मौद्रिक नीतिमा निजी क्षेत्रका अपेक्षा- विचार - कान्तिपुर समाचार

मौद्रिक नीतिमा निजी क्षेत्रका अपेक्षा

नेपाल राष्ट्र बैंकले मौद्रिक नीतिमा आर्थिक वृद्धि, मुद्रास्फीति नियन्त्रण तथा रोजगारी सृजनाजस्ता वित्तीय नीतिका लक्ष्य पूरा गर्न तदनुरूपका उपकरणहरू ल्याउनुपर्छ ।
चन्द्र ढकाल

मुलुक अहिले कोभिड–१९ को दोस्रो लहरको चपेटामा छ । विश्व स्वास्थ्य संगठन, नेपाल सरकार तथा स्वास्थ्य सरोकारवालाहरूले सम्भावित तेस्रो लहरको चुनौतीपूर्ण अवस्थाबारे सचेत गराइरहेका छन् ।

अघिल्लो आर्थिक वर्ष ऋणात्मक रहेको अर्थतन्त्रमा गत वर्षको दोस्रो त्रैमासिकदेखि केही सुधार देखिन सुरु गरेको थियो तर तंग्रिन थालेको अर्थतन्त्रलाई कोभिडको दोस्रो लहरले पुनः समस्यामा पारेको छ । यदि नयाँ सरकारले तदारुकताका साथ खोपको व्यवस्था गर्न सकेमा र नयाँ मौद्रिक नीतिले अर्थतन्त्रमा सकारात्मक प्रभाव सृजना गर्न सकेमा आर्थिक वर्ष २०७८–७९ मा अर्थतन्त्र पुनः लयमा फर्किने अर्थविद्हरूको आकलन छ ।

वित्तीय नीतिले तय गरेका आर्थिक वृद्धि, रोजगारी सृजनालगायतका विविध लक्ष्य पूरा गर्न सघाउनुपर्ने दायित्व मौद्रिक नीतिकै हो । यसकारण पनि कोभिड महामारीबाट संकटग्रस्त अर्थतन्त्रको पुनरुत्थान गर्न मौद्रिक नीतिमा सोहीअनुरूपका कार्यक्रमहरू ल्याउनुपर्ने जिम्मेवारीसमेत नेपाल राष्ट्र बैंकलाई छ । आर्थिक वर्ष २०७७–७८ को मौद्रिक नीतिले अर्थतन्त्र पुनरुत्थानका लागि केही राम्रा उपकरणहरू ल्याएको थियो । गत आर्थिक वर्षको दोस्रो त्रैमासिकदेखि मुलुकको अर्थतन्त्रमा देखिएको सुधार पनि त्यही मौद्रिक नीतिमा लिइएका कार्यक्रमकै कारण सम्भव भएको हो । नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघसहित समग्र निजी क्षेत्रले उक्त मौद्रिक नीतिको खुलेरै प्रशंसा गरेको थियो ।

कोभिडका कारण व्यवसाय धरापमा परेका व्यवसायीहरूलाई ब्याजमा सहुलियत, कर्जा पुनःसंरचना, कर्जाको पुनर्तालिकीकरण र पुनर्कर्जा सुविधा उक्त मौद्रिक नीतिका मुख्य उपकरण थिए । मौद्रिक नीतिपछि प्रभावित क्षेत्रहरूलाई साँवा र ब्याज भुक्तानीको भाका सर्‍यो भने, ठूलो संख्यामा साना तथा मझौला उद्यमीले पुनर्कर्जा सुविधाअन्तर्गत न्यून ब्याजदरमा कर्जा पाए । संकटमा रहेका साना–मझौला व्यवसायलाई चलायमान गराउन यसले ठूलो राहत दियो । यस पटकको मौद्रिक नीतिमा पछिल्लो निषेधाज्ञाका कारण शिथिल बनेको आर्थिक क्षेत्रले यस वर्ष पनि गत वर्षका सुविधाहरूको निरन्तरतासहित थप सुविधा र सहुलियतको अपेक्षा गरेको छ ।

राहत तथा सहुलियत कर्जा

छिटफुटबाहेक अधिकांश उद्योग–व्यवसाय कोभिड महामारीका कारण संकटमै छन् । व्यवसायीलाई बैंकको साँवा र ब्याज भुक्तानीमा समस्या परेको छ भने, व्यवसाय पुनः सञ्चालन गर्नसमेत आर्थिक भार थपिएको छ । श्रमिकले रोजगारी गुमाएका छन् । पर्यटन, होटल, हवाई सेवालगायत केही उद्योग–व्यवसाय पूर्ण रूपमा बन्द छन् । व्यवसायीहरूलाई बैंकको साँवा र ब्याज तिर्ने चाँजोपाँजो मिलाउनुपर्नेछ । रोजगारी गुमाएकाहरूलाई रोजगारीको व्यवस्था गर्नुपर्नेछ । बन्द उद्योग–व्यवसायलाई पुनः सञ्चालनमा ल्याउनुपर्नेछ । यसैका लागि मौद्रिक नीतिमा निजी क्षेत्रले राहत कार्यक्रमहरूको अपेक्षा गरेको छ ।

मौद्रिक नीतिमा ल्याइने कार्यक्रमहरूको सहज कार्यान्वयन अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष हो । यी सुविधाहरू कार्यान्वयन गर्दा प्रशासनिक सहजता आवश्यक पर्ने गर्छ । मौद्रिक नीतिमा आउने कार्यक्रमहरू वास्तविक पीडितसमक्ष नपुगेको र त्यसबाट उनीहरू लाभान्वित नभएको गुनासो आउने गरेको छ । त्यसैले आगामी मौद्रिक नीतिले कार्यक्रम कार्यान्वयनका प्रशासनिक जटिलता हटाउने र वास्तविक पीडितसमक्ष राहत पुग्ने व्यवस्था गर्नुपर्छ । विशेष गरी, गत वर्षको साना तथा मझौला उद्यम–लक्षित पुनर्कर्जा कार्यक्रम सकारात्मक रह्यो । यसको अवधि र सीमा अझै बढाउनुपर्ने देखिन्छ । तलबबाहेक अन्य सेवाका लागि सुविधा नदिएकाले व्यवसाय निरन्तरता कर्जा प्रभावकारी नभएको गुनासो छ । पुनर्कर्जा रकम सानो भएकालेे पर्यटनसँग सम्बन्धित उद्योग–व्यवसायलाई खासै राहत महसुुस हुन सकेको थिएन । यसमा सामान्य परिवर्तन आवश्यक देखिएको छ । स्टार्टअप उद्यमका लागि पनि केही विशेष व्यवस्था गर्न जरुरी छ ।

कोभिड महामारीबीच पनि गत आर्थिक वर्षको सुरुमा बजारमा अत्यधिक तरलता थियो, जुन आर्थिक क्रियाकलाप विस्तारका लागि सहयोगी बन्यो र दोस्रो त्रैमासिकको सुरुसँगै आर्थिक गतिविधिमा आएको चहलपहलले मुलुकको अर्थतन्त्र द्रुत गतिमा सुधारोन्मुख रह्यो । तर, यो वर्ष बजारमा तरलताको चाप हुने संकेत देखिएको छ । आर्थिक गतिविधि विस्तार र बैंकको ब्याजदरमा यसको प्रत्यक्ष असर रहन्छ । त्यसैले, मौद्रिक नीतिले बजारमा तरलता प्रवाह गर्नेतर्फ पनि विशेष ध्यान दिनु जरुरी छ ।

वित्तीय स्थायित्व

गत वर्षको अनुभवबाट पनि प्रस्ट भएको छ, अप्ठ्यारोमा परेको व्यावसायिक क्षेत्रलाई संकटको सारथि मानिने बैंक तथा वित्तीय क्षेत्रबाट ठूलो सहयोग प्राप्त भएको छ । संकटग्रस्त व्यावसायिक क्षेत्रलाई ब्याजमा सहुलियत, कर्जा पुनःसंरचना, कर्जाको पुनर्तालिकीकरण र पुनर्कर्जा सुविधाजस्ता सेवाहरू बैंक तथा वित्तीय क्षेत्रबाटै उपलब्ध भएका थिए । बैंकहरूले ब्याजदरमा १० प्रतिशत छुट दिनुका साथै चैतदेखि असारसम्म २ प्रतिशतले कर्जाको ब्याज नै घटाएका थिए । ऋणीले चालु पुँजीमा २० प्रतिशतसम्म थप कर्जा पनि पाए । अर्थतन्त्रका वास्तविक क्षेत्र र वित्तीय क्षेत्र एकअर्काका प्रतिस्पर्धी नभएर स्रोत व्यवस्थापन एवम् परिचालनमा परिपूरक हुन् भन्ने प्रमाणित भएको छ । आगामी मौद्रिक नीतिमा यस्ता राहत तथा सहुलियतका व्यवस्था ल्याउँदा बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूलाई मात्र भार पर्ने गरी भन्दा कर छुट तथा अन्य वैकल्पिक व्यवस्था गर्नु जरुरी देखिन्छ ।

त्यस्तै, सबल र सहज वित्तीय क्षेत्र निर्माण आगामी मौद्रिक नीतिको पहिलो प्राथमिकता हुनुपर्छ । यसका लागि मर्जरलाई प्रोत्साहन हुने र पुँजी वृद्धिलाई सहज बनाउने प्रावधानहरू मौद्रिक नीतिमा अपेक्षा गरिएको छ । त्यसैले, मर्जर वा प्राप्तिपछि मर्ज भएका दुई वित्तीय संस्थाको व्यावसायिक क्रियाकलापमा एकरूपता ल्याउन, दुई भिन्न संस्कृति र अनुशासनमा क्रियाशील रहिआएका कर्मचारीहरूबीच तालमेल सृजना गर्न एवं व्यवसायमा समन्वय विकास गर्नका लागि मर्जर वा प्राप्तिमा जाने बैंक तथा वित्तीय संस्थालाई नेपाल राष्ट्र बैंकले तोकेका विभिन्न मापदण्ड (जस्तै— सीआरआर, इन्टरेस्ट स्प्रेड, नेट लिक्विडिटी रेसियो, सीसीडी, एसएलआर, बेस रेट गणना विधि) मा विशेष सहुलियत दिनुपर्ने देखिन्छ ।

त्यस्तै, मर्जर वा प्राप्तिमा जाने बैंक तथा वित्तीय संस्थामा चुक्ता पुँजीको अनुपात दर बढी रहन गई लाभांश दिन सक्ने क्षमतामा ह्रास आउने भएकाले त्यस्तो संस्थालाई मर्जर वा प्राप्ति गरेको कम्तीमा पाँच वर्षसम्म प्राथमिक पुँजी कोषको अनुपात अन्य अवस्थामा भन्दा कम कायम राखी नगद लाभांश वितरण गर्न छुट दिने व्यवस्था गर्नुपर्छ । यसबाट बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूलाई स्वैच्छिक रूपमा मर्जर वा प्राप्तिका लागि प्रोत्साहन मिल्ने, वित्तीय क्षेत्रमा स्थायित्व आउनुका साथै वित्तीय क्षेत्रमा सुशासन कायम हुने अनि वित्तीय स्वास्थ्य सबल बनाउन मद्दत पुग्ने हुन्छ ।

डिजिटलाइजेसन

कोभिड महामारीसँगसँगै विश्व अर्थतन्त्रमा डिजिटल इकोनोमीका नयाँनयाँ आयामहरू विकास र विस्तार भएका छन् । नेपालका सन्दर्भमा भने भर्खर बामे सर्दै गरेको डिजिटल अर्थतन्त्र महामारीका कारण निकै पछाडि धकेलिएको छ । डिजिटल माध्यमबाट अनलाइन भुक्तानी गर्दा भौतिक उपस्थिति कम हुने र कोभिड संक्रमणको सम्भावना पनि कम रहने हुनाले नेपाल राष्ट्र बैंकले पनि डिजिटल अर्थतन्त्र विकास र विस्तारलाई प्रोत्साहित गर्दै आएको छ । मोबाइल बैंकिङ, इन्टरनेट बैंकिङ मात्र होइन; कनेक्ट आईपीएस, क्यूआर कोड र आरटीजीएस प्रणालीजस्ता नयाँनयाँ डिजिटल बैंकिङका प्लेटफर्महरू विकास र विस्तार भएका छन् ।

तर, डिजिटल बैंकिङसम्बन्धी साक्षरता, जानकारी र सही सूचनाको अभावमा यी सेवाहरू सहरी क्षेत्र र निश्चित जमातमा मात्र सीमित हुन पुगेका छन् । त्यसैले अनलाइन भुक्तानीलाई प्रोत्साहन गर्न, बैंकहरूमा भौतिक उपस्थिति कम गर्न, डिजिटल भुक्तानीका माध्यमहरूको प्रयोग बढाउन, डिजिटल भुक्तानीका पूर्वाधार विकास गर्न, सेवाशुल्कमा सहुलियत दिन र साक्षरतामा जोड दिन आवश्यक छ । यसका निम्ति राष्ट्र बैंकले आगामी मौद्रिक नीतिमार्फत विशेष व्यवस्था गर्नु उचित हुनेछ ।

नेपाल राष्ट्र बैंकले मौद्रिक नीतिमा आर्थिक वृद्धि, मुद्रास्फीति नियन्त्रण तथा रोजगारी सृजनाजस्ता वित्तीय नीतिका लक्ष्य पूरा गर्न तदनुरूपका उपकरणहरू ल्याउनुपर्छ । कोरोना महामारीबाट शिथिल बनेको अर्थतन्त्रलाई पुनरुत्थान गर्ने, व्यवसाय र व्यवसायीहरूलाई राहत तथा सहुलियत दिने, रोजगारी गुमाएका र श्रम बजारका नवप्रवेशीहरूका लागि रोजगारी सृजना गर्ने अनि मुलुकको अर्थतन्त्रलाई लयमा फर्काउने ऐतिहासिक दायित्व मौद्रिक नीतिलाई छ । समग्र आर्थिक क्षेत्रलाई लयमा ल्याउन मौद्रिक नीतिले असामान्य नीति अवलम्बन गर्ने सम्पूर्ण आर्थिक क्षेत्रको अपेक्षा छ ।

प्रकाशित : श्रावण २९, २०७८ ०८:२४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

प्रिमियर लिगको नयाँ सिजन : ठूला चार क्लबबीच होड

इंग्लिस फुटबलमा परम्परादेखि शीर्ष ६ टिमलाई ‘विग सिक्स’ भन्ने गरिन्छ । ती हुन् म्यानचेस्टर सिटी, युनाइटेड, चेल्सी, लिभरपुल, टोटेनहम र आर्सनल । 
एपी

लन्डन — म्यानचेस्टर सिटीले भर्खरै खेलाडी स्थानान्तरणमा कीर्तिमान बनाएको छ । सायद चेल्सीले पनि यस्तै काम गर्दै छ । म्यानचेस्टर युनाइटेडले आफ्नो कमजोरी रहेका दुई स्थानमा खेलाडी भर्न १५ करोड डलर खर्च गरिसकेको छ । अनि लिभरपुल ? यो क्लब सायद त्यस्ता पुराना खेलाडीलाई स्वागत गर्नमै खुसी देखिएको छ, जसले पछिल्लो सिजन चोट बोकेको थियो । धेरै कारण विश्लेषण गरेर भन्न सकिन्छ, यसपल्ट पनि त्यही चार टिमबीच उपाधिको होड हुनेछ । तिनैले पछिल्लो सिजन पनि शीर्ष चारको स्थान हात पारेका थिए । 

१७ महिनापछि पहिलोपल्ट पूरा दर्शकसहित शुक्रबार नवप्रवेशी ब्रेनफोर्डले आर्सनलसँग खेलेर २०२१–२२ को सिजन सुरु गर्नेछ । इंग्लिस फुटबलमा परम्परादेखि शीर्ष ६ टिमलाई ‘विग सिक्स’ भन्ने गरिन्छ । ती हुन् सिटी, युनाइटेड, चेल्सी, लिभरपुल, टोटेनहम र आर्सनल । सन् २०१६ को अस्वाभाविक विजेता लेस्टर सिटीलाई पनि थप्नुपर्ने हुन्छ र भन्न सकिन्छ, ‘विग सेभेन’ । तर, तय के पनि छ भने अबको सिजन उपाधि अनि शीर्ष चारका लागि चारै टिमबीच मात्र प्रतिस्पर्धा चल्नेछ ।

म्यानचेस्टर सिटी

म्यानचेस्टर सिटीले ज्याक ग्रेलिसलाई किन्न १३ करोड ९० लाख डलर खर्च गरेको छ । यसक्रममा प्रतिद्वन्द्वी टिमलाई खुला चुनौती दिएको छ । उनको आमगनले सिटीको मध्यपंक्तिमात्र थप मबजुत भएको छ, जहाँ पेप ग्वार्डिओलाको टिम यसअघि नै बलियो छ । सर्जियो अगुइरोले १० वर्षपछि सिटी छाडेपछि खासमा टिमलाई फरवार्ड आवश्यक हो । यसका लागि सिटीले अझै पनि ह्यारी केनमाथि परेको नजर हटाएको छैन ।

केनको मूल्य ग्रेलिसभन्दा बढी हुने तय छ । सायद धेरै बढी । टोटेनहमले केनलाई बेच्न चाह्यो भने यो बेलायती फुटबलकै नयाँ इतिहास बन्ने छ । तर, ग्वार्डिओलाले केनलाई धेरै महत्त्व दिन नचाहे जस्तो देखिन्छ, यदि स्थानान्तरण आफैंमा जटिल भए । यस्तै भयो भने त्यो सिटीका लागि धक्का साबित हुनसक्ने छ । केन सिटीमा आए टिममा कमजोर स्थान भन्ने नै हुने छैन । सिटी वास्तवमै कति धेरै बलियो छ भने यसको दोस्रो रोजाइका खेलाडीले भरिएको टिमले पनि शीर्ष चार हात पार्नसक्छ ।

चेल्सी

सिटीका लागि पछिल्लो समय सबैभन्दा बलियो प्रतिद्वन्द्वी कुनै टिम साबित भएको छ भने त्यो चेल्सी हो । चेल्सीले सिटीविरुद्धका पछिल्ला तीन खेल जितेको छ, जसमध्ये चेल्सीले सिटीलाई हराएर नै मे महिनामा युरोपेली च्याम्पियन्स लिग जितेको थियो । चेल्सीको डिफेन्स सबैभन्दा बलियो देखिन्छ । यसमा सबैभन्दा ठूलो नाम रहेको छ जोर्गिन्हो । चेल्सीको पछाडि खेल्न ५ खेलाडीलाई सुरक्षित राख्न टिमसँग सदाबहार एनगोलो कान्टे पनि छन् ।

चेल्सी व्यवस्थापक थोमस टचेलले टिमको आक्रमण बलियो बनाउने प्रयास गरिरहेका छन् । यसका लागि क्लबले रोमेलु लुकाकुलाई भित्र्याउने योजना बनाइरहेको छ । केही औपचारिकता पूरा गरेपछि लुकाकु इन्टर मिलानबाट क्लब कीर्तिमानी मूल्य १३ करोड ५० लाख डलरमा चेल्सी आउनेछन् । लुकाकुले सन् २०११ देखि २०१४ सम्म यही लन्डन क्लबकै लागि खेलेका थिए । पछिल्लो सिजन पर्याप्त खर्च गरेपछि चेल्सी टिम त्यत्तिकै बलियो छ, जति सिटी छ ।

म्यानचेस्टर युनाइटेड

म्यानचेस्टर युनाइटेडले जाडोन सान्चोका लागि १० करोड डलर खर्च गरिसकेको छ । आफ्नो डिफेन्सलाई बलियो बनाउन राफेल भारानलाई पनि किनेको छ । भारानका लागि ५ करोड डलरमात्र लागे पनि उनी उत्तिकै महत्त्वका खेलाडी हुन सक्छन् । यसअघिका केही सिजन खेलाडी स्थानान्तरण बजारमा चुपचाप रहेको म्यानचेस्टर अब भने खुबै सक्रिय देखिएको छ । म्यानचेस्टर युनाइटेड व्यवस्थापकमा ओले गनर सोल्सायर आएयता पहिले जस्तै बलियो टिम बनाउन चाहन्छ ।

सन् २०१८ मा सोल्सायर म्यानचेस्टर आएका थिए । उनले अहिलेसम्म कुनै पनि उपाधि जित्न सकेका छैनन् । सायद टिममा अझै पनि डिफेन्सिभ मिडफिल्डर आवश्यक हुनसक्छ । यही स्थानमा बलियो खेलाडीको कमीले टोलीले पोहोर लिग जित्न सकेन । पूर्णतः फिट रहे एडिसन काभानी टिमका लागि निकै निर्णायक खेलाडी हुन सक्नेछन् । सायद पाउल पोग्बा पनि कम्तीमा यस सिजन म्यानचेस्टरमै रहनेछन् ।

लिभरपुल

सन् २०१९–२० को लिग विजेता लिभरपुलले त्यसको अर्को सिजन उपाधि रक्षाको काम ढंगले गर्न सकेन । लिग जित्दा १९ अंकले अगाडि रहेको लिभरपुलले त्यसलाई गुमाउँदा त्यही सिटीभन्दा १७ अंकले पछाडि रह्यो । तर यसका लागि ठोस कारण रहेको छ । त्यो हो, भर्जिल भान डाइकलाई लागेको चोट । सिजन सुरु भएको एक महिनामात्र भएको थिएन, घुँडाको चोटका कारण उनले सबै बाँकी समय गुमाएको थियो ।

त्यसपछि त व्यवस्थापक योर्गन क्लोपले एकपछि अर्को खेलाडी चोटका कारण गुमायो, त्यो पनि डिफेन्सकै खेलाडी बढी । सिजनको सुरुआत कमजोर गरेको लिभरपुलले अन्त्य भने राम्रो ढंगले गर्‍यो । यसका लागि च्याम्पियन्स लिग छनोट पनि ठूलै उपलब्धि थियो । भान डाइकको पुनरागमनले लिभरपुल डिफेन्समा बलियो हुने छ । त्यसमाथि क्लबले रक्षापंक्तिकै लागि भने इब्राहिम कोनाटेलाई पनि किनेको छ । सायद टिमको कमजोरी केही हदसम्म मिडफिल्डमै छ ।

अरू प्रत्याशी

पछिल्लो सिजन लेस्टर सिटीका लागि फेरि एकपल्ट राम्रो साबित भयो । पाटसन डाकालाई किनेपछि लेस्टरमा पनि आक्रमणका लागि धेरै विकल्प बनेको छ । सायद टिममा खाली आर्थिक शक्तिमात्र कमी देखिन्छ । त्यसैले यसले शीर्ष चारलाई पेस गर्ने चुनौती केही कमजोर हुन सक्नेछ । तर कप र युरोपमा भने टोलीले राम्रो गर्ने विश्वास गर्न सकिन्छ । यही तथ्य आर्सनलमा भने लागू हुन्न । आर्सनलले यो सिजन युरोपमा खेल्ने छैन ।

आर्सनल २५ वर्षयता पहिलोपल्ट युरोपेली फुटबलमा अनुपस्थित रहने छ । गत सिजन आठौं स्थानमा रहेको आर्सनलले यसपल्ट लिगमा सुधार गर्न सक्नेछ । व्यवस्थापक मिकेल आर्टेटाका लागि लक्ष्य यही रहनेछ । यसका लागि शीर्ष चारमा रहेर च्याम्पियन्स लिगमा फर्कनु निकै ठूलो माग साबित हुन सक्नेछ । टोटेनहममा यस सिजनका लागि नयाँ व्यवस्थापक आएका छन्, नुनो सान्टोका रूपमा । ह्यारी केन जाने वा बस्ने निर्णयले टोटेनहमको प्रदर्शनमा धेरै फरक पार्नेछ ।

प्रकाशित : श्रावण २९, २०७८ ०८:१९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×