अनलाइन शिक्षण विधिमा सुधार- विचार - कान्तिपुर समाचार

अनलाइन शिक्षण विधिमा सुधार

‘मोबाइलमा पढ्दा कहिलेकाहीँ स्क्रिन सट गरेको कन्टेन्ट हेर्दा, गृहकार्य चेक गर्दा क्यामेरा अफ हुन्छ । केही सेकेन्ड भिडियो अफ हुँदा पनि क्लासबाट हटाइदिन्छु भन्नुहुन्छ ।’
सम्झना वाग्ले भट्टराई

कोभिड–१९ महामारीका कारण मानव जीवनको हरेक आयामजस्तै शिक्षा क्षेत्र पनि नराम्ररी प्रभावित भइरहेकै छ । विश्वभरमा औपचारिक शिक्षा लिइरहेका ९० प्रतिशतभन्दा बढी विद्यार्थी कुनै न कुनै रूपमा प्रभावित भएका विभिन्न अध्ययनले देखाएका छन् ।

त्यसो त ठूलो जनसंख्यालाई खोप पुर्‍याउन सफल देशहरूमा जनजीवन सामान्य हुँदै गए पनि नेपालमा जोखिम अझै भयावह छ । महामारीको तेस्रो लहर आउने र त्यसले बालबालिकालाई अझ बढी असर गर्ने कुरा विभिन्न सञ्चारमाध्यममा आएका छन् । त्यसमाथि नेपालमा १८ वर्षमुनिको जनसंख्या खोप योजनामै नपरेका कारण पनि त्यो समूह अझै जोखिममा पर्ने देखिन्छ । यस पृष्ठभूमिमा त्यो उमेर समूहका विद्यार्थी तत्काल विद्यालय गएर पढ्ने वातावरण देखिँदैन । त्यसैले अब शिक्षणमा वैकल्पिक विधिको प्रयोग अनिवार्यजस्तै बनेको छ । देशैभरका विद्यार्थीलाई समेट्न नसके पनि, अनलाइन शिक्षण विधिलाई नै प्रभावकारी बनाउनुपर्ने देखिन्छ ।

प्राविधिक कठिनाइ

अनलाइन शिक्षण विधि आफैंमा खर्चिलो छ । त्यसका लागि आवश्यक कम्प्युटर, ल्यापटप वा स्मार्ट फोन अतिरिक्त खर्च हो । घरमा जति बालबालिका छन् त्यतिवटै यस्ता सामान आवश्यक हुन्छन् । महामारीले रोजगारी गुमाएका वा आम्दानी घटेका अभिभावकका लागि यिनको व्यवस्थापन आफैंमा जटिल हुन्छ । अहिलेको बजेटमा उल्लेख गरिएको ‘ल्यापटप किन्नका लागि सहुलियत ब्याजदरमा ऋण’ को उपयोग निम्नवर्गका घरपरिवारका लागि खासै व्यावहारिक नबन्न सक्छ । त्यसमाथि इन्टरनेटको पैसा अतिरिक्त हुन्छ । पहिलेजस्तै किताब, कापी तथा विद्यालय शुल्क यथावतै छ । अझ निजी शिक्षण संस्थाहरूले शुल्क बढाएका छन् ।

सरकारी तथ्यांकअनुसार, ८२ प्रतिशत जनसंख्या इन्टरनेटको पहुँचमा छ तथा ६५५ स्थानीय तहसम्म नेपाल टेलिकमको फोरजी सेवा विस्तार भएको छ । यस तथ्यका आधारमा पनि ठूलो जनसंख्या इन्टरनेट पहुँचबाहिरै छ । अर्को कुरा, सहरी क्षेत्रमा त टेलिकमको फोरजी तथा अन्य ब्रोडब्यान्ड इन्टरनेट सेवाहरू भरपर्दा छैनन् भने ग्रामीण क्षेत्रमा अनलाइन कक्षाका लागि ती कति प्रभावकारी होलान् ? जे भए पनि हामीसँग उपलब्ध प्रविधिको सदुपयोग गरी शिक्षण प्रभावकारी बनाउनुको विकल्प छैन ।

अनलाइन शिक्षणलाई कसरी प्रभावकारी बनाउने ?

मेरो छोरा काठमाडौंको एउटा निजी विद्यालयमा सात कक्षामा पढ्छ । गत वर्षका केही महिना र यो वर्ष पनि अनलाइन कक्षामा सहभागी उसले यसका अप्ठ्याराहरू यसरी औंल्यायो— ‘क्यामेराको अगाडि हलचल नगरी लामो समय एकोहोरो बस्नुपर्दा ज्यादै मनोटोनस हुन्छ । स्क्रिनमा हेर्दाहेर्दा कहिले आँखा दुख्छन् त कहिले टाउको दुख्छ । अनि त थाहै नपाई ध्यान पढाइमा भन्दा अन्तै गइसक्छ । तर केही शिक्षक हामी जति बेला पनि पढाइमा ठग्न खोज्छौं भन्ने सोच्नुहुन्छ । त्यस्तो होइन, प्रश्न सोध्ने, राम्रोसँग बोल्ने, कहिलेकाहीँ कोर्सबाहिरको पनि कुरा गर्ने, राम्रो गर्दा तारिफ गर्ने शिक्षकसँग पढ्न हामी पनि खुसी हुन्छौं । तर हाम्रो कुरै नसुन्ने, धेरैजसो विद्यार्थी फटाहा हुन्छन्जस्तो व्यवहार गर्ने शिक्षकले पढाएको पढ्न मन लाग्दैन । इन्टरनेट हो, कहिलेकाहीँ समस्या आउँछ, सर–म्याडमहरूको पनि कहिलेकाहीँ त्यस्तो हुन्छ । तर हाम्रो इन्टरनेटमा समस्या आए हामीले बहाना बनाएको आरोप लगाउनुहुन्छ । मोबाइलमा पढ्दा कहिलेकाहीँ स्क्रिन सट गरेको कन्टेन्ट हेर्न, गृहकार्य चेक गर्दा क्यामेरा अफ हुन्छ । त्यस्तो बेला केही सेकेन्ड मात्र भिडियो अफ हुँदा पनि क्लासबाट हटाइदिन्छु भनेर धम्क्याउनुहुन्छ । अनि त्यस्तो शिक्षकसँग कसरी पढ्ने ?’

छोराको अनलाइन पढाइ हुँदा कतिपय समयमा म छेवैमा बसेर सुनिरहेकी हुन्छ्रु । त्यसो त सबै व्यक्तिको स्वभाव उस्तै हुँदैन । केही शिक्षक यति रमाइलोसँग पढाउनुहुन्छ कि सबैजसो विद्यार्थी सहभागी भएका, सिकाइमा उत्साही भएका हामी सुन्नेलाई पनि थाहा हुन्छ । तर केही शिक्षकको पढाइ, विद्यार्थीका प्रश्नहरूमा दिने प्रतिक्रिया, अनुशासन कायम गर्ने नाममा प्रस्तुतीकरणको शैली यस्तो हुन्छ कि तत्कालै छोराको विद्यालय परिवर्तन गर्दिऊँजस्तो लाग्छ । तर विद्यालय परिवर्तन नै समस्याको समाधान भने होइन । सात कक्षाको पढाइ सुरु भएको पहिलो दिन छ कक्षा उत्तीर्ण भएको उत्साहले होला सायद, छोराले ‘कक्षा ६’ नाम दिइएको उसको कक्षाको भाइबर ग्रुपलाई ‘कक्षा ७’ बनायो । तत्कालै एक शिक्षिकाले ‘बढी जान्ने नहुनू’ भनेर यस्तरी हप्काउनुभयो, मानौं उसले ठूलै अपराध गर्‍यो । उहाँको कठोर आवाज सुनेर म नै विस्मित भएँ । शिक्षण विधि खासै विद्यार्थीमैत्री नभएको महसुस भयो । बालबालिकासँग शिष्ट भाषाको प्रयोग बढी प्रभावकारी हुन्छ कि !

प्रिय शिक्षक साथीहरू, म पनि शिक्षक नै भएकाले शिक्षण पेसाका अप्ठ्याराहरूसँग परिचित छु । भौतिक रूपमा कक्षाकोठामा उपस्थित भएर पढाउनु र अनलाइन माध्यममा पढाउनुमा धेरै भिन्नता छ । प्राविधिकलगायत अन्य धेरै कारणले हामी अनलाइन शिक्षणमा अभ्यस्त हुन गाह्रो हुन्छ, के–के नमिलेको जस्तो लाग्छ । पटकपटक आउने प्राविधिक समस्या साथै यस शैलीको सिकाइमा अभ्यस्त नभैसकेकाले पनि आफ्नो शिक्षण खासै प्रभावकारी भएन कि जस्तो महसुस हुन्छ । पढाउँदै गर्दा विद्यार्थीहरूको मनोभाव, कुनै विषयमा उनीहरूले नबोलीकनै देखाउने प्रतिक्रियाजस्ता महत्त्वपूर्ण पक्षहरू अनलाइन सिकाइ पद्धतिमा छुट्ने रहेछन् । यस्तो अवस्थामा पढाउँदै गरेको विषयवस्तुप्रति विद्यार्थीको लगाव के छ, बुझ्न ज्यादै कठिन हुने रहेछ । त्यसैले पनि अनुशासन कायम गर्ने नाममा भय सृजना गरेर मात्र सबै विद्यार्थीलाई सिकाइ प्रक्रियामा समेट्न सकिन्छ भन्ने मनोविज्ञान पालेका शिक्षकहरू अनलाइन शिक्षण प्रक्रियामा कमजोर साबित हुने रहेछन् । त्यसैले त त्यस्ता शिक्षकहरूले ‘स्कुलमै भएको भए तिमीहरूलाई के गर्नुपर्छ, मैले जानेको थिएँ’ जस्ता वाक्यहरू पटकपटक भनिरहेको म सुन्छु ।

उच्च शिक्षाका विद्यार्थीहरू मूलतः आफ्नै निर्णयले अध्ययनमा सहभागी हुन्छन् । तर विद्यालय तहका अधिकांश विद्यार्थी सिकाइ र पढाइलाई आवश्यकताभन्दा पनि अभिभावक र शिक्षकले थोपरेको बाध्यता ठान्छन् । शिक्षक तथा अभिभावकको प्रत्यक्ष निगरानी नहुँदा विद्यार्थी सिकाइ प्रक्रियाभन्दा अन्तै बहकिन सक्छ । त्यसैले प्रत्यक्ष निगरानीभन्दा बाहिरका विद्यार्थीलाई सिकाइ प्रक्रियामा समेट्न शिक्षकले अतिरिक्त मिहिनेत गर्नुपर्ने हुन्छ र यसका लागि विशेष कला पनि चाहिन्छ । जस्तै ः हरेक दिन पढाइ सुरु गर्नुभन्दा पहिले समसामयिक विषयमा छलफल गर्ने, विद्यार्थीका सामान्य व्यक्तिगत कुराहरू सोध्ने र चासो दिएर सुन्ने अनि बिस्तारै अध्ययनको विषयवस्तुमा प्रवेश गर्ने । शिक्षक बोल्ने र विद्यार्थीहरू सुन्ने परम्परागत शिक्षण विधि कक्षाकोठामा पनि कम प्रभावकारी मानिन्छ । अनलाइन सिकाइ र अझ त्यसमा पनि आधारभूत तथा माध्यमिक तहका विद्यार्थीहरूमा यस्तो विधिको प्रभाव नकारात्मक नै पर्ने रहेछ । त्यसैले पनि अनलाइन सिकाइलाई प्रभावकारी बनाउन श्रव्यदृश्य सामग्री (विषयवस्तुसँग मिल्ने कथा, छोटा फिल्म, वृत्तचित्र आदि) सहितका सिकाइ, विद्यार्थी सहभागितामूलक सिकाइ विधि आदिको प्रयोग गर्नैपर्छ । यसले विद्यार्थीहरूमा सिकाइप्रति अभिरुचि बढाउँछ ।

परीक्षा र मूल्यांकन

नेपालका शिक्षण संस्थाहरूमा अभ्यास गरिने विद्यार्थी मूल्यांकनको स्थापित विधि र मान्यता ज्यादै अवैज्ञानिक छ । कोभिड महामारीले असम्भवजस्तै बनाइसक्दा पनि हाम्रा विद्यालय र विश्वविद्यालयहरूले परम्परागत परीक्षा प्रणालीलाई छोड्न सकेका छैनन् । सिकाइ प्रक्रियामै विद्यार्थी सहभागिता, परियोजना कार्य, लेखन अभ्यास, वाचन तथा प्रश्नोत्तर, श्रव्य–दृश्य सामग्री तयारी तथा प्रस्तुतीकरण आदि गर्न लगाउने हो भने उनीहरूले सिके/नसिकेको, उनीहरूको अतिरिक्त क्षमता आदिको मूल्यांकन गर्न सकिन्छ । तर हाम्रा विद्यालयहरू परम्परागत मूल्यांकन प्रणालीको बोझले यसरी थिचिएका छन्, अनलाइन परीक्षा सञ्चालन गरी उत्तरपुस्तिकाको फोटो खिचेर पठाएपछि पनि अभिभावक कापी बुझाउन विद्यालय जानुपर्ने रे ! अझ कतिपय विद्यालयले त विद्यार्थीले गरेको गृहकार्यको फोटो खिचेर पठाएपछि पनि साप्ताहिक रूपमा विद्यालयमा कापी पुर्‍याउनुपर्ने उर्दी जारी गरेका छन् । अलि व्यावहारिक बन्न सकिन्न र ?

र अन्त्यमा, महामारीले अभिभावकलाई बालबालिका विद्यालयमा कसरी पढ्छन् (?), सिकाइमा हाम्रा अपेक्षा र उपलब्धिबीच किन तालमेल नमिलेको रहेछजस्ता कुरा नजिकबाट बुझ्न सिकाएको छ । शिक्षालाई जीवनोपयोगी बनाउनैपर्छ र यसका लागि सिकाइ तथा मूल्यांकन दुवै पद्धतिमा परिवर्तन गर्नैपर्छ्र तर पहल कसले गर्ने ? अभिभावकले आफ्नो गुनासो सुनाउने त आफूजस्तै अन्य अभिभावक, आफ्ना बालबालिका पढ्ने विद्यालयका शिक्षक, प्रधानाध्यापक आदिलाई नै हो । विद्यार्थीसँग प्रत्यक्ष जोडिने शिक्षकहरू नै हुन् । यसका लागि उहाँहरूले अतिरिक्त मिहिनेत गर्नैपर्ने हुन्छ । शिक्षकहरूलाई उत्प्रेरित गर्ने र वातावरण बनाइदिने जिम्मेवारी भने विद्यालय नेतृत्वको हो । त्यसैले, प्रिय प्रधानाध्यापक/प्रिन्सिपल, यसका लागि पहलकदमी लिन ढिलो नगरिदिनुस् । हामी अभिभावकको सहयोग सधैं रहनेछ । प्रभावकारी शिक्षणको उपलब्धि विद्यार्थी, अभिभावक, शिक्षक, विद्यालय, देश, सभ्यता सबैको उपलब्धि हो ।

wagle.samjhana@gmail.com

प्रकाशित : असार ३, २०७८ ०८:१०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

शासक बहकिने, कार्यकर्ता उक्साउने

सम्झना वाग्ले भट्टराई

‘एक पटक अन्तरिक्ष यात्रामा सोच्दै छु, कति खर्च लाग्ला ?’ ‘कत्ति पनि लाग्दैन । सोच्न पनि खर्च लाग्छ र ?’

यो परिहासजस्तै बन्यो प्रधानमन्त्रीको ‘नेपालीको रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता’ सम्बन्धी भनाइ । संसद्मा प्रश्नकर्तालाई बडो अभिमानपूर्वक ‘मैले भनेको हो नेपालीको रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढी छ’ भन्दै कुर्लने प्रधानमन्त्रीले झन्डै एक वर्षपछि आफ्नै दाबीलाई ठट्टाका रूपमा स्विकारे । यो फरक कुरा हो कि, जतिखेर उनी गम्भीर भएर गर्जंदै थिए त्यतिखेर श्रोताहरू ताली बजाएर हाँस्दै थिए अनि यति बेला उनैले त्यो भनाइ ठट्टा स्विकार्दै छन् र सुन्नेहरू गम्भीर बनेका छन् । यो मात्र होइन, प्रधानमन्त्रीले समयसमयमा गरेका यस्तै अप्रमाणित कुराहरू घोषित–अघोषित ठट्टा बनिरहेका छन् । र, यो महामारीमा आम मान्छेलाई ठट्टाले धेरै पीडा दिने रहेछ ।

त्यसो त नेपाली राजनीति तथ्य र उपलब्धिका आधारमा होइन, भाषण र प्रचारबाजीमा केन्द्रित छ । यो नेपाली राजनीतिको ऐतिहासिक विरासत हो । मवीवि शाह उर्फ राजा महेन्द्रको ‘कोही धनी असाध्यै, कोही गरिब माग्ने... सक्दिनँ देख्न भन्छिन् सन्तान थरीथरीका’ कवितांश होस् वा वर्तमान प्रधानमन्त्री केपी ओलीको ‘अब आँसु खसाउनु पर्दैन’ जस्ता कविता, यथार्थको धरातलमा रचिएका होइनन्; हुन् त केवल शासकीय बोली । यो त समयले प्रमाणित गरिसकेको छ । यस बीचमा धेरै शासकले नेपाललाई ‘एसियाली मापदण्डमा पुर्‍याउने’ देखि स्विट्जरल्यान्ड, सिंगापुर वा नयाँ नेपाल बनाउनेजस्ता अमूर्त ठट्टा नगरेका होइनन् ।

यसरी बोलीमा बहकिने शासकहरूलाई उक्साउने काम भने कार्यकर्ता तथा पूजकहरूले गर्ने रहेछन् । नेताहरूका योजना वा भाषण सम्भावना, तथ्य र सामर्थ्यको तुलोमा परख गरेर होइन, पक्षधरताका आधारमा परर्र ताली बजाउने कार्यकर्ता र जनता होउन्जेल नेताहरूले आफ्नो सामर्थ्यको धरातल बिर्सने रहेछन् । कार्यकर्ताहरूले अति देवत्वकरण गरिदिएपछि नेताहरू काम गर्न होइन, ‘लीला गर्न’ उद्यत हुने रहेछन् । परिणामस्वरूप, सम्भावना भएको एउटा नेतृत्व चटकेमा रूपान्तरण भैसकेको हुने रहेछ । यो कुनै नेतामा नभई आम रूपमा देखिएको प्रवृत्ति हो । एउटा उदाहरण हेरौं, २०७३ जेठमा केपी ओलीले प्रशान्त तथा हिन्द महासागरमा नेपाली ध्वजावाहक पानीजहाज चल्ने उद्घोष गरेका थिए । देशले चाहेमा यो असम्भव पनि त थिएन र यसले वैदेशिक व्यापार तथा सामान ढुवानीमा केही सहजता अवश्य ल्याउँथ्यो । तर बहस यति विषयान्तर भयो, प्रधानमन्त्री स्वयंले कोशी र गण्डकीमा पानीजहाजको सम्भाव्यता खोज्न थाले । विज्ञका रूपमा छानिएका कार्यकर्ताहरूले होमा हो मिलाए । अति राजनीतीकरणले आम मान्छेका बीचमा पानीजहाज ठट्टाको विषय बन्यो भने सरकारले कोशी र गण्डकीमा चलेका स्टिमरलाई सफलताको सूचकका रूपमा प्रस्तुत गर्‍यो ।

अहिले फेसबुक, ट्वीटर तथा टिकटक आदिजस्ता सामाजिक सञ्जालहरू भर्चुअल रणभूमिजस्ता लाग्छन् । र, यस्ता भर्चुअल लडाइँमा नेता, कार्यकर्ता, सार्वजनिक ओहोदामा बसेका व्यक्तिदेखि आम मानिससम्म संलग्न हुन्छन् । यस्ता झगडाहरू कुनै मुद्दा वा त्यसको गुण–दोषका आधारमा नभई आफूपक्षीय नेताहरूको देवत्वकरण र विपक्षीको दानवीकरणमा केन्द्रित हुन्छन् । र, यस्तो विवादमा विश्वविद्यालयका प्राध्यापक, बुद्धिजीवी, अन्य प्रोफेसनललगायत सामान्य मानिसहरू पनि भिडिरहेका देखिन्छन् । यसले देशमा अति राजनीतीकरण कति व्यापक भएको छ भन्ने देखाउँछ । परिणामस्वरूप देशका विभिन्न भूमिकामा विज्ञहरूको परिचालनदेखि राज्यले जनतामा दिनुपर्ने सेवामा समेत गलत राजनीतिक अभ्यास देखिन्छ । प्राज्ञहरू प्राज्ञिक कर्म छोडेर ‘गणेश दौड’ मा लागिरहेका छन्, लाग्न अभिशप्त छन् । काठमाडौं विश्वविद्यालय, इन्टरडिसिप्लिनरी एनालिस्ट्स तथा द एसिया फाउन्डेसनले गरेको नेपाली जनमत सर्वेक्षण–२०२० को हालै सार्वजनिक प्रतिवेदनमा पनि ५२.० प्रतिशत उत्तरदाताले नेपाली राजनीतिका सन्दर्भमा मुलुक गलत दिशातर्फ गएको बताएका उल्लेख छ ।

महामारीले निम्त्याएको संकट आम मानिसका लागि ज्यादै धारिलो र भयावह बनेको छ । कविशिरोमणी लेखनाथ पौड्याल ‘काल महिमा’ शीर्षक कवितामा लेख्छन्— ‘राजा रंक सबै समान उसका, वैषम्य गर्दैन त्यो...’ । तर राजनीतिको यो विद्रूप अवस्थाले काललाई पनि विभेद गर्न बाध्य पारेको छ । राज्यको राजनीतिक पक्षधरताकै कारण स्वास्थ्य सुविधाहरू निश्चित भौगोलिक क्षेत्रमा केन्द्रित छन् । वर्गीय पक्षधरताले स्वास्थ्य सेवामा समान पहुँचलाई असम्भव तुल्याएको छ । त्यसैले त प्रधानमन्त्रीले महामारी राज्यको नियन्त्रणभित्रै छ, अस्पतालमा बेड र अक्सिजन आदिको अभाव छैन भन्दै गरेका दिनहरूमा पनि अस्पताल र अक्सिजनको खोजीमा हजारौं बिरामी भौंतारिँदै गरेका र यिनकै अभावमा दैनिक सयौं बिरामीहरू मरिरहेका छन् । यस्तो समयमा पनि स्वास्थ्य मन्त्रालयका प्रवक्ता निःसंकोच भन्छन्, ‘महामारीमा सबैले सुविधा पाउने भन्ने हुँदैन ।’ विकृत राजनीतिले नै सिर्जना गरेको भाष्य हो यो ।

असायमिक मृत्यु व्यक्तिका लागि भीषण दुर्घटना मात्र होइन, परिवारका निम्ति अपूरणीय क्षति पनि हो । कोभिड महामारीले नेपालमा अहिलेसम्म छ हजारभन्दा बढीको मृत्यु भैसकेको छ भने, हजारौं परिवारको जीवनलय तहसनहस बनाएको छ । यस्तो समयमा पनि सामाजिक सञ्जालहरूमा राजनीतिको विद्रूपता दिक्कलाग्दोसँग छरपस्ट हुने गरेको छ । कुनै दलको नेता वा कार्यकर्ताको मृत्यु हुँदा ‘देशका लागि अपूरणीय क्षति’ भन्दै सामाजिक सञ्जालका भित्ताहरू रंग्याउने राज्यको जिम्मेवार पदमा रहेको नेता आफ्नै मतदाता वा आम जनताको मृत्युमा भने मृतक संख्या गनेर बस्छ । सार्वजनिक ओहोदामा बसेकाले कम से कम सामाजिक सञ्जालमा त समभाव देखाउन सक्नु नि !

महामारीजस्तो समयमा पनि आमजनताको समस्यासँग निरपेक्ष रहेर सत्ताको छिनाझपटीमा लिप्त राजनीतिक दलहरूसँग आममानिस निराश त छँदै छन्, त्यसमाथि नेताहरूले सार्वजनिक मञ्चहरूमा एकअर्काप्रति लक्षित गरी प्रयोग गरेका भाषाहरू कार्यकर्तामार्फत सामाजिक सञ्जाल हुँदै आम मानिसका दैनिकीमा पुग्छन् । अनि त्यसले समाजमा विग्रह ल्याइसकेको हुन्छ । नेता–कार्यकर्ताहरूको त स्वार्थ मिलेपछि सबै कुरा मिल्छ तर आम मानिसमा गढेर रहेको यो द्वेष ऐनमौकामा विस्फोट हुन्छ र समाज विशृंखल बनाउन द्योतक बन्छ जसको सामाजिक मूल्य ज्यादै महँगो पर्छ । यसप्रति जिम्मेवार को बन्ने ?

आम मान्छेका दृष्टिबाट हेर्दा त वर्तमान राजनीतिको मूल मन्त्र अझै पनि भैरव अर्यालको तलको उक्तिजस्तै लाग्छ, जसलाई पछिल्ला राजनीतिक घटनाक्रमले पनि पुष्टि गर्छन्—

चोरी चकारी नगरी चतुर्‍याइँ हुन्न

दंगा फसाद नगरे इज्जतै रहन्न ।

सोझा र सज्जन कबै नलिनु दलैमा

पार्टी चलाउनु सधैं छल औ बलैमा ।

अन्त्यमा, राजनीतिक चालबाजीमा आफूलाई उत्कृष्ट साबित गरेका प्रधानमन्त्रीले आफ्नो क्षमता महामारी नियन्त्रणमा लगाइदिए आम मान्छेले दुःखको भवसागरबाट अलि चाँडै मुक्ति पाउँथे कि ! यति गर्न सके अति राजनीतीकरणले अस्तव्यस्त समाज विकृतिको दलदलबाट केही भए पनि बाहिर निस्कन सक्थ्यो कि !

wagle.samjhana@gmail.com

प्रकाशित : जेष्ठ ९, २०७८ ०८:०६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×