समुन्नत बन्ने सूत्र- विचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement
लुम्बिनीको सामर्थ्य

समुन्नत बन्ने सूत्र

राजनीतिक एवं आर्थिक रुपले प्रदेशलाई सक्षम बनाउन उपलब्ध साधनस्रोतलाई अधिकतम उपयोग गरेर प्रदेश सरकार अघि बढ्नुपर्छ
कार्यान्वयन गर्न सकिने र समुन्नतिका लागि महत्त्वपूर्ण सम्भावना बोकेका ठूला सपना प्रदेशले पनि देख्न उत्तिकै आवश्यक छ ।
गोविन्दराज पोखरेल

शान्तिका दूत सिद्धार्थ गौतम बुद्धको जन्मस्थान । मगर, थारूलगायत थुप्रै जनजातिको बसोबास । सांस्कृतिक धरोहर, सम्पदा, खानी, वन, उर्वरभूमि र जलस्रोत । यी सबै एकै ठाउँमा हुँदा लुम्बिनी प्रदेशलाई अरूभन्दा फरक बनाएको छ ।

तराई–मधेस र उच्च पहाडी भूगोल भएको यो प्रदेशले आफ्नो आकर्षक भूबनोटलाई विकासका लागि भरपूर प्रयोग गर्ने सक्ने सम्भावना धेरै छन् । राजनीतिक एवं आर्थिक रूपले प्रदेशलाई सक्षम एवं सबल बनाउन लुम्बिनी प्रदेश सरकारले यहाँ उपलब्ध साधनस्रोतलाई अधिकतम उपयोग गरेर अघि बढ्नुपर्छ ।

प्रदेशका उच्च पहाडका बस्ती बसाइँसराइले निर्जनीकरण हुँदै छन् । समथर भागहरूमा बसाइँसराइले औद्योगिक विकास नभई अव्यवस्थित बस्ती विकास भइरहेका छन् । यसले कृषि उत्पादन हुने भूमि साँघुरिँदै गएको छ । पूर्वाधारको विकासले उर्वरभूमि नासिँदै जाने सिलसिला जारी छ । जसले गर्दा उत्पादन घट्ने क्रम बढ्दो छ । तर व्यवस्थित हिसाबले विकास गरिएका सहर आधुनिक अर्थतन्त्रका लागि आर्थिक विकासका केन्द्र पनि हुन् । अर्कोतिर युवाहरू विदेश पलायन हुने क्रम बढेकाले प्रदेशको विकासमा आवश्यक जनशक्तिको अभाव खट्किन सक्छ । यसले अन्ततः विकासमा असर पर्न सक्छ ।

द्वन्द्व सकिएपछि पनि नतङ्ग्रिएको औद्योगिक क्षेत्र सेवा क्षेत्रभन्दा निकै पछाडि परेको छ । भारतीय नाकासँगको सामीप्यका कारण निर्यात गर्न सकिने सम्भावना धेरै भए पनि लुम्बिनी प्रदेशले यस क्षेत्रमा धेरै प्रगति गर्न सकेको छैन । प्रदेशमा प्रशस्त मात्रामा कृषि उत्पादन र युवा शक्तिको उपलब्धताका कारण औद्योगिकीकरणको ठूलो सम्भावना छ । तसर्थ तिनको उपयोग सही रूपमा गर्न सक्नुपर्छ ।

प्रदेशमा ठूलो संख्यामा युवाहरूको उपस्थिति छ । भारतलगायत बाह्य मुलुकबाट ठूलो मात्रामा विप्रेषण प्राप्त भएको छ । प्रदेशका धेरै सरकारी विद्यालयमा शिक्षामा सिकाइको संकट छ । तसर्थ आधारभूत गुणस्तरीय शिक्षा र गरिखाने वर्गका लागि सीप अभिवृद्धिमा प्रदेश सरकारको दह्रो भूमिका हुनुपर्छ । आधुनिक सीप र प्रविधिमा आधारित व्यावसायिक पाठ्यक्रम र आर्थिक, सामाजिक विकासका लागि आवश्यक व्यवस्थापकीय तथा प्रविधिको ज्ञान भएका जनशक्ति उत्पादनमा प्रदेश सरकारको गहन भूमिका हुनुपर्छ । अन्यथा दिगो विकासको लक्ष्य हासिल गर्न सकिन्न ।

सूचना प्रविधिको विस्तारले परम्परागत ढाँचाको औद्योगिकीकरणको बाटो छाडेर उत्पादनको नयाँ तौरतरिका अँगाल्न प्रेरित र सक्षम तुल्याउने लक्ष्य प्रदेशले लिनुपर्छ । गुणस्तरीय पूर्वाधार विकास अहिलेको आवश्यकता छ । बजारमा हाम्रा उत्पादन प्रतिस्पर्धी बन्न र कृषि अनि गैरकृषि क्षेत्रमा नयाँ नयाँ प्रविधि प्रयोग गरी उत्पादकत्व पनि बढाउन पनि उत्तिकै जरुरी छ । समुन्नति र दरिलो आर्थिक सामर्थ्य भएको प्रदेशका लागि नीतिहरूमा सुधार आवश्यक छ । बाधा पुर्‍याउने र झन्झटिला ऐन, नियम, प्रक्रियाहरूमा समय तोकेरै छलाङ मार्ने गरी सुधार गर्दै जानुपर्छ । समग्र उत्पादन र सेवाको लागत घटाउने र छिमेकी राष्ट्र एवम् अन्य प्रदेशसँग तुलनात्मक लाभका क्षेत्रलाई उत्पादकत्वमा वृद्धि गर्दै प्रतिस्पर्धी बनाउँदै अघि बढ्नुपर्छ । यसबाट प्रदेशमा हजारौंको संख्यामा रोजगारी सिर्जना गर्न सकिन्छ ।

लुम्बिनीमा विपद्बाट बर्सेनि ठूलो धनजनको नोक्सानी हुने गरेको छ । बाढीपहिरोलगायतका विपद्बाट बच्न सुरक्षित ठाउँमा दरिलो निजी तथा सार्वजनिक पूर्वाधार बनाउनुपर्ने अवस्था छ । महामारी, आगलागीलगायतका विपद्बाट बच्न आवश्यक पूर्वतयारी काममा पनि उत्तिकै ध्यान दिनुपर्छ ।

अबको राजनीतिले प्रदेशका युवालाई कुनै न कुनै उद्यममा जोडिएको र गरिखाने बनाउनुपर्छ, जसबाट दिगो र फराकिलो आर्थिक समुन्नति प्राप्त गर्न सकिन्छ । उत्पादन र सेवा क्षेत्रले समेट्न नसकेका र जीविकोपार्जनका लागि उत्पादन प्रक्रियामा पहुँच पुर्‍याउन नसक्ने बर्गका लागि प्रदेशले कल्याणकारी योजना पनि अगाडि सार्नुपर्छ ।

देशका अन्य प्रदेशमा जस्तै लुम्बिनीमा पनि शिक्षित बेरोजगारको संख्या उल्लेख्य छ । निजी क्षेत्रसँग समन्वय गरेर उपयोगी सीप विकाससम्बन्धी शिक्षा दिनुपर्छ । यसबाट निजी क्षेत्र र सरकारले गुणस्तरीय जनशक्ति पाउन सक्छ । यसले उत्पादकत्व बढाउन र रोजगारीका अवसर वृद्धिमा सघाउ पुग्छ ।

प्रदेशले नीति तथा योजना आयोग, लगानी बोर्ड र पूर्वाधार निर्माण प्राधिकरणलाई सरकारी बजेट परिचालनका आयोजनाहरूमा मात्र ध्यान केन्द्रित गर्न लगाउनुभन्दा निजी र बाह्य क्षेत्रबाट थप लगानी ल्याउन नीतिगत औजारसहित सशक्त एवं स्वायत्त गराउनुपर्छ । साथै सरकारी सेवा र निजी क्षेत्रलाई आवश्यक जनशक्तिको समयानुकूल दक्षता विकासका लागि निजी क्षेत्र र गैरसरकारी क्षेत्रको समेत सहभागितामा क्षमता विकास गर्न एक स्वतन्त्र संस्था स्थापना गर्नुपर्छ । सरकारी संयन्त्रको सेवा प्रवाहका साथै सेवा आउटसोर्स गर्न सक्ने र सेवा किन्न सक्ने ग्राहकका रूपमा पनि क्षमता विकास गरिनुपर्छ । यसबाट सरकारी विकास खर्च प्रभावकारी रूपमा हुने र निजी क्षेत्रको सहकार्यमा हुने लगानीले धेरै प्रतिफल प्राप्त गर्न सजिलो हुन्छ ।

आधारभूत शिक्षा क्षेत्रको विकासका लागि छरिएका विद्यालयहरूलाई बालबालिकालाई असर नपर्ने गरी एकीकृत गर्न सकिन्छ । साथै बचेको साधन र स्रोत उपयोग गरी सुविधायुक्त एवं सुरक्षित यातायात वा आवासको विकास गर्दै व्यापक रूपमा गुणस्तर सुधारेर प्रदेशले उच्चकोटिको शिक्षा प्रदान गर्नेतिर ध्यान दिनुपर्छ । गतिशील समतामूलक समाज निर्माण भनेको सबैको पहुँच पुगेको सबल, स्वास्थ्य, पोषण, शिक्षा र सामाजिक सुरक्षा सम्मिलित एकीकृत प्रणालीको स्थापना हो । जुन लुम्बिनी प्रदेशको दिगो विकासका लागि आवश्यक छ । सामाजिक सुरक्षा सहयोग दिगो रूपमा कार्यान्वयनका लागि योगदानमा आधारित गर्दै बेरोजगारलगायत अनौपचारिक क्षेत्रलाई पनि समेट्न सिर्जनशील मोडल विकास गर्नुपर्छ ।

बहुसांस्कृतिक, बहुभाषिक समाज र सुन्दर भूबनोटका कारण बर्दिया, कपिलवस्तुदेखि पाल्पा हुँदै रुकुम पूर्वका धेरै ठाउँ अझै आकर्षक र सुन्दर छन्, जसको उपयोग गरेर चाँडो र सजिलो तरिकाबाट रोजगारीका अवसर सिर्जना गर्न सकिन्छ । महँगो र गुणस्तरीय पर्यटन उद्योग, अन्तर्राष्ट्रियस्तरको आयुर्वेदिक, प्राकृतिक स्वास्थ्य सेवा, उच्च शिक्षालगायत सेवाप्रदायक व्यवसायीलाई प्रोत्साहन दिई लुम्बिनी प्रदेशलाई लगानीकर्ताहरूको आकर्षक गन्तव्यका रूपमा स्थापित गराउने रणनीति लिनुपर्छ ।

रोल्पादेखि पाल्पा हुँदै नवलपरासीसम्मका पहाडी भूभागमा ठूलो मात्रामा खनिज पदार्थको भण्डार छ । वातावरणीय पक्षलाई राम्रोसँग सम्बोधन गरेर प्रदेशले औद्योगिक विकास, आर्थिक र रोजगारी सिर्जनाका क्षेत्रमा ठूलो फड्को मार्न सक्छ । मिलेनियम च्यालेन्ज कर्पोरेसन (एमसीसी) को सहयोगमा निर्माण हुने अन्तर्राष्ट्रिय विद्युतीय प्रसारण लाइनको ठूलो भाग र ९९ किमिको सडक यही प्रदेशमा पर्दछन् । गुणस्तरीय सडकले आपूर्ति सञ्जालहरूमा सहजता ल्याई उत्पादन मूल्य कम गर्न सघाउँछ । प्रदेशका घरायसी र उत्पादनशील क्षेत्रहरूको ऊर्जाको आवश्यकता पूर्ति गर्न हाम्रा सबै माग जलविद्युत् तथा स्वच्छ ऊर्जाका अन्य स्रोतको परिचालन गर्नुपर्छ ।

गुणस्तरीय पूर्वाधार विकाससँगै सुशासन कायम गर्न र छिटो छरितो सेवा प्रदान गर्न सूचना प्रविधिको विकास अपरिहार्य छ । लगानी र आयात निर्यात व्यापारमा भएका निःशुल्क र सशुल्कका नीतिगत एवं प्रक्रियागत अप्ठ्यारा हटाउन सके वैदेशिक लगानीलाई प्रदेशको विकासमा प्रोत्साहन गर्न सकिनेछ । छिमेकी मुलुक भारतका प्रदेशको भन्दा सरल र आकर्षक माहोल सिर्जना गर्ने हो भने आन्तरिक तथा बाह्य लगानीमार्फत औद्योगिक विकासका लागि लुम्बिनी प्रदेश देशकै केन्द्र बन्न सक्छ । यसलाई आगामी १० वर्षमा उद्यमीहरूको रोजाइको स्थल र मध्यम आय भएको समुन्नत गरिखाने समाजको उत्कृष्ट उदाहरण देखाएको प्रदेश बनाउनुपर्छ ।

प्रदेशले कार्यान्वयन गर्न सकिने र समुन्नतिका लागि महत्त्वपूर्ण सम्भावना बोकेका ठूला सपना पनि देख्न पनि उत्तिकै आवश्यक छ । नौमुरे, माडीखोला जलविद्युत् आयोजना निर्माण, सिँचाइका लागि कालीगण्डकी र माडीखोला डाइभर्सन, सुराइनाका अनि ग्वारखोलामा बहुउद्देश्यीय जलाशय निर्माण, गौतम बुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलको सफल कार्यान्वयन, कम्तीमा एक रात प्रदेशमै बस्ने गरी लुम्बिनी र स्वर्गद्वारीमा वार्षिक १० लाख पर्यटक ल्याउने योजना, प्रदेश राजधानी दाङ देउखुरीलाई एसियाकै उदाहरणीय वातावरणमैत्री सहर निर्माण जस्ता कामलाई पनि अगाडि बढाउनुपर्छ ।

प्रकाशित : चैत्र ७, २०७८ १०:१२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

विमानस्थल : उन्नतिको उडान

होटल, रेस्टुराँ, ट्राभल, हाउजिङ र सरोकारका क्षेत्रमा ह्वात्तै लगानी बढेको छ । यहाँ तारे होटल थपिने क्रम जारी छ । ठूला होटल सञ्चालनका लागि जग्गा खरिद गर्ने बढेका छन् ।
अन्तर्राष्ट्रिय उडान सुरू गर्ने गरी भइरहेको तयारी देखेर रुपन्देही र आसपासका बासिन्दा उत्साहित छन्, लामो समय विमानस्थल सञ्चालनमा नआएपछि निराश लगानीकर्ता फेरि जुर्मुराएका छन्
माधव ढुंगाना

रुपन्देहीको भैरहवास्थित बुद्धचोकबाट ६ किलोमिटर पश्चिम गौतम बुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल परिसरमा अहिले चौबीसै घण्टा चहलपहल छ । विमानस्थल सञ्चालनको अन्तिम तयारीका लागि कर्मचारी दौडधुपमा छन् । अहिले अत्यावश्यक निर्माणको काम चलिरहेको छ ।

अन्तर्राष्ट्रिय टर्मिनल भवनमा यात्रुका लागि आवश्यक जानकारीमूलक बोर्ड र सुरक्षा जाँचका उपकरण जडान भइसकेका छन् । विमानस्थलको टावर सञ्चालनमा आइसकेको छ । फागुन दोस्रो साता विमानस्थलको यान्त्रिक परीक्षण पूरा भएको छ । त्यससँगै अन्तर्राष्ट्रिय उडानका लागि तयारी थालिएको हो ।

विमानस्थल परिसरमा पानीका रंगीन फोहोराअगाडि उभिएर ‘सेल्फी’ खिच्न सर्वसाधारण झुम्मिन थालेका छन् । यहाँ आउने पाहुना लक्षित गरेर विमानस्थलबाहिर आकर्षक रेस्टुराँ र मार्ट सञ्चालन गरिएका छन् । कोही साविकका घर भत्काएर नयाँ साजसज्जामा जुटेका छन् । भैरहवा–लुम्बिनी सडक खण्डसित जोडिएकाले धेरै यात्रु आफ्ना सवारीसाधन रोकेर विमानस्थलको फोटो खिच्छन् ।

विमानस्थल सञ्चालनलाई लक्ष्य गरेर विभिन्न व्यवसाय थालेका लगानीकर्ता पछिल्लो पटक सरकारले तोकेको मितिमा अन्तर्राष्ट्रिय उडान सम्भव छ/छैन भनेर चासो र चिन्ता व्यक्त गरिरहेका छन् । आगामी जेठ २ मा बुद्ध पूर्णिमाका दिन अन्तर्राष्ट्रिय उडान सुरु गर्ने गरी भइरहेको तयारी देखेर रूपन्देही र आसपासका बासिन्दा उत्साहित छन् । लामो समय विमानस्थल सञ्चालनमा नआएपछि निराश भएका लगानीकर्ता अहिले जुर्मुराएका छन् । उनीहरूको निराशा फेरि आशामा परिणत हुन थालेको छ । बुद्ध जन्मस्थल लुम्बिनीलाई लक्षित गरेर विमानस्थल निर्माण गरिएको हो । यहाँका लगानीकर्तालाई बौद्ध धर्मावलम्बी मुलुकबाट श्रद्धालु सिधै भैरहवा विमानस्थलमा उत्रिने विश्वास छ । त्यसैले होटल, रेस्टुराँ, ट्राभल, हाउजिङ र सरोकारका क्षेत्रमा ह्वात्तै लगानी बढेको छ । यहाँ तारे होटल थपिने क्रम जारी छ । ठूला होटल सञ्चालनका लागि जग्गा खरिद गर्ने बढेका छन् ।

लुम्बिनी क्षेत्रका बासिन्दा र हजारौं लगानीकर्ता आउँदो जेठ २ गतेको व्यग्र प्रतीक्षामा छन् । त्यस दिन विमानस्थलमा व्यावसायिक अन्तर्राष्ट्रिय उडान गर्ने सरकारी घोषणा छ । अहिले यो विमानस्थल लुम्बिनी क्षेत्रमा उद्योग, पर्यटन, कृषि, पशुपालनलगायतका क्षेत्रमा लगानी गर्ने लगानीकर्ता र स्थानीय समुदायको आर्थिक समृद्धिका लागि आशा र भरोसाको आधार बनेको छ । आठ वर्षअघि भैरहवामा विमानस्थलको शिलान्यास भएपछि लगानीकर्ताले घरखेत बिक्री गरेर वा बैंकमा धितो राखेर चर्को ब्याजमा ऋण लिँदै विभिन्न क्षेत्रमा लगानी गरेका थिए । अहिले पर्यटक लक्षित पूर्वाधार तयार गरेका छन् । विमानस्थल सञ्चालनमा ढिलाइ भयो । विभिन्न कारणले गौरवको यो परियोजना पूरा हुने/नहुने अन्योल हुँदा आफूहरू ‘मर्नु न बाँच्नु’ को अवस्थामा पुगेको उनीहरूले बताएका थिए । कुन–कुन क्षेत्रमा कति लगानी वृद्धि भएको छ, त्यसको यकिन तथ्यांक उपलब्ध हुन सकेको छैन । करिब तीन वर्ष कोरोना भाइरस महामारीले थला पारेपछि लगानीकर्ता झन् निराश भए । यस अवधिमा सामान्य चियानास्ता पसलका लागि भाडामा सटर खोज्नेदेखि अर्बौं रुपैयाँ ऋण लिँदै पाँचतारे होटल र हाउजिङमा लगानी गर्ने धेरै भए । स्तरीय रेस्टुराँ, सुविधायुक्त यातायातका साधन, जमिन भाडामा लिएर आधुनिक कृषि, पशुपालन, उद्योगमा लगानी गर्ने सयौं छन् ।

भैरहवा र लुम्बिनीको सेरोफेरोमा मात्रै होइन, विमानस्थललाई लक्षित गरेर नवलपरासी, बुटवल, कपिलवस्तु क्षेत्रमा समेत लगानी बढ्दै गएको छ । यस्तै एउटा उदाहरण भैरहवाको प्रसिद्ध मिठाई पसल ‘पवन मिष्ठान्न’ का सञ्चालक पवन हलुवाई हुन् । आमा कलावतीको मिर्गौला रोगबाट निधन भएपछि उनकै स्मृतिमा १६ कट्ठा जमिन खरिद गरेर भैरहवामा अस्पताल सञ्चालन गर्ने तयारीमा थिए । तर, २०७१ माघ १ गते अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलको शिलान्यास गर्न आएका तत्कालीन प्रधानमन्त्री सुशील कोइरालाको भनाइले आफ्नो बाटो नै फेरिदिएको उनले सुनाए । ‘कोइरालाले यस क्षेत्रको पर्यटन व्यवसाय फस्टाउन विमानस्थल बनाएर मात्र हुँदैन, स्तरीय ठूला होटलहरूको खाँचो पनि उत्तिकै भएकाले तपाईंहरू लगानी गर्नुस् भन्नुभयो,’ उनले भने, ‘कोइरालाको यो भनाइपछि अस्पताल निर्माणको कामा थाँती राखेर होटल निर्माणतर्फ तम्सिएँ ।’

अहिले उनले तीन अर्ब रुपैयाँभन्दा धेरै लगानी गरी पाँचतारे होटल ‘पवन प्यालेस’ निर्माण गरेर सञ्चालनमा ल्याएका छन् । यति धेरै लगानी गरे पनि उनले गरेको लगानीको प्रतिफल सन्तोषजनक रूपमा आउन सकेको छैन । तीन वर्षमा सम्पन्न हुनुपर्ने विमानस्थल विभिन्न कारणले आठ वर्ष लाग्यो । दुई वर्षभन्दा धेरै कोरोना संक्रमणले पर्यटकको आवागमन शून्य भयो । पर्यटन व्यवसाय शिथिल हुन पुग्यो । ‘विमानस्थल चाँडो सञ्चालन होला र स्वदेशी/विदेशी पर्यटकको आवागमनले होटल भरिभराउ होला भन्ने आशाले होटलमा लगानी गरें,’ पवनले भने, ‘कोरोनाले पर्यटन व्यवसाय थलिएका बेला र विमानस्थल निर्माणको समय लम्बिँदा पनि सरकारीस्तरबाट व्यवसायीलाई कुनै किसिमको सहयोग भएन ।’ यस्तो बेलामा सरकारले व्यवसायीलाई राहतको प्याकेज कार्यक्रम ल्याउनुपर्ने उनको भनाइ छ । कोरोना बढी संक्रमण भएका बेला कम्तीमा बैंकको ब्याजसम्म मिनाहा र सहुलियतको व्यवस्था सरकारले गर्नुपर्नेमा उनको जोड छ । ‘यति धेरै लगानी गरियो, अबको आशा र भरोसा सबै यही विमानस्थल हो,’ पवनले भने, ‘विमानस्थल राम्ररी सञ्चालनका लागि सरकारले विभिन्न राष्ट्रसँग कूटनीतिक पहल गरेर सफल बनाउन सक्नुपर्छ । विमानस्थल राम्ररी सञ्चालन हुन नसके लगानी त डुब्छ नै, व्यवसायी सडकमा आइपुग्छन् ।’

पवनको अवस्था र भनाइले विमानस्थललाई लक्ष्य गर्दै लुम्बिनी क्षेत्रमा लगानी गर्ने आमलगानीकर्तालाई प्रतिबिम्बित गर्छ । लुम्बिनी क्षेत्रमा पछिल्लो समयमा विमानस्थललाई पछ्याउँदै सबैभन्दा धेरै होटलमा लगानी बढेको छ । लुम्बिनी/भैरहवा क्षेत्रमा मात्रै सात वटा पाँचतारे होटल निर्माण भएका छन्, जसमध्ये पवन प्यालेससहित २ वटा सञ्चालनमा आइसकेका छन् । अन्य सञ्चालनको तयारी नजिक छन् । बुटवल, शंकरनगर, मणिग्राम, भलवारी, नवलपरासी, कपिलवस्तुमा पनि होटल निर्माणको कार्य तीव्र गतिमा छ । जता हेर्‍यो उतै होटलका अग्ला संरचना देखिन्छ । १ सयभन्दा धेरै चार तारे होटल बनेका छन् । साना होटल पनि उत्तिकै निर्माण भइरहेका छन् । कसैले नयाँ पूरै संरचना बनाएका छन् । कतिपयले पहिलाको संरचनामा स्तरोन्नति गरेका छन् । सँगसँगै हाउजिङ व्यवसाय पनि सञ्चालनमा छ । लुम्बिनी क्षेत्रमा हाउजिङको निर्माण र लगानी नयाँ हो ।

अर्गानिक तरकारी र फलफूल खेती, व्यावसायिक माछापालन, पशुपालनका लागि पनि बैंकको ऋण लिँदै भाडामा जमिन लिएर व्यवसाय सञ्चालनमा छन् । विमानस्थलमा पर्यटकको आवतजावतका लागि पर्यटकीय बस, ट्याक्सी, रेस्टुराँमा पनि उत्तिकै लगानी बढेको छ ।

सरकारका तर्फबाट गौतम बुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल निर्माण र यसका लागि जग्गा अधिग्रहणको मुआब्जालाई समेत गरेर ३० अर्ब रुपैयाँ हाराहारीमा लगानी गरेको भए पनि त्यसको दस गुणा बढी विमानस्थललाई लक्ष्य गरेर निजी क्षेत्रको लगानी पुगेको भैरहवाका पर्यटन व्यवसायी एवं सोसाइटी अफ ट्राभल्स एन्ड टुर अपरेटर नेपाल लुम्बिनी प्रदेशका अध्यक्ष सञ्जय बजिमय बताउँछन् । विमानस्थललाई लक्ष्य गरेर पर्यटन, कृषि, यातायात सबैमा गरेर तीन खर्ब रुपैयाँभन्दा धेरैको लगानी पुगेको उनको भनाइ छ । ‘यो लगानीलाई चलायमान बनाउने सबै भरोसा र आशा भनेकै विमानस्थलको सफल ढंगले सञ्चालन हो,’ बजिमयले भने, ‘यस विमानस्थलबाट धेरै आशा र अपेक्षा गरिएको छ ।’

विमानस्थलको मौसम, जहाजको दिशा पत्ता लगाउने र सञ्चारसम्बन्धी जडित सबै उपकरणको जाँचका लागि परीक्षण उडान (क्यालिब्रेसन फ्लाइट) भइसकेको छ । आउँदो वैशाख १ मा नेपाल वायुसेवा निगमको विमानबाट टेस्ट ल्यान्डिङ फ्लाइट गर्ने योजना छ । परीक्षण उडानपछि नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरणले अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा प्रस्ताव आह्वान गर्नेछ । र, अन्तर्राष्ट्रिय नागरिक उड्डयन संगठन (आईकाओ) सँग समन्वय गरी उडानका लागि स्वीकृति लिनेछ । उक्त समयभित्र विभिन्न राष्ट्रका विभिन्न एयरलाइन्सले सेड्युअल र चार्टर फ्लाइटका लागि प्रस्ताव पेस गर्ने र उनीहरूको प्रस्तावलाई प्राधिकरण र अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूले स्वीकृत गरेपछि व्यावसायिक उडान गर्न सकिने गौतमबुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलका महानिर्देशक गोविन्द दाहाल बताउँछन् । सरकार, संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय र प्राधिकरणले २०७९ जेठ २ बुद्ध जयन्तीका दिन अन्तर्राष्ट्रिय व्यावसायिक उडान गर्ने जनाएको छ ।

सञ्चालनको सुरुमा प्रतिदिन १० र सन् २०३३ सम्म दैनिक ६० वटा अन्तर्राष्ट्रिय उडान गर्ने लक्ष्य रहेको दाहालले जानकारी दिए । ‘बुद्ध जन्मस्थल लुम्बिनीका कारण बुद्धिस्टलगायत अन्य विकसित मुलुक र खाडी मुलुकमा वैदेशिक रोजगारीमा जाने नेपाली श्रमिकलाई लक्ष्य गरेर विदेशी एयरलाइन्सले यहाँ हवाई उडान सञ्चालन गर्न चाहेको देखिन्छ,’ दाहाल भन्छन् । विमानस्थल सञ्चालनमा आएपछि गुणस्तरीय पर्यटकको आगमन र लुम्बिनीको बसाइ अवधि लम्ब्याउने खालका गतिविधि सञ्चालन गर्नुपर्ने पर्यटन व्यवसायी बताउँछन् । हालसम्म लुम्बिनी आउने ९० प्रतिशत विदेशी पर्यटक भारतीय ट्राभल्स एजेन्सीले नै बनाएको प्याकेजमा आउँछन् । गौतमबुद्ध विमानस्थलबाट सीधै बुद्धिस्ट मुलुकसँग हवाई उडान सम्बन्ध स्थापित भएपछि भारतीय ट्राभल्स एजेन्सीसँग निर्भर रहनुपर्ने नेपाली पर्यटन व्यवसायीको बाध्यता हट्ने बताइएको छ ।

विमानस्थल सञ्चालनमा आएपछि पर्यटन र औद्योगिक क्षेत्रमा यस प्रदेशले अर्को छलाङ मार्ने व्यवसायीको आशा छ । विमानस्थल सञ्चालनमा आएपछि पर्यटकको आवागमन बढ्दै जाने र बसाइ अवधि पनि लम्बिने भएकाले होटल, विद्यालय, कलेज, अस्पताल, हाउजिङजस्ता सेवामूलक उद्योगमा वृद्धि हुनेमा नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघका केन्द्रीय सदस्य तथा भैरहवाका व्यवसायी राजेश अग्रवालको विश्वास छ । ‘विभिन्न विदेशी मुलुकसँगको सिधा उडानले नेपाली उत्पादन सिधै निर्यात गर्न सजिलो हुनेछ,’ अग्रवालले भने, ‘नेपालको अर्गानिक कृषि उत्पादन, प्रशोधित पानी, प्रशोधित माछा मासु, जडीबुटी विदेश निर्यात गर्न सहज हुनेछ ।’ हरियो तरकारी र सागसब्जी ती देशसँगको सिधा हवाई उडानबाट निर्यात गर्न सहज र सरल हुने उनको भनाइ छ ।

प्रकाशित : चैत्र ७, २०७८ १०:११
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×