हामीलाई खोइ खाना, छाना र नाना ?- विचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

हामीलाई खोइ खाना, छाना र नाना ?

कर्णालीमा चर्केको बादी आन्दोलनमा राज्यले चासो नदेखाएकाले मेरो समुदाय पनि यो देशमा छ भन्नका लागि म सुर्खेतबाट काठमाडौं आएँ ।
अस्मिता बादी

सुर्खेतमा बादी समुदायले गत फागुन १० गते आन्दोलन गर्‍यो, माग एकदमै साधारण थियो— ‘खाना, छाना र नाना’ । यता काठमाडौंमा पनि नागरिक समाजको आन्दोलन चलिरहेको थियो ।

कर्णालीमा बादी आन्दोलन चर्किंरहँदा राज्यले कुनै चासो देखाएन, त्यसैले आफ्नो समुदायको आन्दोलनको प्रतिनिधित्व गर्दै म बादी समुदाय पनि यो देशमा छ भन्नका लागि सुर्खेतबाट काठमाडौं आएँ । यहाँ चलिरहेको आन्दोलनमा मिसिएर मेरो समुदायको आवाजलाई कविताका रूपमा यहाँका लेखक, साहित्यकारहरूमाझ सुनाएँ । उहाँहरूले ‘तिम्रो कविता मन पर्‍यो अनि तिम्रो माग हाम्रो पनि हो’ भन्नुभयो । मलाई थप हौसला मिल्यो ।

बादीका बारेमा काठमाडौंले थाहा पाएको २०६४ सालमा हो । त्यस बेला उमादेवी बादीको नेतृत्वमा अठचालीस दिन आन्दोलन चलेको थियो । त्यतिखेरका मुख्य मागहरू शिक्षा, स्वास्थ्य, रोजगारी, आमाको नामबाट नागरिकतालगायत थिए । सुरुमा आन्दोलन शान्तिपूर्ण थियो, पछि कसैले चासो नदिएकाले अर्धनग्न भएर प्रस्तुत हुनुपर्‍यो । राज्य त्यस बेला हाम्रा कुरामा सहमत भयो । त्यति बेला सरकारले बादी विकास बोर्ड पनि गठन गरेको थियो तर त्यो अझै ‘कोमा’ मै छ । सरकारले हाम्रो कुरा सुन्ला भन्दाभन्दै निकै वर्ष बिते । सहमति लागू हुनुपर्छ भनेर हामीले सरकारलाई निकै घचघच्यायौं । प्रतिवेदन, रिपोर्ट, चिठी त कति लेख्यौं कति ! तैपनि सरकार मौन बसिरह्यो । बादी समुदायको कुनै पनि माग कार्यान्वयन नहुनुको कारण के हो ? हामीले यो प्रश्न कसलाई गर्ने ?

२०६२ साल वा त्योभन्दा अगाडि आन्दोलन गर्ने हाम्रा आमा, दिदीबहिनीहरू बोल्नु त हुन्थ्यो तर लेखपढमा पछाडि नै हुनुहुन्थ्यो । हाम्रो आन्दोलन र समुदायबारे अरूले नै लेख्थे । त्यसरी अरूले लेख्दा हाम्रा कुरा हामीले सोचेजसरी आउँदैन थिए । हाम्रो समुदायले आफ्ना कुरा आफैं लेख्नुपर्छ । हामी आफैंले आफ्ना बारेमा लेख्नु र पढ्नु पनि आन्दोलन नै हो भन्ने ठान्छु, म ।

पहिला हामी घुमन्ते, फिरन्ते भएर हिँड्थ्यौं; जहाँ पुग्यो त्यहीँ मागेर खान्थ्यौं । अब मागेर खाने जमाना सकियो । कोरोना महामारीका बेला हामी कैयौं रात भोकै सुत्यौं । रोजगारी थिएन/छैन, खेतीको उब्जनीले पेट भरिदिन्छ भनूँ भने खेत पनि छैन । हामीसँग जग्गा भएको भए लकडाउनका बेला केही न केही उब्जनी गरेर पेट भर्थ्यौं होला । जग्गाको महत्त्व हामीले त्यतिखेर बुझ्यौं । त्यसैले खेतीयोग्य जग्गाजमिन हामीले पनि पाउनुपर्छ भन्यौं । जाजरकोट, रोल्पा, रुकुम, दैलेखतिरका बादीहरूले अझै भात खान दसैं आउनुपर्छ । माग्न निस्कौं भने जताततै सहरैसहर भइसक्यो । सहर गाउँजस्तो हुन्न, सहरका मान्छेले त पानी माग्दा पनि दिँदैनन् ।

लकडाउनले हामीलाई आफूसँग केही पनि रहेनछ भन्ने महसुस गरायो । यस्तोमा अब आन्दोलन नगरी नहुने भयो भनेर हामी सुर्खेतमा कर्णाली प्रदेशका मुख्यमन्त्रीको कार्यालयअगाडि धर्ना बस्यौं । पसिना बगाएर खान्छौं, रोजगारी देऊ भन्यौं । छोराछोरीलाई पढाउन चाहन्छौं, शिक्षाको व्यवस्था गरिदेओ भन्यौं । शिक्षा नहुँदा हामी जहिल्यै थिचोमिचोमा परेका छौं । हामी पनि पढेर योग्यताअनुसारको जागिर खान चाहन्छौं । पढ्न चाहने बालबालिका बादी समुदायमा पनि धेरै छन् । हामी दलितभित्रका पनि हामी दलित हौं । सरकारले छुट्याएको दलित कोटामा हामीभन्दा जान्ने–बुझ्ने जान्छन् । हामी पछाडिको पछाडि नै छौं । त्यसैले ‘बादी कोटा’ पनि हुनुपर्छ भन्ने हाम्रो माग हो ।

कोरोना महामारीले एकआपसमा भौतिक दूरी कायम गर्नुपर्छ भनेर सिकायो । यो महामारी फैलिरहँदा मान्छेले मान्छेलाई छुनु हुन्न भन्ने भयो । एकअर्कालाई नछुँदा धेरैलाई उकुसमुकुस भयो होला तर हामीलाई त्यस्तो भएन । किनभने हामीले वर्षौंदेखि त्यही कुरा भोग्दै आएका छौं । हामी मान्छे भएर मान्छेलाई छुन नहुने अवस्थामा छौं । मान्छे भएर मान्छेको घरभित्र जान नसकिने, मन्दिरमा जान नसकिने, पानीपँधेरोमा जान नसकिने ! हामीले छोएको खान नहुने चलन छ । अछुत भनेर यस्ता धेरै हेपाइ, चेपाइहरू हामीले सहँदै आयौं । म पनि मान्छे हुँ । मन्दिरमा, पाटीपौवामा हामीलाई कसैले रोक्दाखेरि मन खिन्न हुन्छ ।

पछिल्लो समय बादी भन्नेबित्तिकै हाम्रा आमा, दिदीबहिनीहरूले यौन पेसा मात्र गर्छन् भन्ने ठानिन्छ । आममानिस र सरकारको यस्तो दृष्टिकोणले हामीलाई सधैं घोच्छ । उनीहरू यस्तो ठान्छन्, मानौं हामी अर्कै ग्रहबाट यहाँ झरेका हौं । तर, हामी यही भूमिमा बसेको निकै भयो । वर्षौंदेखि राज्यले बिर्सेको एक सीमान्तकृत समुदायलाई लोकतान्त्रिक व्यवस्थामा पनि अगाडि ल्याउन केले रोक्यो ? हामी यो देशमा आत्मसम्मानसहित बाँच्न चाहन्छौं । हामी पनि यो देशका नागरिक हौं; हामीले पनि अरूले जस्तै हक, अधिकार र इज्जत पाउनुपर्छ । बादी समुदाय यो राज्यभित्र किन नअटाएको ? कि राज्यले नै हामीलाई अटाउन नचाहेको हो ? हामीलाई राज्यले बहिष्कार नै गरिरहेको महसुस हुन्छ, अचेल । हामीलाई नागरिक नै ठानिँदैन ।

वाद्य सामग्री बनाउने र बजाउने भएका कारण हामीलाई बादी भनियो । पहिलेपहिले बादीहरू राजा–महाराजाहरूका दरबारमा हुने विवाह, पास्नीजस्ता शुभकार्यमा मनोरञ्जन दिने गर्थे । बादीको मुख्य पेसा काठ र छालाका वाद्य सामग्री बनाउने हो । समयसँग परम्परागत पेसाबाट विस्थापित भएपछि बादीहरू जीवन धान्नका लागि माछा मार्न, गिट्टी–बालुवा कुट्न, घुमन्ते भएर माग्न बाध्य भए । तर बढ्दो सहरीकरण र विकास–निमार्णका कारण यस्ता कामहरूबाट पनि बादी समुदाय विस्थापित हुँदै छ ।

खोलानालामा माछा लाग्न छाडे, बालुवा–गिट्टीमा ठेक्कापट्टा लाग्न थाल्यो र अब मागेर खान पनि पुग्दैन । बादीहरू सबैतिरबाट मारमा परेका छन् । आफ्नो स्थायी बसोबास, जग्गाजमिन र काम नहुँदा बाँच्नकै लागि ‘मर्नुभन्दा बहुलाउनु बेस’ भन्दै कैयौं दिदीबहिनीले बाध्य भएर देहव्यापार अपनाएको भेटिन्छ । हामी बादीहरूले गाँस, बास र कपासकै लागि संघर्ष गरिरहेका हौं । वर्षौंसम्म खाना र छानाकै लागि मात्र बारबार सडकमा उत्रनुपरेपछि हाम्रो आर्थिक, राजनीतिक, सामाजिक, शैक्षिक र सांस्कृतिक विकास कहिले हुने ? यस विषयमा राज्य र सरोकारवालाहरूको ध्यान कहिले पुग्ने ?

सोह्र दिनको लगातारको आन्दोलनपछि कर्णाली सरकार र बादी समुदायको वार्ता टोलीबीच पाँचबुँदे सहमति भएसँगै सडकबाट बल्लतल्ल उठेर हामी घर पुगेका छौं । सहमति त भयो तर यसको कार्यान्वयन हुन्छ भन्नेमा हामी ढुक्क छैनौं । सरकारले माग पूरा गर्छु भन्नु सकारात्मक हो तर यो आन्दोलन रोकिएको छैन । आन्दोलन निरन्तर चलिरहनेछ ।

प्रकाशित : चैत्र ६, २०७७ ०८:१३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

रेजर्सको काठमाडौंसँग साइनो

बुटवल लुम्बिनीमा विशाल, विराटनगरमा रञ्जित
कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — सबैभन्दा पहिले यो आफैंमा नयाँ प्रयोग हो, फुटबल टिम चलाउन अलग्गै कार्यकारी प्रमुखको व्यवस्था । त्यो पनि पूर्वराष्ट्रिय खेलाडी नै । नयाँ नयाँ सोच र उपायसँगै अगाडि आइरहेको फ्रेन्चाइज फुटबल नेपाल सुपर लिग (एनएसएल) को एउटा टिम काठमाडौं रेजर्सले विज्ञानराज शर्मालाई कार्यकारी प्रमुखको जिम्मेवारी दिएको हो ।

एनएसएलका लागि काठमाडौं रेजर्सको बिहीबार मार्की प्लेयर र प्रशिक्षक घोषणा गरिँदै । तस्बिर : हेमन्त श्रेष्ठ/कान्तिपुर

शर्माका अरू धेरै परिचय भए पनि पहिलो त फुटबलकर्मी नै हुन् । उनैले अब काठमाडौं टिम हाँक्नेछन् ।

प्रतियोगिताका टिमहरूमध्ये अलग्गै कार्यकारी प्रमुख राख्ने कार्य सुरुआत गरेको छ । काठमाडौंको टिम किनेपछि मोरङ अटो वर्क्सका प्रबन्ध निर्देशक विष्णुकुमार अग्रवालले उनलाई सम्पर्क गरे र कार्यकारी प्रमुखको प्रस्ताव राखेका थिए । शर्माले नाइँ भन्न सकेनन् । अनि उनले काठमाडौं टिम बनाउन आफ्नो पहिलो रोजाइमै राखे प्रशिक्षक बालगोपाल महर्जनलाई । सँगै उनको मनमा विकेश कुथु पनि थियो । यस्तोमा सानो टिम त बनिहाल्यो ।

यामाहा रेजर्सबाट काठमाडौं रेजर्सको नाम जुरेको थियो । अब यो यही टिमको नेतृत्वमा नेपाली फुटबलका तीन पुस्ताका खेलाडी हुनेछन् । शर्मा कार्यकारी प्रमुख भइहाले, त्यसपछि प्रशिक्षक महर्जन भएका छन् अनि कुथु मार्की प्लेयर । पूरा कथाको निचोड हो, शर्माले प्रशिक्षक महर्जन र गोलकिपर कुथुको जोडीप्रति गरेको विश्वास । अब प्रश्न हो, के यो जोडीले काठमाडौं रेजर्सलाई सफलता दिलाउन सक्ने छ त ? टिम कस्तो बन्ने छ, यो पछि थाहा हुनेछ । तर, जोडी भने पक्कै बलियो बनेको छ ।

महर्जन नेपाली फुटबलले पाएका सबैभन्दा सफलतम् व्यक्तित्वमध्ये एक हुन्, चाहे त्यो खेलाडीका रूपमा होस् वा प्रशिक्षकमा । नेपालले सन् १९९३ मा बंगलादेशमा भएको दक्षिण एसियाली खेलकुदमा फुटबलतर्फ स्वर्ण जित्दाका उनी एक खेलाडी थिए । सन् १९९९ मा नेपालले यही प्रतियोगितामा रजत पदक जित्दा त उनी प्रमुख खेलाडी थिए । घरेलु फुटबलमा उनले लगभग सबै ठूला नामका क्लबबाट खेले, संकटा, आरसीटी, मनाङ मर्स्याङ्दीदेखि थ्रीस्टार र फ्रेन्ड्ससम्म ।

प्रशिक्षक भएयता सबैभन्दा पहिले उनकै नेतृत्वमा नेपालले बंगबन्धु गोल्डकप जित्यो । उनकै प्रशिक्षणमा नेपालले एक वर्षअगाडि काठमाडौंमै भएको दक्षिण एसियाली खेलकुदको फुटबलमा स्वर्ण पनि जितेको थियो । तथ्यांकले भन्छ, महर्जन संलग्न टिम अधिकांश समय सफल नै भएको छ । जहाँसम्म कुथुको प्रश्न छ, उनी नेपाली फुटबलले पाएका नयाँ पुस्ताका गोलरक्षकमध्ये अब्बल दर्जाका छन् । त्यसैले त उनी नेपाली टिमका नियमित सदस्य हुन् ।

अनुबन्ध कार्यक्रममा कार्यकारी निर्देशकदेखि प्रशिक्षक र मार्की प्लेयर तीनैजना खुसी थिए । यसको कारण हो, नेपाली फुटबलमा प्रत्यक्ष उद्योगपति–व्यवसायीको प्रवेश । तीनैजनाले बोल्दा जोड दिन खोजेको विषय यही थियो । तीनैको भनाइको एउटै सार थियो, नेपाली फुटबललाई साँच्चै व्यावसायिक हुन यस्ता फ्रेन्चाइज फुटबलले मद्दत गर्छ । फेरि मोरङ अटो वर्क्स नेपाली फुटबलसँग जोडिएको पनि अहिले होइन, धेरै अगाडिदेखि दुवै सँगै छन् ।

अब उसको आफ्नै टिम भएको छ । त्यस अवसरमा प्रबन्ध निर्देशक अग्रवालले पनि खुसी देखाए । एउटा सुखद संयोग सुनाए । त्यो हो, शर्मा र महर्जनसँग जोडिएको काठमाडौं फुटबलको साइनो । दुवै काठमाडौंका रैथाने हुन्, त्योभन्दा पनि ठूलो उनीहरूले काठमाडौंको माटोमा फुटबल खेल्न सिके । शर्मा त्रिपुरेश्वरका हुन् भने महर्जन खिचापोखरीका । जहाँसम्म कुथुको प्रश्न छ, उनलाई पनि काठमाडौंकै मान्न किन गाह्रो छ र ? भक्तपुर पनि काठमाडौंबाट कति नै टाढा हो र ?

बुटवल लुम्बिनीमा विशाल

गोलकिपर विशाल श्रेष्ठले मार्की खेलाडीका रूपमा बुटवल लुम्बिनी एफसीसँग बिहीबार हस्ताक्षर गरेका छन् ।

सहिद स्मारक ‘ए’ डिभिजन लिगको उपाधि तीनपल्ट जितेका उनले भने, ‘बुटवल लुम्बिनीको मार्की खेलाडी बन्न पाउँदा खुसी लागेको छ । नेपालमा नयाँ चिज (सुपर लिग) आएको छ । टिम अक्सनबाट थाहा हुनेछ । राम्रो टिम बनाएर राम्रो रिजल्ट ल्याउने प्रयास गर्नेछौं ।’ उनले मनाङ मर्स्याङ्दी क्लबबाट दुईपल्ट ‘ए’ डिभिजन लिग जितेका थिए भने पछिल्लोपल्ट २०७६ मा मछिन्द्रसँग च्याम्पियन भएका थिए । विराटनगरका मार्की खेलाडी रञ्जित, धनगढी एफसीका विशाल राई पनि लिग च्याम्पियन मछिन्द्रमै थिए ।

धनगढी प्रशिक्षकमा फुजा

मनाङ मर्स्याङ्दी क्लबलाई ‘ए’ डिभिजन लिग उपाधि जिताएका नाइजेरियाली प्रशिक्षक तोपे फुजा एनएसएल टोली धनगढी एफसीसँग अनुबन्धित भएका छन् । धनगढीले बिहीबार विज्ञप्ति जारी गर्दै एनएसएलका लागि फुजालाई प्रशिक्षक नियुक्त गरेको जनाएको हो । धनगढी एफसीले ‘मार्की खेलाडी’ राष्ट्रिय टिमका मिडफिल्डर विशाल राईलाई अनुबन्ध गरिसकेको छ ।

विराटनगरमा रञ्जित

विराटनगर सिटी फुटबल क्लबले नेपाल सुपर लिगका लागि ‘मार्की खेलाडी’ का रूपमा राष्ट्रिय टिमका डिफेन्डर रञ्जित धिमाललाई अनुबन्ध गरेको छ ।

क्लबले बिहीबार आयोजित कार्यक्रममार्फत् रञ्जितसँग सम्झौता गरेको घोषणा गरेको हो । खेलाडीको आग्रहअनुसार पारिश्रमिक सार्वजनिक गर्न नमिल्ने क्लबका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत सुवाशिस कोइरालाले बताए । उनले भने, ‘जितको मानसिकता भएका रञ्जित प्रदेश १ कै प्रभावशाली खेलाडी हुन् ।’

मोरङस्थित उर्लाबारीका रञ्जितले भने, ‘घरेलु सहर विराटनगरबाट खेल्न पाउनु मेरा लागि ठूलो अवसर हो । यो नयाँ यात्रा पनि हो । यसमा एकदमै उत्साही छु । आफ्नो जे जति क्षमता छ, ती सबै विराटनगरका लागि खचिर्ने छु, राम्रो गर्ने कोसिस गर्नेछु । मार्की प्लेयरको रूपमा चुनौती स्विकारेर राम्रो गर्ने विचार छ ।’

क्लब आफैंले विदेशी खेलाडी ल्याउन सक्नेछ भने २० सदस्यीय टिमका अरू खेलाडी शुक्रबार हुने अक्सनबाट लिनेछ । अक्सनबारे रञ्जितले भने, ‘उत्कृष्टमध्येका उत्कृष्ट खेलाडी लिने प्रयास गर्नेछौं । हेरौं, भाग्यले कति साथ दिन्छ ।’

प्रकाशित : चैत्र ६, २०७७ ०८:१२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
x
×