चाड आयो, महँगीले सतायो- विचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

चाड आयो, महँगीले सतायो

मञ्जु भट्ट

पछिल्ला केही दिनमै गोलभेंडा र प्याजको मूल्य डेढ गुणा बढेको छ । बजारमा जुनसुकै तरकारी किलोको सयदेखि दुई सय रुपैयाँसम्म पुगिसकेको छ । स्याउ लगायतका फलफूलहरू पनि त्यति नै महँगिएका छन् । चाडबाडको मौका छोपी व्यापारी–व्यवसायीहरूले अचाक्ली मूल्य बढाएर उपभोक्ताको ढाड सेक्ने गरेका छन् ।

यो बेला उपभोक्ताले जसरी पनि सामान किन्छन् भन्ने व्यापारीलाई थाहा हुन्छ । कतिपयले त नयाँ लुगा पनि यही बेला मात्रै किन्ने गर्छन् । यसकै फाइदा उठाउँदै व्यापारीहरूले सामानको भाउ बढाएर बेच्छन् ।

चाडबाड तथा अन्य समय पनि भान्सामा नभई नहुने चिनी र तेलको मूल्य झनै बढेको छ । डेढ सय रुपैयाँ प्रतिलिटर पर्ने तेलको मूल्य एक वर्षमै झन्डै दोब्बर बढेर तीन सय हाराहारी पुगिसकेको छ । ‘मैले आफैं किलोको ८८ रुपैयाँमा किनेको चिनी ९० मा त बेच्नैपर्‍यो नि ! तिहारसम्म सय पुग्छ,’ पसले बडो आत्मविश्वासका साथ भन्दै थिए । कतिपय आयातित सामग्रीको मूल्य सरकारले विदेशी तयारी खाद्य पदार्थमा कर बढाएसँगै बढेको छ । पसलेहरूले आफूखुसी मूल्य गरेकै कारण हुनुपर्छ— कुनै पसलमा १४० रुपैयाँमा पाइने सामान कुनैमा १६० रुपैयाँसम्म पर्छ । यस्तै, गाडी भाडादेखि मासुसम्मको भाउ बढेको छ । बाढी–पहिरो जाँदा होस् या सडक अवरुद्ध हुँदा, तरकारी, फलफूललगायत खाद्यपदार्थको मूल्य यसै गरी बढ्ने गरेको छ । सरकारी कर्मचारीको तलब बढ्दा पनि यस्तै हुन्छ । यसबाट सर्वसाधारण, गरिब, मजदुरहरू भने बिचल्लीमा पर्ने गरेका छन् । दसैं टीकाको साइत पारेर नयाँ घरमा सर्न खोज्नेहरू पनि धरै हुन्छन् । गत वर्ष त सिमेन्ट, फलामको छडदेखि अन्य निर्माण सामग्रीको मूल्य पनि बढेको थियो ।

चाडबाडकेन्द्रित भएर ठूलो मात्रामा किनमेल गर्दा गुणस्तर तथा उपभोग्य मितिमा ख्याल नपुग्ने पनि हुन्छ । खाद्य पदार्थमा मिसावट, रसायनहरूको अत्यधिक प्रयोग, बजारमा अखाद्य वस्तुको बिगबिगी, ‘रिलेबलिङ’ गरी बजारमा आएका खाद्य सामग्रीका कारण पनि अस्पतालमा विभिन्न रोगका बिरामीहरू बढेका छन् । हुन त सरकारले प्रत्येक वर्ष चाडबाडलक्षित बजार अनुगमन गर्छ, दोषीहरूलाई कारबाही तथा जरिवाना गरिएका समाचार पनि सुनिन्छन्, तर त्यसको प्रत्यक्ष असर बजारमा परेको देखिँदैन । अर्को दिन पनि खाद्यपदार्थको मूल्य त्यही हुन्छ । म्याद नाघेका, लेबल नटाँसिएका सामानहरू यत्रतत्र भेटिन्छन् । हालै नेपालगन्जमा गरिएको संयुक्त बजार अनुगमनमा ५० किलो खान अयोग्य माछा जफत गरिएको छ । देशभरिका मासु पसलहरूको यस्तै दुरवस्था नहोला भन्न सकिन्न । त्यसैले, पालिकाहरूले पनि यसमा ध्यान दिनुपर्छ ।

सबै नेपालीको आर्थिक स्थिति एउटै छैन, हुने कुरा पनि भएन । लकडाउनका कारण लाखौंले जागिर, आम्दानी गुमाइसकेका छन् । सामान्य जीविका चलाउनकै लागि कति नेपाली देश–विदेशमा संघर्षरत छन् । चाडबाडको समयमा एक छाक मीठो खान र एक जोर नयाँ लुगा लगाउने रहर कसको हुँदैन ? तर यही बेला अचानक मूल्य बढ्दा विपन्नहरू ठूलो मारमा पर्ने गरेका छन् । ऋण गरेर भए पनि परिवार र सन्तानका सपना पूरा गरिदिँदा लागेको ऋण तिर्न कतिलाई महिनौं लाग्छ, यो बाध्यता न त सरकारले देख्छ न व्यापारीले । नत्र दसैं सुरु हुनु एक साताअगाडि बजारमा तरकारीदेखि अन्य खाद्य पदार्थसम्मको मूल्य किन यसरी अचाक्ली बढ्थ्यो र ! बजारको नियमअनुसार तरकारीको माग घट्दा मूल्य पनि घट्नुपर्ने हो । तर पनि तरकारीहरूको भाउ छुन नसकिने गरी बढेको छ । यसको कारण बुझिनसक्नु छ । कुनै समयमा बजारको मागअनुसार सामानको आपूर्ति हुन नसक्दा मूल्य बढेको देखिन्छ जुन स्वाभाविक हो । तर कतिपय अवस्थामा बजारमा सामान हुँदाहुँदै पनि लुकाएर भाउ बढाउने गरिन्छ । गत वर्ष प्याजमा यसै गरिएको थियो । रातारात प्याज लुकाएर मूल्य बढाइएपछि सरकारले अनुगमन गरेको थियो ।

बजार अनुगमन सरकारले महिनामा कम्तीमा दुईचोटि गर्नुपर्छ । चाडबाडलक्षित मौसमी अनुगमनले मात्र बजार नियन्त्रणमा आउने देखिँदैन । आफ्नो क्षेत्रमा सर्वसाधारण तथा उपभोक्ता मारमा परेको स्थानीय सरकारहरूले टुलुटुलु हेरेर नबसी आफ्नो संवैधानिक अधिकारअनुसार बजार अनुगमन गर्ने हो भने यस्तो समस्या धेरै हदसम्म हट्न सक्छ । आफ्नो क्षेत्रमा भइरहेका गतिविधिहरूको सम्पूर्ण जानकारी लिनु र त्यसको समाधानतिर लाग्नु प्रत्येक जनप्रतिनिधिको पनि कर्तव्य हो ।

प्रकाशित : आश्विन २५, २०७८ ०८:३१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

जोखिममा विद्यालय

मञ्जु भट्ट

कोभिड–१९ का कारण लामो समयदेखि बालबालिका विद्यालय जान पाएका थिएनन् । कतिपय स्थानमा अनलाइन कक्षाबाटै पठनपाठन चलिरहेको थियो । विद्यार्थीहरूको पढाइमा बाधा नहोस् भनेर सरकारले कक्षा १ देखि १० सम्म असारदेखि नै नयाँ शैक्षिक सत्र सुरु गरेको थियो । अहिले कोरोना भाइरसको प्रभाव कम भएको र मृत्युदर पनि घटेकाले कतिपय ठाउँमा विद्यालयहरू खुलिसकेका छन् । अवस्था हेरेर असोजबाट विद्यालय खोल्न सकिने सरकारले जनाएको छ । 


पछिल्लो लकडाउनमा घरघरमा रुघा, खोकी तथा ज्वरोका बिरामी थिए । अस्पतालहरू कोरोनाका बिरामीले भरिएका थिए । एउटै कक्षामा कम्तीमा तीन विद्यार्थी रुघाखोकीका कारण अनुपस्थित हुने गरेका थिए । आफन्त तथा चिनेजानेका सबैका घरमा कोही न कोहीलाई रुघाखोकी र ज्वरोले सताएको भेटिन्थ्यो । कोभिडसँगै मिल्ने लक्षण देखिए पनि धेरैले परीक्षण नै गरेनन् । भदौदेखि बिरामी हुने क्रममा केही कमी आयो । यही कारण कतिपय स्थानीय तहले संक्रमणको अवस्था हेरी विद्यालय खोले ।

कोभिड संक्रमण दर घटे पनि यसको जोखिम कम भएको छैन । बालबालिकाका लागि खोप आइनसके पनि विद्यालय खुल्न थालेकाले झनै सावधान हुनुपर्ने देखिन्छ । विद्यार्थीले अनिवार्य मास्क लगाउने, झोलामा अर्को मास्क पनि राख्ने गर्नुपर्छ । विद्यालयमा मास्क नफुकाल्ने, हातमा स्यानिटाइजर प्रयोग गरिरहने तथा दूरी कायम गरिरहने हो भने संक्रमण हुनबाट बच्न सकिन्छ । विद्यार्थी तथा शिक्षकका लागि विद्यालय प्रशासनले थप मास्क राख्नुपर्छ । भीडभाड हुने चमेनाघर, शौचालय, पुस्तकालय, प्रयोगशाला, योग हल तथा कक्षाहरूलाई बेलाबेलामा स्यानिटाइज गर्नुपर्छ । प्रत्येक विद्यालयको ढोकामै ज्वरो नाप्ने थर्मल गन तथा स्यानिटाइजरको व्यवस्था हुनुपर्छ । एउटा बेन्चमा बढीमा दुई विद्यार्थी मात्र राख्नुपर्छ । तर, कतिपय विद्यालयमा विद्यार्थी संख्या धेरै भएकाले तीन जनासम्म राखेको भेटिन्छ, जुन गलत छ । कक्षामा बढीमा तीस जना राख्न सक्यो भने भीडभाड कम तथा स्वच्छ हावा सजिलै वारपार हुन्छ । तर, प्रायः विद्यालयमा यस्तो हुन्न ।

अभिभावकहरूसँग महँगो शुल्क लिएर पनि विद्यार्थीहरूको स्वास्थ्यसँग खेलबाड गर्ने काम कुनै विद्यालयले गर्नु हुँदैन । यदि कुनै विद्यार्थीलाई रुघा तथा ज्वरो आएमा विद्यालयले परीक्षण गरिहाल्नुपर्छ । विद्यार्थीहरूले पनि आफूलाई बिसन्चो भएमा शिक्षकलाई खबर गरी निको नभएसम्म घरमै आराम गर्नुपर्छ । रुघाखोकीलाई सामान्य मानेर विद्यालय जाँदा कोरोना संक्रमणसमेत भएको हुन सक्छ । यसले अरू विद्यार्थीलाई पनि खतरामा पार्न सक्छ । विद्यार्थीहरूलाई सकेसम्म अभिभावकले आफैं विद्यालय पुर्‍याउने र छुट्टी भएपछि लिन आउने गरे भने उनीहरू यताउति बरालिने, पानीपुरीतिर झुम्मिने सम्भावना कम हुन्छ । तल्लो कक्षामा पढ्ने विद्यार्थीहरू स्वास्थ्यप्रति बढी असावधान हुन सक्छन् । यस्तोमा शिक्षकले उनीहरूलाई हरपल निगरानीमा राख्नुपर्छ । नजिक गएर बस्ने, एकले अर्काको पानी–खाजा खाइदिनेजस्ता गतिविधि गर्न दिनु हुन्न । मास्क निकाल्नुपर्ने हुनाले खाजा खाने बेला उनीहरूको विशेष ख्याल राख्नुपर्छ ।

बालबालिकालाई खोप लगाउन सुरु गरेपछि, बल्ल संक्रमणको जोखिम कम हुने विज्ञहरूले बताउँदै आएका छन् । तर खोप आएको छैन, त्यसैले विद्यालय खुले पनि नानीबाबुलाई पठाउन अभिभावक डराइरहेका छन् । यो त्रास बालबालिकाले खोप लगाइसकेपछि मात्र घट्दै जानेछ । सहरमा डेरा गरी बस्ने कतिपय विद्यार्थी लकडाउनअघि गाउँ पुगे, कति त उतैबाट अनलाइन कक्षामा हाजिर भए । अझै पनि गाउँमै रहेका उनीहरू, दसैंको मुखमा विद्यालय खुल्न थालेकाले आउनुपर्ने भएको छ । यसै पनि दसैं–तिहारमा पन्ध्र दिनदेखि झन्डै एक महिना नै विद्यालय बन्द हुन्छन् । अनि सहरमा डेरा बस्ने धेरैजसो अभिभावक नानीबाबु लिएर दसैं बिदामा फेरि गाउँ नै फर्किन्छन् । यस्ता आवतजावतले कोभिडको जोखिम झनै बढाउने देखिन्छ । धेरै विद्यार्थी भएका विद्यालयमा संक्रमणको जोखिम अझै उच्च छ । संक्रमणको जोखिम कायमै रहेकाले विद्यालयहरूको अवस्था र स्वास्थ्य मापदण्ड पालना गर्न सक्ने स्थिति हेरेर मात्र खोलिनुपर्छ ।

स्थानीय सरकार यस्ता विषयमा चनाखो हुनुपर्छ । संक्रमणको उच्च जोखिम रहेका स्थानहरूमा हतारमा विद्यालय नखोल्न स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयले निर्देशन दिएको छ । अभिभावकका लागि आफ्ना सन्तान नै सब थोक हुन् । विद्यार्थीहरूको स्वास्थ्य प्राथमिकतामा पर्नुपर्छ । त्यसैले विद्यालय खोल्न हतार गर्नु हुन्न, खोलिएका विद्यालयमा पनि उच्च स्वास्थ्य सतर्कता अपनाउनुपर्छ ।

प्रकाशित : आश्विन १५, २०७८ ०८:०५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×