जलहरी काण्डबारे यथोचित छानबिन होस्- विचार - कान्तिपुर समाचार

जलहरी काण्डबारे यथोचित छानबिन होस्

सम्पादकीय

देश कोभिड महामारीसित जुधिरहेका बेला गत फागुन दोस्रो साता एकाएक पशुपतिनाथ मन्दिरभित्र शिवलिंगमा राज्यकोषबाट अनावश्यक रकम खर्चेर सुनको जलहरी राखियो, जसको औचित्य नै स्पष्ट थिएन ।

फाइल तस्बिर

पुरातत्त्वविद्लगायतका सरोकारवालाले विरोध गर्दागर्दै पनि पशुपति क्षेत्र विकास कोषले कसैका कुरा नसुनी जलहरी नलगाई नछाड्ने एकोहोरो जिद्दी लिएको थियो । यससम्बन्धी परेको रिटमाथिको छलफलको टुंगो नलागेसम्म यो कार्य नगर्नू/नगराउनू भन्दै सर्वोच्च अदालतले जारी गरेको अन्तरकालीन आदेशलाई समेत अटेर गरी जलहरी लगाइएको थियो । न्यायालयको समेत अपमान गरी कोषले गरेको जबर्जस्तीबाटै यस कार्यको अन्तर्यमाथि आम आशंका थियो । अहिले त यस क्रममा ११ किलो सुन घोटाला भएको भन्दै अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगले छानबिन नै थालेको छ । जलहरीको मुचुल्का नै शंकास्पद पाइएको छ । राजस्व र देवस्वको यो शंकास्पद हिनामिना अस्वीकार्य र अक्षम्य छ । आयोगले कसैको दबाब तथा प्रभावमा नपरी यस विषयमाथि गहिरो अनुसन्धान गर्नुपर्छ, र घोटाला भएको पाइएमा दोषीहरूउपर बलियो मुद्दा चलाउनुपर्छ ।

तत्कालीन प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले पशुपति दर्शनमा गएका बेला गत माघ १२ गते जलहरी राख्ने औपचारिक घोषणा गरी सरकारका तर्फबाट ३० करोड रुपैयाँ सहयोग गर्ने वचन दिएका थिए । त्यसपछि कोषबाट ५० करोड र प्रधानमन्त्रीले घोषणा गरेको ३० करोड गरी ८० करोडको सुन नेपाल राष्ट्र बैंकबाट किनिएको अभिलेख कोषको कागजातमा छ । १ सय ८ किलोको बनाइएको भनिएकामा मन्दिरमा करिब ९७ किलोको मात्रै जलहरी राखिएको छ । त्यसैले बाँकी सुन कसले लग्यो भन्नेमा अख्तियारले अनुसन्धान गरिरहेको हो । ११ किलो सुन हिनामिनाको तथ्य पत्ता लगाउनुका अतिरिक्त यसै विषयमा अख्तियारले छानिबिन गर्नुर्पर्ने विषय अरू पनि छन् । सुन राष्ट्र बैंकबाट ल्याउनेदेखि पगाल्ने र तौलनेसम्मका काम अपारदर्शी ढंगले गर्नुका पछाडि धेरै रहस्य लुकेका हुन सक्छन् ।

जलहरी राख्नुअघि मुचुल्का तयार पार्दा सुरक्षा निकायलाई नै छलेको पाइएको हो । मुचुल्काको कागजमा पशुपति क्षेत्रको सुरक्षामा तैनाथ नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरीका अधिकृतको नाम उल्लेख भए पनि त्यसका निम्ति आफूहरूलाई खबर नै नगरिएको जानकारी उनीहरूले अख्तियारलाई दिएका छन् । सुन पगालेर जलहरी पनि सुरक्षाकर्मीको उपस्थितिबिनै गुपचुप बनाइएको रहेछ । मुचुल्का गर्दा २८ जना उपस्थित भएको उल्लेख गरिए पनि मूल पुजारी रावल गणेश भट्टसहित ६ भट्ट र भण्डारीको त्यसमा हस्ताक्षर छैन । यति मात्र होइन, मुचुल्का उठाउँदा लेखिएको कागजमा सुनको परिमाणअंकित अक्षर र अंकमा पछि थपघट गरेको भेटिएको छ । मुचुल्कामा जलहरीको परिमाण अंक र अक्षर दुवैमा ९५ किलो ८ सय २२ ग्राम उल्लेख गरिएकामा पछि सच्याएर ९६ किलो ८ सय २२ ग्राम बनाइएको देखिन्छ । राम्रोसित छानबिन हुने हो भने मुचुल्काकै आधारमा पनि थप हिनामिना खुल्न सक्छ ।

अख्तियारले जलहरीकै पनि मिहिन परीक्षण गर्न आवश्यक छ । १ सय ३ किलो २४ क्यारेटको गुणस्तरको सुनमा ३ प्रतिशत तामा र १ प्रतिशत चाँदी राखेर पगालेर जलहरी बनाइएको भनिएको छ । यस क्रममा चाँदी र तामाको परिमाण तोकिएभन्दा बढी राखेर बनाइएको आशंका छ, यसबारे पूर्ण प्राविधिक जाँच गरिनुपर्छ, अख्तियारले अहिले गरिरहेको अनुसन्धानलाई बलियो बनाउनुपर्छ । अनियमिततामा जुनसुकै तहका कर्मचारी मात्र होइन, उनीहरूलाई उक्साउने तथा संरक्षण दिने कोही उच्चपदस्थ राजनीतिक/प्रशासनिक नेतृत्व भेटिएमा तिनलाई पनि अनुसन्धानको दायरामा ल्याइनुपर्छ । कोषमाथि कसैको दबाब र प्रभाव थियो भने त्यो पनि खुल्नुपर्छ । जलहरी राख्न कोषले खर्च भयो भनेको ८० करोड रुपैयाँको एकएक हिसाब पनि अख्तियारले खोज्नुपर्छ । जलहरी राख्ने भएपछि विभिन्न उद्योगी/व्यापारीले सुन र कालिगडका लागि रकम दान दिएको बताइए पनि त्यसको केही विवरण खुलाइएको छैन, अख्तियारले यसबारे पनि छानबिन गर्नुपर्छ ।

जलहरी राख्ने कार्यको हरहिसाब कोषका सबै पदाधिकारीलाई जानकारी नदिइनु आफैंमा आश्चर्यलाग्दो छ । खटनपटनमा सहभागी नभएका सदस्यहरूलाई फागुन ११ को राति ८ बजेतिर जलहरी राख्ने काम सकिएको जानकारी मात्रै दिइएको रहेछ । त्यति बेला छिट्टै कोष बैठक राखेर उद्घाटन मिति तोकिने भनेर राति ९ बजे सूचना दिइएकामा उनीहरू घर गएपछि सीमित व्यक्ति बसेर राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीबाट फागुन १२ मा जलहरी उद्घाटन गर्ने निर्णय गरिएछ । जलहरी निर्माण र कालिगडको खर्चबारेको हिसाब पारदर्शी नबनाइएपछि असन्तुष्ट सदस्यहरूले सुरुमा मौखिक र पछि लिखित निवेदन दिएरै खर्चको हिसाब माग्दा दिन आनाकानी गरिएछ । यो घटनाक्रमले पनि जलहरी प्रकरणलाई शंकास्पद बनाएको छ ।

त्यसो त, नियमकानुन र शास्त्रसम्मत नहुँदानहुँदै जलहरी राख्नुले पनि सुन दुरुपयोगको आशंकामै बल पुर्‍याउँछ । एकातिर प्राचीन स्मारक संरक्षण ऐन–२०१३ अनुसार सम्पदास्थलमा कुनै नयाँ संरचना बनाउन, स्वरूप बिगार्न पाइँदैन भने अर्कातिर युनेस्कोको बडापत्रले पनि विश्वसम्पदामा सूचीकृत सम्पदालाई नयाँ स्वरूप दिन निषेध गरेको छ, तापनि कोषले यी कुनै पक्षमा विचार पुर्‍याएको थिएन । शैवमार्गीको विश्वासअनुसार तडकभडकबाट मुक्त, नांगै बस्ने, खरानी धस्ने, बाघको छालाको कछाड बाँध्ने र घाँटीमा सर्पको माला बेर्ने भनिएका देवतालाई महँगो धातु बेरिदिनु आफैंमा धार्मिक मान्यताप्रतिकूल कार्य पनि थियो । यसै गरी शास्त्रीय मतअनुसार शुक्रअन्धका बेलामा निषेधित क्षमापूजासमेत गरिएको थियो । यसरी देशको विद्यमान कानुनदेखि युनेस्कोको बडापत्रसम्म र धार्मिक मान्यतादेखि शास्त्रीय मतसम्म मिचेर जोरजबर्जस्तीका साथ जलहरी लगाइनुको कारण कतै यही घोटाला गर्न त होइन भन्ने बलियो प्रश्न पनि अहिले उठेको छ ।

त्यसैले जलहरी काण्डका सबै पाटाबारे अख्तियारले यथोचित छानबिन गर्नुपर्छ । मुद्दा कुनै पनि हालतमा फितलो नबनोस् भनेर हरेक पक्षमा गहिरो अनुसन्धान गरी प्रमाणहरू बटुलिनुपर्छ । र गडबडी गर्ने कसैलाई पनि उन्मुक्ति नमिल्ने गरी सम्पूर्ण दोषीहरूलाई कारबाहीको दायरामा ल्याइनुपर्छ ।

प्रकाशित : भाद्र २८, २०७८ ०७:२३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

‘ए’ डिभिजन राष्ट्रिय लिग फुटसल : मोफसलमा माहोल बनाउँदै लुम्बिनी

लुम्बिनी फुटसल प्रालि मूलतः बुटवल, रूपन्देहीको टोली हो तर उसले ललितपुरमा बसेर तयारी गरेको छ ।
कुशल तिमल्सिना

काठमाडौँ — छनोट प्रतियोगितामा क्षेत्रीय च्याम्पियन बन्दै फाइनल प्रतियोगिताका लागि छानिएको लुम्बिनी फुटसलले आसन्न ‘ए’ डिभिजन राष्ट्रिय लिग फुटसलका लागि आफ्नो तयारी तीव्र पारेको छ । लुम्बिनीले असोज २ देखि २२ सम्म पोखरामा आयोजना हुने प्रतियोगिताका लागि राजधानीमै बसेर तयारी गरिरहेको छ ।

लुम्बिनी फुटसल प्रालि मूलतः बुटवल, रूपन्देहीको टोली हो । उसले ललितपुरमा बसेर तयारी गर्नुका दुई कारण छन्– पहिलो, ‘ए’ डिभिजन खेल्ने अधिकांश खेलाडी ललितपुरका छन् । दोस्रो– प्रतियोगिता म्याटमा हुँदै छ, बुटवलमा टर्फ मैदान मात्र छ ।

लुम्बिनी फुटसल प्रालिका सञ्चालकमध्येका एक प्रज्वल श्रेष्ठले टिमको प्रशिक्षण गर्दै छन् । फुटबल प्रशिक्षकले प्रशिक्षण गर्दा खेलाडीहरू द्विविधामा पर्ने समस्या आएपछि आफैंले प्रशिक्षणको जिम्मेबारी लिएको उनको तर्क छ ।

प्रतियोगिताका लागि भनेरै ललितपुरका अधिकांश खेलाडी समेटेर लुम्बिनीले तीन प्रदेशको संयुक्त क्षेत्रीय छनोटको उपाधि जितेको हो । छनोटको फाइनलमा हराएको झरना स्पोर्ट्स क्लबसँगै असोज ३ गते हुने खेलबाट उसले प्रतियोगितामा औपचारिक सुरुआत गर्दैछ ।

झरनाले रूपन्देही जिल्लाका मात्र खेलाडीलाई अवसर दिएको छ । लुम्बिनीले मिश्रित टिम तयार गरेको छ । यसको अर्थ लुम्बिनीले आफूलाई अधिक व्यावसायिक रहेको सन्देश दिन खोजेको छ । ‘ए’ डिभिजन फुटसलमा फुटबलमा जस्तो सामाजिक क्लब छैनन् । त्यसैले हामीले स्थानीय खेलाडीसहित बलियो टिम निर्माण गर्नका लागि मिश्रित टोली निर्माण गरेका हौं । हामी व्यावसायिक खेलकुदमा विश्वास गर्छौं,’ लुम्बिनीका प्रशिक्षक प्रज्वलले कान्तिपुरसँग भने, ‘निजी क्लबहरूको सहभागिता भएपछि यो प्रतियोगिता फ्रेन्चाइजजस्तै बन्न पुगेको छ । व्यावसायिक प्रतियोगितामा जित्नका लागि सबै प्रयास गर्नुपर्छ ।’

स्थानीय खेलाडीलाई अवसर दिएन भनेर आरोप लगाउनेहरूका लागि श्रेष्ठको प्रतिप्रश्न छ, ‘बुटवलजस्तो अर्धव्यावसायिक फुटसल गतिविधि हुने ठाउँमा बाहिरका खेलाडीसहितको टिम नबनाएको भए राष्ट्रियस्तरमा प्रतिस्पर्धा गर्न सकिन्थ्यो त ?’

श्रेष्ठको बुझाइमा यो टिमले बुटवल र आसपासका क्षेत्रमा फुटसलको माहोल तयार गर्नेछ । भविष्यमा लुम्बिनी फुटसलबाट उत्पादित टोलीले मात्र ‘ए’ डिभिजन खेलेको हेर्ने योजनाको सुरुआत गरेको उनले बताए । ‘यो टिमले राम्रो प्रदर्शन गरेको अवस्थामा स्थानीयस्तरमा हाम्रो हैसियत राम्रो हुन्छ । यसले फुटसलमा लाग्न युवाहरूलाई प्रेरित गर्नेछ । आगामी वर्षमा हुने प्रतियोगितामा आफ्नै खेलाडी सहभागी गराउन सक्षम हुनेछौं ।’

लुम्बिनीले आसन्न प्रतियोगितामा ठूलो लक्ष्य राखेको छैन । शीर्ष चारभित्र पर्न पाए पुग्यो । त्यो भएन भने शीर्ष ८ भित्र जसरी पनि पर्ने । यसको अर्थ रेलिगेसन नहुने । ‘हामी पहिलोपल्ट प्रतियोगिता खेल्दै छौं । यसपल्ट कोरोनाले गर्दा पनि आशाअनुरूप तयारी भइरहेको छैन । यसपल्ट हाम्रो लक्ष्य शीर्ष चारभित्र रहने हो,’ प्रशिक्षक श्रेष्ठले भने, ‘त्यो सम्भव भएन भने रेलिगेसन नपर्ने लक्ष्य हुनेछ ।’ यो प्रतियोगितामा पुछारमा रहने दुई टोली ‘बी’ डिभिजनमा घटुवा हुनेछन् ।

टोलीका कप्तान अञ्जन थापाले कोरोना महामारीका कारण पटकपटक प्रतियोगिताको मिति सर्दा तयारीका लागि पर्याप्त समय मिलेको बताए । उनले यो प्रतियोगितालाई अवसर र जिम्मेबारीका रूपमा लिएका छन् । ‘खासमा जेठमै हुने भनिएको थियो । त्यतिबेला सुरु नहुँदा हामी ६ महिनादेखि एकसाथ प्रशिक्षण गरिरहेका छौं । यसले हाम्रो सन्तुलनमा सहयोग गरेको छ । टिममा सबै जना फिट छन् र लामो समयदेखि सँगै भएको हुनाले एकअर्काको क्षमता बुझेका छौं,’ उनले भने, ‘हामीलाई राम्रो प्रदर्शन गर्ने दबाब पनि छ । सिक्ने चरणमा छौं, त्यसैले सबैलाई सन्तुलन मिलाएर अगाडि बढिरहने जिम्मेबारी पनि छ ।’

प्रतियोगिता समयमै नहुँदा तयारी खर्च बढेकोमा भने प्रशिक्षक तथा सञ्चालक श्रेष्ठले चिन्ता व्यक्त गरे । ‘छनोट प्रतियोगितामा सहभागी टिमका १० जना खेलाडी अनिवार्य फाइनल प्रतियोगितामा हुनुपर्ने भएपछि उनीहरूको सबै जिम्मेबारी क्लबले लिनुपर्ने हुन्छ । हामीले कतैबाट सहयोग पाएका पनि छैनौं,’ प्रायोजनका लागि केही कम्पनीसँग कुरा भइरहेको उनले बताए ।

नारायणगढबाट पश्चिममा फुटसल मैदानसहित फुटसल संस्कृतिको सुरुआतकर्ता हो, लुम्बिनी फुटसल । श्रेष्ठसहित अन्य तीन जना मिलेर २०७१ सालमा बुटवलमा यो फुटसल स्थापना हुनुअघि चितवनबाट पश्चिममा कतै पनि फुटसल मैदान थिएन । लुम्बिनी फुटसलको यो विरासत कायम राख्नका लागि आसन्न लिगमा सर्वश्रेष्ठ प्रदर्शन गर्ने चुनौती छ । पश्चिम नेपालमा फुटसल सुरुआतकर्ताको नाताले नयाँ खेलाडी उत्पादन र प्रतियोगिता आयोजनाको जिम्मेबारी पनि छ ।

श्रेष्ठ आफैं टेबलटेनिसका राष्ट्रिय खेलाडी हुन् । त्रिभुवन आर्मी क्लबका लागि टीटी खेल्दै आएका श्रेष्ठले दुई वर्षअघि १३ औं दक्षिण एसियाली खेलकुदको बन्द प्रशिक्षण शिविरबाट बाहिरिएपछि बुटवल गएर फुटबलको व्यवस्थापनका साथै ब्याडमिन्टन र टेलटेनिसको एकेडेमी पनि सञ्चालन गरेका छन् ।

‘मेरो खेलकुद अनुभवले सिकाएको एउटै कुरा के हो भने सामाजिक रूपमा खेलकुद सञ्चालन हुँदैन । नेपालको हरेक क्षेत्रमा निजी संस्था सधैं उपल्लो स्तरमा छन् । खेलकुदमा निजीकरण हुन नसकेर नै पछि परिरहेको हो,’ उनले आफ्नो अनुभव सुनाए, ‘जबसम्म खेलकुदमा निजीकरण हुँदैन, तबसम्म नेपालमा खेलकुदको विकास हुँदैन । म बुटवलमा यी खेलहरूलाई व्यावसायिक बनाउन चाहन्छु । त्यसैका लागि लगानी गरिरहेको छु ।’

बुटवलमा फुटसल, ब्याडमिन्टन तथा टेबलटेनिसको स्थानीय प्रतियोगिता सञ्चालन गरिरहेका उनले विद्यालयस्तरदेखि नै बुटवलको खेलकुद विकासको योजना बनाएका छन् । अहिलेसम्म स्थानीय तहसँग समन्वय भने गरेका छैनन् । फुटसल टिमले राम्रो प्रदर्शन गरेमा स्थानीयस्तरमा चिनिन सहयोग पुग्ने उनको आशा छ ।

२० दिनसम्म पोखरा रंगशालास्थित कभर्डहलमा हुने प्रतियोगितामा १० टोलीको सहभागिता छ । प्रतियोगिताको विजेताले १० लाख र उपविजेताले ५ लाख रुपैयाँ पुरस्कार पाउनेछन् । टर्न पाइक इभेन्टको प्रायोजन तथा व्यवस्थापनमा हुने यो प्रतियोगिताका सम्पूर्ण खेल कान्तिपुर टेलिभिजन र ईकान्तिपुर डटकमबाट प्रत्यक्ष प्रसारण हुनेछ ।

प्रकाशित : भाद्र २८, २०७८ ०७:१३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×