश्व सम्पदा क्षेत्र जस्तो संवेदनशीलले क्षेत्रमा पुरातत्त्व विभागलगायत सम्पदा संरक्षणको जिम्मेवारी पाएको निकायबाट स्वीकृति नलिई यस्तो काम गर्नु स्वेच्छाचारिताको पराकाष्ठा हो ।’

अदालतको आदेशको अवज्ञा गरेको भन्दै सर्वोच्च अदालतमा आइतबार अवहेलना मुद्दासमेत दायर भएको छ । ललितपुर महालक्ष्मी नगरपालिकाका सञ्जय अधिकारी, जनहित संरक्षण मञ्चमा कार्यरत रुवि स्थापित र दाङ गढवा गाउँपालिकाका अर्णव चौधरीले अवहेलना मुद्दा दर्ता गरेका हुन् ।

२०७२ सालको भूकम्पले पातल बनाएको काष्ठमण्डपको पुनर्निर्माण सुरुदेखि नै विवादित बनेको थियो । २०७२ माघ २ गते काष्ठमण्डपबाटै सम्पदा पुनर्निर्माणको थालनी गर्ने योजना बनेको थियो । सुरुमा यसको जगको विषयमा विवाद उठेको थियो । जग बलियो बनाउने नाममा सिमेन्ट र फलामको चुकुलसमेत राख्ने गरी डिजाइन गरिएको भन्दै संरक्षणविद् लगायतले त्यसको विरोध गरेका थिए ।

महानगरको ठेक्का प्रक्रियालाई लिएर पनि सरोकारवाहरूले आपत्ति जनाएका थिए । सरोकारवालाहरूले ठेक्कामा दिनु हुँदैन, समुदायलाई नै बनाउन दिनुपर्छ भन्ने माग गरेका थिए । पछि काठमाडौं महानगरको अनुदान सहयोगमा समुदायकै नेतृत्वमा पुनर्निर्माण सम्पन्न भएको हो ।

प्रकाशित : चैत्र २१, २०७८ ०७:३८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×