ओलम्पिकमा लक्ष्यविहीन नेपाल- विचार - कान्तिपुर समाचार

ओलम्पिकमा लक्ष्यविहीन नेपाल

सम्पादकीय

विश्व खेलकुदको सबैभन्दा ठूलो प्रतियोगिता ग्रीष्मकालीन ओलम्पिकको ३२ औं संस्करण टोकियोमा शुक्रबार सुरु हुँदै छ । कोरोना महामारीको त्रासबाट उत्रिँदै गरेको विश्वलाई खेलकुदबाट त्राण भर्न ११ हजारभन्दा बढी खेलाडी टोकियोमा भेला भएका छन् ।

केही खेलको स्पर्धा बुधबारदेखि नै सुरु भएको छ । कोभिड–१९ कै कारण १ वर्ष सारिएको ओलम्पिकमा जापानले पाहुनाहरूलाई संक्रमणबाट जोगाउन हरसम्भव प्रयास गरिरहेको छ । यद्यपि ओलम्पिक भिलेजभित्रै केही खेलाडी तथा अधिकारीहरूलाई संक्रमण देखिएको छ । असामान्य अवस्थामा पनि ओलम्पिकको विरासत अगाडि बढाउने प्रयास जापानले गरिरहेको छ ।

प्रायः अन्य मुलुकले ओलम्पिकको सफलतालाई आफ्नो समृद्धिसित जोडेका हुन्छन्, नेपाल भने ठीक त्यसको विपरीत धारमा उभिँदै आएको छ । खेलकुदको यो विश्वकुम्भमा नेपालको उपस्थिति अहिलेसम्म केवल सहभागितामै सीमित छ । यस पटक पनि नेपालले सहभागी हुनेभन्दा बढी लक्ष्य राखेको देखिँदैन । ओलम्पिकको नाममा जापान भ्रमण गर्ने पदाधिकारीको लर्को लागेको छ । नेपालबाट चार खेलका ५ खेलाडी सहभागी छन्, तर टोकियोमा ओलम्पिक मेला भर्न जाने नेपाली टोलीको संख्या २६ छ । जबकि, राष्ट्रिय खेलकुद परिषद्का सदस्यसचिव रमेशकुमार सिलवालको नेतृत्वमा विभिन्न चरणमा जापान पुगेको नेपाली टोलीका धेरैजसो अधिकारीले सम्भवतः उद्घाटन समारोह पनि होटलकै टेलिभिजनमा बसेर हेर्नुपर्नेछ । किनभने, कोभिडकै कारण यसपल्ट ओलम्पिक उद्घाटन समारोहमा एक हजारभन्दा कम मानिसको रंगशालामा उपस्थिति हुनेछ ।

अचम्मलाग्दो त, ओलम्पिक खेल्ने खेल संघका एक जना पनि पदाधिकारी जापान गएको नेपाली टोलीमा छैनन् । त्यसको स्थानमा अर्कै खेल संघका अध्यक्षहरू टोली व्यवस्थापनको सामान्य जिम्मेवारी लिएर जापान सयर गरिरहेका छन् । कवड्डी संघको अध्यक्ष र बहालवाला एक संघीय सांसद पदीय मर्यादा र गरिमा बिर्संदै जुडो टिमको व्यवस्थापकका रूपमा ओलम्पिक जानु चरम विदेश यात्रा मोह मात्र होइन, राष्ट्रिय बेइज्जती र पद तथा स्रोतको दुरुपयोग पनि हो । एक खेलाडी समावेश जुडोमा दुई जना व्यवस्थापक छन् । नेपाल तेक्वान्दो संघका अध्यक्ष पनि जुडोको व्यवस्थापक भएर गएका छन् । फेन्सिङ संघका अध्यक्ष सुटिङको व्यवस्थापकको रूपमा गएका छन् । राखेपका पूर्वउपाध्यक्ष भइसकेका पीताम्बर तिम्सिना एथलेटिक्सको व्यवस्थापक बनेका छन् । बक्सिङ संघका अध्यक्ष पौडीको व्यवस्थापक भएका छन् ।

टेबलटेनिस संघका अध्यक्षलाई कोभिड लाइसेन्स अफिसरको जिम्मा दिइएको छ भने खेलकुद मन्त्रालयका सचिव नेपाल ओलम्पिक कमिटी (एनओसी) को अट्याची बनेका छन् । राष्ट्रिय खेलकुद परिषद्का दुई बोर्ड सदस्य एनओसीको प्रशासनिक कर्मचारीका रूपमा जापान पुगेका छन् । यसरी खेल संघको नेतृत्व लिएका, राखेपको बोर्डमा प्रतिनिधित्व गरेका र संघीय सांसदसम्म भइसकेका व्यक्तिहरूलाई सामान्य कर्मचारीको भूमिकामा जापान लाने बन्दोबस्त मिलाएको नेपाल ओलम्पिक कमिटीले एक जना पनि फिजियोथेरापिस्ट लान भने आवश्यक ठानेन । बरु शक्तिकेन्द्रलाई खुसी पार्नुमै आफ्नो भलाइ देख्यो । ओलम्पिककै नेतृत्व पनि संघीय सांसदले गरेकाले पनि यस्तो भएको हुन सक्छ । कारण जे भए पनि यो दृश्य लज्जास्पद छ ।

खेलाडी सहभागितासम्बन्धी प्रश्नमा पनि टोकियो यात्रा विवादमुक्त छैन । धावक गोपीचन्द्र पार्कीलाई छनोटको आश्वासन देखाएर अन्तिम समयमा वञ्चित गर्नुलाई उचित मान्न सकिन्न । सामान्यतः खेलकुदका आम विषयमा परस्परविरोधी व्यवहार देखाउने तीन निकाय एनओसी, राखेप र एथलेटिक्स संघ, एउटा खेलाडीलाई ओलम्पिक सपना देखाएर बीचमै फिर्ता ल्याउन एकै ठाउँमा उभिए । यसबारे छानबिन गरी यथार्थ बाहिर ल्याउनुपर्ने जिम्मेवारीमा रहेका राखेप सदस्यसचिव सिलवाल आफैं यसको मतियारजस्तो देखिनु विडम्बनापूर्ण छ ।

नेपालले सन् १९६४ मा जापानमै भएको ग्रीष्मकालीन ओलम्पिकदेखि सहभागिता जनाउन थालेको हो । साढे पाँच दशकको इतिहासमा सन् १९६८ बाहेक सबै ओलम्पिकमा प्रतिनिधित्व गरेको छ । नेपालबाट यो संस्करणको समेत जोडेर ८९ जनाले ओलम्पिक खेलेका छन् । तीमध्ये सबैभन्दा धेरै एथलेटिक्सका छन् । एथलेटिक्सका ३० जना ओलम्पियन छन् । तापनि अहिलेसम्मको सहभागिता उपलब्धिविहीन छ । सन् १९८८ को सियोल ओलम्पिकमा विधान लामाले तेक्वान्दोबाट कांस्य जिते पनि प्रदर्शनी खेल भएका कारण पदकले आधिकारिक मान्यता पाएन । कतिपय खेलाडी त मिनेट होइन केही सेकेन्डमै पराजित भएका उदाहरण धेरै छन् ।

कतिपय देशमा पदकलाई लक्ष्य बनाएर दसौं वर्षअघिदेखि ओलम्पिक तयारी गरिन्छ । नेपालमा भने १० दिनअघिसम्म पनि ओलम्पिक खेल्ने खेलाडी निश्चित हुँदैन । त्यसैले म्याच एक्स्पोजर, प्रशिक्षण, पूर्वाधार सबैमा पछाडि परेको नेपालले तत्कालका लागि पदकको आशा गर्नु बेकार हुन्छ । आजको समयमा पनि उही परम्परागत खेलकुद प्रणालीले हाम्रो देशलाई अझै पछाडि धकेलेको छ । राजनीतीकरण, दोहोरो पदको लोभ, विदेशमोहले जबसम्म यसरी खेलको विकास ओझेलमा परिरहन्छ, तबसम्म ठूला प्रतियोगितामा सफलता हात पर्न सक्दैन । त्यसैले यो प्रवृत्तिमा सुधार अत्यावश्यक छ ।

प्रकाशित : श्रावण ८, २०७८ ०७:३७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

टोकियो ओलम्पिक : एक बाउट जित्ने चाहना

जुडो खेलाडी सोनिया भट्टले विश्व वरीयताको नवौं स्थानकी रुसी खेलाडी इरिना डोल्गोभाविरूद्ध शनिबार जित हात पार्दै इतिहास कोर्ने लक्ष्य राखेकी छन्
राजु घिसिङ

टोकियो — रियो ओलम्पिक २०१६ मा प्रतिस्पर्धा गरेकी फुपुल्हामु खत्रीले टोकियो ओलम्पिक २०२० का लागि जुडोमा छात्रवृत्ति पाएकी थिइन् । उनले एक वर्ष नहुँदै जापानको प्रशिक्षण त्यागिन् । जुडोकै इन्द्रकुमार श्रेष्ठले पनि ओलम्पिक छात्रवृत्ति पाए ।

टोकियो ओलम्पिकमा जुडोको ४८ केजीमुनिको स्पर्धामा भिड्न लागेका रुसकी इरिना डोल्गोभा र नेपालकी सोनिया भट्ट ।

त्यसैले सोनिया भट्टले यसपालि ओलम्पिकमा सहभागी हुन पाउने सोचेकी थिइनन् । तर, उनी अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा गरेको प्रदर्शन र भाग्यको साथमा ओलम्पिक सपना पूरा गर्न टोकियो आइपुगेकी छन् । उनी शनिबार नयाँ ओलम्पियन बन्दैछिन् ।

बाँके खजुराकी १९ वर्षीया सोनिया भन्छिन्, ‘यसैपालि ओलम्पिक पाउँछु भन्ने लागेको थिएन किनकि मभन्दा सिनियर दाइ (इन्द्र) छात्रवृत्तिमा हुनुहुन्थ्यो । तर, मैले नसोचिएको अवसर पाएँ । वाइल्ड कार्ड (आमन्त्रण कोटा) मा ओलम्पिक सहभागी हुन पाउँदा एकदमै खुसी लाग्यो ।’ गत वैशाखमा नेपाल प्रहरीमा भर्ना भएकी उनले थपिन्, ‘नेपालका लागि केही गर्ने पालो मेरो हो भन्ने लागेको छ । ओलम्पिक भिलेज छिरेपछि अलि डर पनि लागिरहेको छ खेल नजिकै आयो भनेर । डरसँगै मैले खेल देखाउने यही बेला नै हो, देशलाई चिनाउने बेला यही हो भन्ने लागिरहेको छ ।’

उनले महिला ४८ केजीमुनिको स्पर्धामा चुनौती पस्कँदैछिन् । बिहीबारको ‘ड्र’ अनुसार उनले कठिन प्रतिद्वन्द्वीको सामना गर्नुपर्ने भएको छ । उनले अन्तिम ३२ को खेलमा रुसकी इरिना डोल्गोभाविरुद्ध प्रतिस्पर्धा गर्नेछिन् । निप्पोन बुदोकानमा हुने प्रतिस्पर्धामा जित हात पार्नसके उनले इतिहास रच्न सक्छिन् । किनभने ओलम्पिकमा यसअघि सहभागी भएका नेपालका चार खेलाडीले कुनै खेल जितेका छैनन् । उनका लागि त्यो यात्रा धेरै कठिन छ ।

पदकको दाबेदार मानिएकी इरिना विश्व वरीयतामा नवौं स्थानमा छन् । रियो ओलम्पिक खेलिसकेकी २५ वर्षीया उनले अन्तर्राष्ट्रिय जुडोमा १७ पदक जितेकी छन् । अन्तर्राष्ट्रिय ओलम्पिक कमिटी (आईओसी) ले डोपिङ प्रकरणका कारण रुसमाथि प्रतिबन्ध लगाएकाले इरिनाले ओलम्पिक झन्डामा प्रतिस्पर्धा गर्नेछिन् । महिला ४८ केजीमुनिको स्पर्धामा २८ खेलाडी सहभागी छन् ।

विश्व जुनियर जुडो च्याम्पियनसिप २०१९ (मोरक्को) को पहिलो चरणमा मोजाम्बिकका खेलाडीलाई पराजित गरेर ११२ अंक जोडेको आधारमा आमन्त्रित कोटामा टोकियो यात्रा गर्ने अवसर पाएकी सोनियाले भनिन्, ‘तयारी एकदमै राम्रो छ । राम्रो प्रदर्शन गरेर बाउट (खेल) जित्ने लक्ष्य छ ।’ १३ औं दक्षिण एसियाली खेलकुद (साग) २०१९ मा कांस्य पदक हात पारेकी उनले थपिन्, ‘इरिनाको गेम कहिल्यै देखेको छैन । टाइसिट आउनेबित्तिकै इन्टरनेटमा खोजेकी थिएँ, उनी राम्रो खेलाडी रहेछ । म सक्दो प्रयास गर्नेछु ।’ उनले युथ ओलम्पिक २०१८ (ब्युनस आयर्स) पनि प्रतिस्पर्धा गरेकी थिइन् ।

नेपालीकी अर्की खेलाडी सुटिङकी कल्पना परियारले पनि शनिबारै प्रतिस्पर्धा गर्दैछिन् । आमन्त्रित कोटामा ओलम्पिकमा भाग लिएकी उनले महिला १० मिटर एयर राइफलमा चुनौती पेस गर्नेछिन् । कोरोना भाइरसको महामारीका कारण एक वर्ष धकेलिएको ३२ औं गष्ष्मृकालीन ओलम्पिकको उद्घाटन शुक्रबार हुँदै छ । ‘देवु गुरु (थापा) र फुपुल्हामु दिदीले ओलम्पिकमा खेल्दा म पनि त्यस्तै खेल्न चाहन्थें, एकपल्ट त्यस्तै गर्न चाहन्थें,’ उनले भनिन् । सबै खेलाडीको जस्तै उनको पनि सपना थियो ओलम्पियन बन्ने । त्यो सपना पूरा गर्ने संघारमा आइपुगेकी सोनिया भन्छिन्, ‘१३ औं सागमा श्रीलंका र भारतसँग हारेकी थिएँ । त्यो बेला दबाब थियो । यसपालि पनि छ । ओलम्पिकमा एकदमै राम्रो खेल्नुपर्ने र बाउट जित्नुपर्ने दबाब छ ।’ ११ वर्षको छँदादेखि मंगोलियन क्लब, खजुरामा जुडो खेल्न थालेकी उनले त्यसपछि नेपालगन्जमा ट्रेनिङ गरिन् अनि राजधानी काठमाडौं पुगिन् ।

सिनियरमा पहिलोपल्ट ४४ केजीमुनिको स्पर्धामा चार वर्षअघि सातौं राष्ट्रिय खेलकुदमा सहभागी भएकी थिइन्, जहाँ उनले स्वर्ण नै चुमिन् । त्यसपछि उनले स्वर्ण गुमाएकी छैनन् । सिनियरमा प्रतिस्पर्धा गर्न थालेयता कुनै पनि खेल गुमाएकी छैनन् । यसक्रममा अम्बिका स्मृति र आठौं राष्ट्रिय खेलकुदका स्वर्ण कब्जा गरिन् । यसैपालि कक्षा १२ सकाएकी उनले जुनियरका वर्ल्ड जुडो, एसियन क्याडेट र एसियन च्याम्पियनसिपको पहिलो चरणमा जित हात पार्दै राम्रो करिअरको सम्भावना देखाएकी थिइन् ।

‘आत्मविश्वासी खेलाडी’

प्रशिक्षक सूर्यनारायण श्रेष्ठ आत्मविश्वासी खेलाडी मान्छन् सोनियालाई । उनले नै सोनियालाई ओलम्पिकमा तयार गरिरहेका छन् ।‘उनी आत्मविश्वासी भएर खेल्छिन्, हतपत आत्तिदैनन् । यो नै उनको सबैभन्दा बलियो पक्ष हो,’ प्रशिक्षक श्रेष्ठले भने, ‘उनको दायाँ साइडमा सियोइनागे (काँध हालेर पछार्ने हाते कला) राम्रो छ । तर, ट्रेनिङमा बायाँ साइडमा पनि ध्यान दिएको छु । रुसी प्रतिस्पर्धी इरिनाले बायाँ साइडबाट बढी आक्रमण गरेको देखेको छु । यसमा सोनियाले फाइदा लिन सक्छिन् ।’


प्रशिक्षक सूर्यनारायण श्रेष्ठ र सोनिया भट्ट ।

सोनियाको प्रतिद्वन्द्वीबारे प्रशिक्षक श्रेष्ठले भने, ‘अहिलेको तयारीअनुसार हाम्रो राम्रै तयारी भएको छ । प्रतिस्पर्धी बलियो छ, ग्रान्ड स्लाम र युरोपमा स्वर्ण जितिसकेका खेलाडी हुन् । सोनियाले बाउट जित्न प्रयास गर्नेछिन् । राम्रो प्रदर्शन गर्ने आस लिएको छु ।’ सोनियाले ओलम्पिक खेल्ने पक्का हुँदा उनको तौल ५० केजीभन्दा बढी थियो । त्यसलाई घटाउनै दुई साता लागेको थियो । ‘उनको तौल नियन्त्रण भएपछि हामी प्राविधिक पक्षमा छिरेका छौं,’ प्रशिक्षक श्रेष्ठले भने, ‘मानसिक रूपमा तयार भएर भिड्नुपर्ने हुन्छ । यसैमा ध्यान केन्द्रित गरेको छु ।’

जुडोका नेपाली ओलम्पियन

ऋषिराम प्रधान - सोल (१९८८)

गंगाबहादुर डंगोल - सोल (१९८८)

देवु थापा - बेइजिङ (२००८)

फुपुल्हामु खत्री - रियो (२०१६)

सोनिया भट्ट - टोकियो (२०२०)


प्रकाशित : श्रावण ८, २०७८ ०७:३२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×