जोखिममा विद्यालय- विचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

जोखिममा विद्यालय

मञ्जु भट्ट

कोभिड–१९ का कारण लामो समयदेखि बालबालिका विद्यालय जान पाएका थिएनन् । कतिपय स्थानमा अनलाइन कक्षाबाटै पठनपाठन चलिरहेको थियो । विद्यार्थीहरूको पढाइमा बाधा नहोस् भनेर सरकारले कक्षा १ देखि १० सम्म असारदेखि नै नयाँ शैक्षिक सत्र सुरु गरेको थियो । अहिले कोरोना भाइरसको प्रभाव कम भएको र मृत्युदर पनि घटेकाले कतिपय ठाउँमा विद्यालयहरू खुलिसकेका छन् । अवस्था हेरेर असोजबाट विद्यालय खोल्न सकिने सरकारले जनाएको छ । 


पछिल्लो लकडाउनमा घरघरमा रुघा, खोकी तथा ज्वरोका बिरामी थिए । अस्पतालहरू कोरोनाका बिरामीले भरिएका थिए । एउटै कक्षामा कम्तीमा तीन विद्यार्थी रुघाखोकीका कारण अनुपस्थित हुने गरेका थिए । आफन्त तथा चिनेजानेका सबैका घरमा कोही न कोहीलाई रुघाखोकी र ज्वरोले सताएको भेटिन्थ्यो । कोभिडसँगै मिल्ने लक्षण देखिए पनि धेरैले परीक्षण नै गरेनन् । भदौदेखि बिरामी हुने क्रममा केही कमी आयो । यही कारण कतिपय स्थानीय तहले संक्रमणको अवस्था हेरी विद्यालय खोले ।

कोभिड संक्रमण दर घटे पनि यसको जोखिम कम भएको छैन । बालबालिकाका लागि खोप आइनसके पनि विद्यालय खुल्न थालेकाले झनै सावधान हुनुपर्ने देखिन्छ । विद्यार्थीले अनिवार्य मास्क लगाउने, झोलामा अर्को मास्क पनि राख्ने गर्नुपर्छ । विद्यालयमा मास्क नफुकाल्ने, हातमा स्यानिटाइजर प्रयोग गरिरहने तथा दूरी कायम गरिरहने हो भने संक्रमण हुनबाट बच्न सकिन्छ । विद्यार्थी तथा शिक्षकका लागि विद्यालय प्रशासनले थप मास्क राख्नुपर्छ । भीडभाड हुने चमेनाघर, शौचालय, पुस्तकालय, प्रयोगशाला, योग हल तथा कक्षाहरूलाई बेलाबेलामा स्यानिटाइज गर्नुपर्छ । प्रत्येक विद्यालयको ढोकामै ज्वरो नाप्ने थर्मल गन तथा स्यानिटाइजरको व्यवस्था हुनुपर्छ । एउटा बेन्चमा बढीमा दुई विद्यार्थी मात्र राख्नुपर्छ । तर, कतिपय विद्यालयमा विद्यार्थी संख्या धेरै भएकाले तीन जनासम्म राखेको भेटिन्छ, जुन गलत छ । कक्षामा बढीमा तीस जना राख्न सक्यो भने भीडभाड कम तथा स्वच्छ हावा सजिलै वारपार हुन्छ । तर, प्रायः विद्यालयमा यस्तो हुन्न ।

अभिभावकहरूसँग महँगो शुल्क लिएर पनि विद्यार्थीहरूको स्वास्थ्यसँग खेलबाड गर्ने काम कुनै विद्यालयले गर्नु हुँदैन । यदि कुनै विद्यार्थीलाई रुघा तथा ज्वरो आएमा विद्यालयले परीक्षण गरिहाल्नुपर्छ । विद्यार्थीहरूले पनि आफूलाई बिसन्चो भएमा शिक्षकलाई खबर गरी निको नभएसम्म घरमै आराम गर्नुपर्छ । रुघाखोकीलाई सामान्य मानेर विद्यालय जाँदा कोरोना संक्रमणसमेत भएको हुन सक्छ । यसले अरू विद्यार्थीलाई पनि खतरामा पार्न सक्छ । विद्यार्थीहरूलाई सकेसम्म अभिभावकले आफैं विद्यालय पुर्‍याउने र छुट्टी भएपछि लिन आउने गरे भने उनीहरू यताउति बरालिने, पानीपुरीतिर झुम्मिने सम्भावना कम हुन्छ । तल्लो कक्षामा पढ्ने विद्यार्थीहरू स्वास्थ्यप्रति बढी असावधान हुन सक्छन् । यस्तोमा शिक्षकले उनीहरूलाई हरपल निगरानीमा राख्नुपर्छ । नजिक गएर बस्ने, एकले अर्काको पानी–खाजा खाइदिनेजस्ता गतिविधि गर्न दिनु हुन्न । मास्क निकाल्नुपर्ने हुनाले खाजा खाने बेला उनीहरूको विशेष ख्याल राख्नुपर्छ ।

बालबालिकालाई खोप लगाउन सुरु गरेपछि, बल्ल संक्रमणको जोखिम कम हुने विज्ञहरूले बताउँदै आएका छन् । तर खोप आएको छैन, त्यसैले विद्यालय खुले पनि नानीबाबुलाई पठाउन अभिभावक डराइरहेका छन् । यो त्रास बालबालिकाले खोप लगाइसकेपछि मात्र घट्दै जानेछ । सहरमा डेरा गरी बस्ने कतिपय विद्यार्थी लकडाउनअघि गाउँ पुगे, कति त उतैबाट अनलाइन कक्षामा हाजिर भए । अझै पनि गाउँमै रहेका उनीहरू, दसैंको मुखमा विद्यालय खुल्न थालेकाले आउनुपर्ने भएको छ । यसै पनि दसैं–तिहारमा पन्ध्र दिनदेखि झन्डै एक महिना नै विद्यालय बन्द हुन्छन् । अनि सहरमा डेरा बस्ने धेरैजसो अभिभावक नानीबाबु लिएर दसैं बिदामा फेरि गाउँ नै फर्किन्छन् । यस्ता आवतजावतले कोभिडको जोखिम झनै बढाउने देखिन्छ । धेरै विद्यार्थी भएका विद्यालयमा संक्रमणको जोखिम अझै उच्च छ । संक्रमणको जोखिम कायमै रहेकाले विद्यालयहरूको अवस्था र स्वास्थ्य मापदण्ड पालना गर्न सक्ने स्थिति हेरेर मात्र खोलिनुपर्छ ।

स्थानीय सरकार यस्ता विषयमा चनाखो हुनुपर्छ । संक्रमणको उच्च जोखिम रहेका स्थानहरूमा हतारमा विद्यालय नखोल्न स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयले निर्देशन दिएको छ । अभिभावकका लागि आफ्ना सन्तान नै सब थोक हुन् । विद्यार्थीहरूको स्वास्थ्य प्राथमिकतामा पर्नुपर्छ । त्यसैले विद्यालय खोल्न हतार गर्नु हुन्न, खोलिएका विद्यालयमा पनि उच्च स्वास्थ्य सतर्कता अपनाउनुपर्छ ।

प्रकाशित : आश्विन १५, २०७८ ०८:०५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

विद्यार्थीमा मोबाइलको लत

मञ्जु भट्ट

कोरोना महामारीका कारण गत वर्षदेखि विद्यालय नगएका, अनलाइन कक्षा पनि पढ्न नसकेका र एकैचोटि यसपालि माघमा मात्र विद्यालय प्रवेश गरेका विद्यार्थीहरूलाई उपल्लो कक्षामा पढ्न र गृहकार्य गर्न निकै सकस भइरहेको छ ।

कोरोनाकालमा अनलाइन कक्षामा उपस्थित हुने तर शिक्षकले बोलाउँदा नबोल्ने, भिडियो–अडियो बन्द गरेर अरू नै हेरेर बस्ने बानी परेका कतिपय विद्यार्थीलाई मोबाइलको लत नै लागेको छ । मैले पढाउने विद्यालय खुलेपछि लिइएको दोस्रो त्रैमासिक परीक्षामा अरूबेलाको भन्दा धेरै विद्यार्थी फेल भए ।

हालै एक जना अभिभावक आफ्नो छोराको पढाइ तथा अन्य क्रियाकलाप बुझ्न विद्यालय आइन् । उनका श्रीमान् विदेश गएकाले आमाछोरा मात्रै घरमा रहेछन् । सात कक्षामा पढ्ने छोराले उनले भनेको नटेर्ने रहेछन् । अनलाइन कक्षा पढ्न थालेपछि उनले छोरालाई मोबाइल किनिदिइन् । उनी भन्छिन्, ‘जतिखेरै त्यही मोबाइल हातमा हुन्छ, गृहकार्य गरिराखेको छु भन्दै छोरा कोठामा एक्लै बसिराख्छ तर के गर्छ मलाई थाहा छैन ।’ एकैछिन पछि फेरि उनले थपिन्, ‘गाली गर्न पनि एक्लो सन्तान माया लाग्छ, मुखले भनेको मान्दैन के गर्ने ?’ यो उनको मात्र समस्या होइन । पैसा कमाउन नेपालका अधिकांश बुबा वा आमा विदेश जान्छन् । बुबा विदेश हुँदा आमासँग मात्रै बसेर वा आमा विदेश हुँदा बुबासँग मात्रै बसेर पढ्ने विद्यार्थीहरूको संख्या धेरै छ । छोराछोरीको मायाका कारण पनि मोबाइल बाआमाले खोस्न सक्दैनन् ।

मैले धेरै विद्यार्थीलाई किन गृहकार्य गर्दैनौं भनेर सोध्दा प्रायःको उत्तर ‘अल्छी लागेर नगरेको’ हुन्थ्यो । यसो भन्नेहरूको आफ्नै छुट्टै मोबाइल छ । उत्सुक उमेरका विद्यार्थीले मोबाइल पाउँदा उनीहरू धेरै समय त्यसमै अल्मलिन्छन् । पढाइ त्यसै छुट्छ । विद्यार्थीहरूमाझ कोराना महामारीका कारण परेको यस्तो असरबारे कम चर्चा हुने गर्छ । विद्यार्थी काँचो माटोजस्तै हुन् । उनीहरू जसरी हुर्किए त्यस्तै बन्छन् । अभिभावकले आफ्ना छोराछोरीलाई मोबाइलबाट टाढा राखेर अन्य शैक्षिक तथा मनोरञ्जनात्मक गतिविधिमा लगाउनुपर्छ ।

शिक्षकहरूले विभिन्न परिवेशबाट आएका लगभग ४० विद्यार्थीलाई एउटै कक्षामा राखेर पढाउनु कम चुनौतीपूर्ण छैन । कसैले साथीलाई ‘बुलिङ’ गरिरहेका हुन्छन् त कसैले ‘डस्टर’ फुटाउने, भित्तामा कोर्ने, कक्षाबाट भाग्नेजस्ता क्रियाकलाप गरिरहेका हुन्छन् । कोही छिट्टै रिसाउने खालमा पनि हुन्छन् । यस्ता विद्यार्थीलाई यसो नगर, उसो नगर भन्दा उल्टो शिक्षकलाई नै झम्टिने पो हुन कि भन्ने डर हुन्छ । विद्यार्थीले शिक्षकलाई कोठामा बन्द गर्ने, अपशब्द बोल्नेलगायतका दुर्व्यवहार गर्ने गरेको पनि भेटिन्छ । कक्षामा पढाएको बेला होहल्ला गर्ने, कक्षाकार्य, गृहकार्य नगर्ने, घरमा बाआमाले भनेको पनि नमान्ने कतिपय विद्यार्थीलाई केही भन्यो भने ‘पिट्न, गाली गर्न पाइँदैन’ भन्छन् । उनीहरूलाई बाल अधिकारबारे पनि थाहा छ । तर, आफ्नो कर्तव्य भने बिर्सिएका छन् ।

लामो समय घरमा बसेर भर्खरै विद्यालय जान थालेका विद्यार्थीहरूले कपाल/नङ पाल्ने, ‘स्कुल ड्रेस’ लाउन अप्ठेरो मान्ने, ‘आउट ड्रेस’ लगाउँदा खुसी हुनेजस्ता क्रियाकला देखाइरहेको छन् । कोरोनाकालमा घरभित्रै बन्दीजस्तै गरी जीवन बिताइरहेका विद्यार्थीहरू खुला वातावरणमा निस्कन पाउँदा खेल्नमै बढी समय दिन्छन् । उनीहरूले पढ्नुपर्छ भन्ने बिर्सेजस्तो छ ।

विद्यालयमा विद्यार्थीहरूले विद्या आर्जन मात्रै गरिरहेका हुँदैनन्, योग, ध्यान र खेलकुदका माध्यमबाट आफूलाई तन्दुरुस्त, शान्त तथा स्वस्थ रहन पनि सिकिरहेका हुन्छन् । टन्न पैसा तिरेर नाम चलेका विद्यालयमा छोराछोरीलाई पढाएको छु भन्दैमा उनीहरूको सबै जिम्मा शिक्षकमाथि छोड्नुहुन्न । विद्यालयपछि आफ्ना छोराछोरी कहाँ जान्छन्, के गर्छन्, कस्ता साथी बनाएका छन्, एक्लै कोठाभित्र मोबाइलमा के गरेर बस्छन् भन्ने पनि नजिकबाट बुझ्ने कोसिस गर्नुपर्छ । घरको वातावरणले समेत विद्यार्थीमा सकारात्मक तथा नकारात्मक दुवै खाले असर गरिरहेको हुन्छ । यसको ज्वलन्त उदाहरण भागरथीको हत्यामा संलग्न कक्षा ११ मा पढ्ने छात्र हुन् । घरायसी रिसइबीको कारण उनले पहिलेदेखि नै भागरथीलाई मार्ने योजना बनाएको बताएका थिए । नाबालक भएकै कारण अहिले उनलाई जेलको सट्टा सुधारगृह पठाइएको छ ।

आमाबुबाका लागि सन्तान नै सबथोक हुन् । पैसा, खेलौना र खानाभन्दा पनि उनका लागि अभिभावकले समय दिन सक्नुपर्छ । आफ्ना सन्तानको माया लाग्छ भन्दैमा चाहिनेभन्दा पनि नचाहिने सबै मागको सजिलै पूर्ति गरिदिँदा उनीहरूमा मिहिनेत गर्ने बानीको विकास हुँदैन । ‘जे माग्दा पनि सजिलै पाइने रहेछ किन दुःख गरेर पढ्नु’ भन्ने सोच उनीहरूमा आउन दिनु हुँदैन । घरपरिवारको सुख, दुःखमा उनीहरूलाई पनि सामेल गराउनुपर्छ । आफ्नो परिवारको पीडा बुझेका विद्यार्थीहरू बिग्रिने सम्भावना कम हुन्छ । विद्यालय तथा घरपरिवार मिलेर कलिला मुनाहरूलाई फक्रिने वातावरण मिलाउनुपर्छ ।

प्रकाशित : चैत्र ५, २०७७ ०८:००
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×