नाम मात्रको महिला सहभागिता- विचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

नाम मात्रको महिला सहभागिता

राष्ट्रपतिले बोलाएको बैठकमा पुरुष सदस्य मात्रै उपस्थित हुन्छन् । दलका शीर्ष नेताहरूको बैठकमा पुरुषै मात्र सहभागी हुन्छन् ।
सुशीला शर्मा

नेपालको सामाजिक, राजनीतिक परिवर्तनमा महिलाहरू पुरुष जत्तिकै सक्रिय थिए । लामो संघर्षपछि बनेको नेपालको संविधान–२०७२ ले महिला सहभागितालार्ई सुनिश्चत गर्‍यो । पछिल्ला निर्वाचनमा धेरै महिलाले राजनीतिक पद पाए ।

उनीहरूले पद त पाए, तर निर्णय अधिकार पाएका छैनन् । कुनै समूह, संस्था, संगठन या व्यक्तिले सक्रिय रूपमा कुनै कार्य गर्न पाउने अवसरै सहभागिता हो । व्यक्ति, परिवार, समाज, समुदाय मिलेर राज्य बन्ने हो भन्ने आमबुझाइ छ । तिनै ससाना सामाजिक संस्थाहरूमा निर्णय प्रक्रियामा महिला सहभागिताको स्थिति भने कमजोर छ ।

संघीय संसद्, प्रदेश सभा र स्थानीय तहको अब हुने निर्वाचनमा प्रत्यक्षतर्फ ५० प्रतिशत महिलालाई सबै दलले उम्मेदवार बनाउनुपर्ने गरी कानुनी व्यवस्था गर्न संघीय संसद्मा सार्वजनिक महत्त्वको प्रस्ताव दर्ता भएको समाचार बाहिरिएको छ । राजनीतिमा महिलाको भूमिकालाई पनि पुरुषसरह बनाउन यस्तो कानुन आउनु राम्रो हो । लोकसेवा, आयोग र अन्य सरकारी नियुक्तिमा पनि महिलाको सहभागिता बढाउने तरखरमा संघीय संसद् छ । यो अग्रसरतालाई सकारात्मक रूपमा लिनुपर्छ । तर भएका कानुनका व्यावहारिक पाटो के कस्तो छ र लौंगिक असमानता हटाउन कुन तहबाट काम सुरु गर्नुपर्छ भन्नेमा पनि ध्यान दिनु जरुरी छ ।

राष्ट्रपतिले बोलाएको बैठकमा पुरुष सदस्य मात्रै उपस्थित हुन्छन् । दलका शीर्ष नेताहरूको बैठकमा पुरुषै मात्र सहभागी हुन्छन् । यदि कुनै सार्वजनिक छलफलमा महिलाहरू सहभागी भएका छन् भने उनीहरूको बोल्ने पालो आएपछि ‘महिलाको कुरा पनि के सुन्नु ?’ भन्नेहरू धेरै भेटिन्छन् । एकअर्काको विचार आदनप्रदान गर्ने चलन हाम्रोमा त्यति छैन ।

प्रायः पालिकामा कोटा पुर्‍याउन महिलालाई लगिन्छ । तर, यस्ता कति महिला घरायसी काममै व्यस्त हुन्छन् । राजनीतिमा असाध्यै चासो राख्ने तर भूमिका नपाइरहेका श्रीमान्हरूले महिला कोटामा आफ्ना श्रीमती पठाउँछन् । पालिकाका बैठकमा श्रीमतीसँगै जाने अनि कसैले केही प्रश्न गर्‍यो भने त्यसको जवाफ पनि श्रीमान्हरूले दिने गरेको पनि पाइन्छ । यस्ता श्रीमान्ले श्रीमतीलाई राजनीतिमा सहभागिता जनाउन मद्दत गरेको भन्ने कि श्रीमतीमार्फत आफ्ना राजनीतिक अभिलाषा पूरा गरेको ठान्ने वा आफ्नो नियन्त्रण कायमै राखेर फाइदा लिएको बुझ्ने ?

केही अगाडि म देशका केही गाउँपालिकामा पुग्दा कतिपय महिला सदस्यलाई श्रीमान्का अघि आफ्नो पूरा नाम भन्न पनि गाह्रो भइरहेको थियो । देशभरि नै यस्तो हुन सक्छ । कार्यक्रममा उपस्थित पालिकाका महिला प्रतिनिधिहरूले जब खाजा, खाना खाने बेला हुन्छ तब पुरुषतिर नफर्की कुनामा कुचुक्क परेर खाएको पनि देखियो । उनीहरूलाई कार्यक्रममा कसैले बस्नुस् पनि भनेनन्, कथंकदाचित् भनिहाले पनि ‘पुरुषको अघि बस्दिनँ’ भनेको सुनियो । यसरी घुम्दा हाम्रा समुदायलाई पुरुष प्रधानता र नेतृत्वले घेरेको प्रस्टै देखियो ।

सहरका पढे–लेखेकै पारिवारमा पनि श्रीमान्ले श्रीमतीलाई साथ, सहयोग गरेझैं गर्ने तर उनीहरूको हरेक निर्णय आफैंले गर्दिने गरिन्छ । नियन्त्रण गर्नेभन्दा पनि श्रीमान्–श्रीमतीका लागि एकै नियम हुनुपर्छ । परिवारमै समानता कायम नहुँदा जस्तोसुकै कानुन बनाए पनि त्यसको प्रतिफल पाइन्न भन्ने कुरा सांसदहरू बुझ्नु जरुरी छ । भारतका विश्वविख्यात नारीवादी अभियन्ता कमला भासिन बारम्बार भन्ने गर्छिन्, ‘मध्यमवर्गीय महिलाहरूलाई श्रीमान् या घर परिवारले सम्पत्ति, पैसा, गहना दिएर चुप लगाएको छ । यदि ती परिवारमा श्रीमान्बाट महिला प्रताडित नै भएकी छन् भने पनि आवाज उठाउन हिच्किचाउँछन् । उनीहरूलाई लाग्छ कि खान लाउन र यत्रो गरगहना पुर्‍याइदिएकै छन्, फेरि आफ्नै मान्छेको विरुद्ध के उजुर–बाजुर र कचहरी गर्नु ।’ उनको भनाइ हाम्रो समाजमा पनि लागू हुन्छ ।

राजनीति वा सार्वजनिक क्षेत्रमा काम गर्ने महिलाहरूले भान्साको काम र बालबच्चा स्याहारमा पनि उत्तिकै समय खर्च गर्नुपर्छ । घरका काम पनि दुवै मिलेर गरे महिलालाई अलि हलुको हुने थियो । महिला सहभागिता परिवार तहको निर्णय प्रक्रियामा पनि अत्ति नै आवश्यक छ । महिलालाई शिक्षा र तालिममा सहभागी गराएमा उनीहरूको निर्णय क्षमता बढ्छ । कानुन, नीति, नियमले सहभागिताको व्यवस्था त गरेको छ तर कतिपय अवस्थामा त्यसले महिलाको आत्मविश्वास बढाउन सकेको छैन । र, आत्मविश्वास बढाउन पनि महिलाको निर्णय क्षमता वृद्धि गर्नु जरुरी छ, संसद्ले यता पनि ध्यान दिने कि !

प्रकाशित : चैत्र २५, २०७७ ०८:२६
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

एनभीए क्लब लिग भलिबल : हेल्प नेपालको सनसनी

कुशल तिमल्सिना

काठमाडौँ — त्रिभुवन आर्मी क्लबमाथि ३–० को सोझो सेटको जितसहित टिपटप हेल्प नेपाल स्पोर्ट्स क्लब आरबीबी–एनभीए राष्ट्रिय पुरुष तथा महिला क्लब लिग भलिबलको फाइनल पुगेको छ । स्पर्धामा दोस्रो हार भोगेको आर्मीका लागि फाइनल यात्रा कठिन बनेको छ । 

त्रिपुरेश्वरस्थित राखेप कभर्डहलमा आर्मीका खेलाडीहरू उच्च लयमा रहेको हेल्प नेपालका भारतीय स्टारद्वय विनीत कुमार र रोहित कुमारको आक्रमण रोक्न असफल रहे । भारतीय राष्ट्रिय टोलीका कप्तानसमेत रहेका विनीतले स्पाइकतर्फ झन्डै शतप्रतिशत अंक बटुलेका थिए । स्पाइकर विनीत, रोहित र सेटर विकास तमाकसहितको प्रदर्शनको तथ्यांक हेर्ने हो भने हेल्प नेपालको अंकमा ५० प्रतिशतभन्दा बढी यी तीन खेलाडीको योगदान रह्यो । त्यसबाहेक भारतीय सेनामा रहेर भलिबल खेलिरहेका अमृत थापाको उपस्थितिले पनि हेल्प नेपाल सशक्त बनेको छ ।

हेल्प नेपालले ५ खेलबाट १५ अंक बनाएको छ । उसले प्रतियोगितामा १५ सेट जित्दा २ सेट गुमाएको छ । उसले प्रतियोगिताको अन्तिममा रहेको टोली नयाँबजार सामाजिक युवा क्लब र बुलबुले रारा क्लबसँगको खेलमा १–१ सेट गुमाएको थियो ।

फाइनलमा पुगेपछि उत्साही देखिएका हेल्प नेपालका मुख्य स्पाइकर विनीत कुमारले नेपाली समर्थकको साथ र टिमको सफलतामा खुसी लागेको बताए । २०७४ सालमा विनीतसम्मिलित हेल्प नेपाल टिम क्लब लिग भलिबलमा तेस्रो भएको थियो । सन् २०१९ मा उनी नेतृत्वको भारतीय टोलीले दक्षिण एसियाली खेलकुदमा स्वर्ण पदक जितेको थियो । ‘म अहिलेसम्म तीनपल्ट नेपाल आएँ । यहाँको भलिबल माहोल राम्रो लाग्छ,’ नेपाली खेलाडीको प्रदर्शनस्तरबारे उनले भने, ‘नेपालका खेलाडीमा बेसिक ज्ञानकै कमी भएको मैले पाएँ ।’ उनले भारतमा थुप्रै स्तरीय भलिबल खेलाडी रहेको र उनीहरू नेपाल आएर खेल्न इच्छुक रहेको पनि सुनाए ।

हेल्प नेपालका प्रशिक्षक रमेश केसीले हेल्प नेपाल शतप्रतिशत जितसहित उपाधि उचाल्ने लक्ष्यमा अडिग रहेको सुनाए । ‘हामी फाइलमा पुगिसकेका छौं तर लिग चरणको एक खेल बाँकी छ । हामी सबै खेल जित्नका लागि खेल्नेछौं,’ उनले भने, ‘हामीले अझै पनि रिसिभमा सुधार गर्ने ठाउँ छ । हाम्रा केही खेलाडी भारतीय सेनामा रहेर भलिबल खेल्दै आउनुभएको छ । उता र यताको बलको स्तरका कारण उहाँहरूको हात बलमा राम्ररी कनेक्ट भइरहेको छैन । रिसिभमा सुधार गर्ने हो भने हामीलाई कसैले हराउन सक्दैन ।’ भारतीय भलिबल संस्कृतिमा हुर्किएका अग्ला कदका स्पाइकरलाई रोक्न आर्मीले सशक्त ब्लक रणनीति लिएको थियो । मुख्यतः त्यसमै असफल रह्यो । त्यसबाहेक रिसिभमा समस्या देखियो । पावर सर्भको चक्करमा पनि आर्मीले केही अंक गुमायो ।

‘हेल्प नेपाल हाम्रो लागि नयाँ टिम थिएन । हामीले उनीहरूलाई रोक्न बनाएको रणनीतिले काम गरेन,’ कभर्डहलमा २५–१७, २५–१९, २५–१६ ले पराजित भएपछि आर्मीका प्रशिक्षक जगतबहादुर सिंहले भने, ‘यो खेल एकपक्षीय रह्यो ।’

आर्मीको यो प्रतियोगितामा दोस्रो हार हो । यसअघि बुलबुले रारा क्लबसँग ३–१ को सेटमा पराजित भए पनि आर्मी फाइनल लक्ष्य पूरा हुनेमा विश्वस्तजस्तै थियो । सोझो सेटको हारले आर्मीमा दबाब बढेको छ । लिग चरणको अन्तिम खेलका रूपमा नेपाल पुलिससँग खेल्दा आर्मीलाई सोझो सेटको जित अनिवार्य रहनेछ । त्यसबाहेक अन्य टिमको नतिजामा पनि भर पर्नुपर्छ ।

लिग चरणका अन्तिम खेलमा बुधबार आर्मीले पुलिस र हेल्प नेपालले एपीएफसँग खेल्नेछ । त्यस्तै बुलबुले राराले नयाँबजार सामाजिक युथ क्लबसँग खेल्नेछ । फाइनलमा पुग्न एपीएफलाई हेल्प नेपालमाथि सोझो सेटको जित आवश्यक छ । एपीएफ हारेको वा ५ सेटमा जितेको अवस्थामा आर्मीले पुलिसलाई सोझो सेटमै हराउनुपर्नेछ । एपीएफ र आर्मीले अपेक्षाअनुसार नतिजा निकाल्न सकेनन् भने पाकिस्तानी राष्ट्रिय टोलीका तीन खेलाडीसम्मिलित बुलबुले राराले फाइनल खेल्नेछ । प्रतियोगिताकै सबैभन्दा कमजोर टोली नयाँबजारमाथि उसको जित अपेक्षा गर्न सकिन्छ । यसो भएमा क्लब लिगमा पहिलोपल्ट विभागीय टोलीको अनुपस्थितिको फाइनल हुनेछ । भारत–पाकिस्तानका खेलाडीबीचको फाइनलजस्तै हुनेछ ।

मंगलबारै अर्को खेलमा नेपाल पुलिसले एपीएफमाथि ३–२ को सेटमा रोमाञ्चक जित निकाल्यो । सुरुआती दुई सेट २५–२१, २५–२३ ले अग्रता लिएर जिततर्फ अग्रसर पुलिस त्यसपछिका दुई सेटमा रोकियो । एपीएफले २५–२०, २५–१७ ले जितेपछि खेल बराबरी भयो । अन्तिम तथा निर्णायक सेटमा पुलिस १५–१३ ले अगाडि रहँदै जित निकाल्न सफल रह्यो । बुलबुले राराले मणिमुकुन्दलाई ३–० को सोझो सेटमै हरायो । बुलबुलेले २५–२१, २५–१९, २५–१६ ले सेट जितेर फाइनल सम्भावना जीवितै राखेको हो ।

महिलातर्फ भने फाइनल पुग्ने टोलीको छिनोफानो बुधबार हुने लिग चरणको अन्तिम खेलले लगाउने छ । बुधबार न्यु डायमन्ड स्पोर्ट्स क्लब र एपीएफ तथा त्रिभुवन आर्मी र नेपाल पुलिस आमने–सामने हुँदैछन् ।

मंगलबार आ–आफ्ना खेल जितेर एपीएफ र न्यु डायमन्ड समान १० अंकसहित क्रमशः पहिलो र दोस्रो स्थानमा छन् । एपीएफले भरतपुर मेट्रो खेलकुद परिषद्माथि ३–० को सेटमा जित निकाल्यो । सहज जित निकाल्ने क्रममा एपीएफले २५–१३, २५–७, २५–९ को सेटमा खेल आफ्नो पक्षमा पारेको हो ।

अर्को खेलमा न्यु डायमन्ड क्लब पुलिसमाथि हाबी रह्यो । उपाधिको मुख्य दाबेदार एपीएफमाथि सनसनी जित निकालेको पुलिस न्यु डायमन्डविरुद्ध भने कमजोर देखियो । सोझो सेटमा जित्नले क्रममा न्यु डायमन्डले २५–२२, २५–२२, २५–१६ को जित निकालेको हो ।

महिलातर्फ समान ४ खेलबाट आर्मी र पुलिसको ८–८ अंक भएको छ । लिग चरणमा भरतपुरले ५ खेलबाट ३ अंक जोड्दा ढोरपाटन अंकविहीन हुँदै घर फर्केको छ ।

प्रकाशित : चैत्र २५, २०७७ ०८:१२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×