देश बनाउने शिक्षाको खोजी- विचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

देश बनाउने शिक्षाको खोजी

कृष्णप्रसाद पौडेल

गुरुकुल पद्धतिबाट विकास हुँदै प्रविधियुक्त आधुनिक शिक्षा प्रणालीको अवस्थासम्म आइपुग्दा नेपालको शिक्षा क्षेत्रले विभिन्न आरोह–अवरोह पार गरेको छ । तर पनि, आजको हाम्रो शिक्षाले देश तथा नागरिकको आवश्यकता पूरा गर्न सकेको छ कि छैन भन्ने प्रश्न अहम् छ । राज्यले शिक्षामा गरेको लगानीले शिक्षाले अंगीकार गरेका उद्देश्यहरू प्राप्त गर्‍यो–गरेन भन्नेबारे गहन छलफल गर्नु आवश्यक छ ।

२०७२ सालको संविधानले नेपालमा लोकतान्त्रिक गणतन्त्रात्मक शासन व्यवस्था सुनिश्चित गरेको छ । यही व्यवस्थाका माध्यमबाट दिगो विकास, सुशासन र समृद्ध नेपाल निर्माणको कार्यादिशालाई अगाडि बढाउनुपर्ने आवश्यकता छ । र, यी कार्यदिशालाई अगाडि बढाउने कारकका रूपमा शिक्षालाई हेरिन्छ । तर अवस्था कस्तो छ भने, अलिकति आर्थिक ल्याकत भएका विद्यार्थी पनि स्वदेशमै उच्च शिक्षा हासिल गर्न चाहँदैनन् । अमेरिका, बेलायत, अस्ट्रेलिया, युरोप, भारतजस्ता देश उनीहरूको गन्तव्य बनिरहेका छन् । गुणस्तरीय शिक्षा हासिल गर्न बिदेसिनु अन्यथा होइन तर नेपालमा त्यस दिशामा थोरै पनि काम नभएको बारेमा भने घोत्लिन आवश्यक छ ।

अर्कोतर्फ, स्वदेशमा उत्पादन भएका जनशक्तिलाई यहीँ खपत गर्ने नीति छैन । मेडिकल साइन्स, इन्जिनियरिङ, सूचना प्रविधि, विकास अध्ययन, व्यवस्थापन आदि विषयमा स्नातक तथा स्नाकोत्तर उपाधि हासिल गरी दक्ष भएका कतिपयले विदेश नै रोज्ने गरेका छन् । यसरी नेपालबाट दिनानुदिन प्रतिभा पलायन भइरहेको छ । त्यस्तै, विदेशका विभिन्न विश्वविद्यालयमा उच्च शिक्षा अध्ययन गरिसकेका नेपालीहरू कोही पनि स्वदेश फर्कन चाहँदैनन् । देशको समग्र आर्थिक विकास र सामाजिक रूपान्तरणको मुख्य वाहकका रूपमा काम गर्नुपर्ने दक्ष जनशक्तिहरू नेपालबाट पलायन भइरहनु र बिदेसिएका प्रतिभा भित्र्याउन राज्यले केही गर्न नसक्नु आजको ठूलो समस्या हो । यसले गर्दा नेपालको ज्ञान अर्थव्यवस्थाको विकास हुन सकिरहेको छैन । संसारका अति विकसित र विकासशील देशहरूले आफ्ना नागरिकलाई विदेशका विभिन्न विश्वविद्यालय पठाई दक्ष बनाई सो सीप तथा ज्ञानलाई आफ्नो माटो सुहाउँदो विकासको मोडेलमा परिवर्तन गरी समग्र देशको अर्थव्यवस्था परिवर्तन गरेका उदाहरण प्रशस्त छन् । हामीले पनि त्यस्तो सिको गर्नुपर्ने आवश्यकता छ ।

नेपाल प्राकृतिक स्रोत र साधनले धनी छ । जलस्रोत, उर्वर भूमि, पर्यटकीय र धार्मिक क्षेत्र यहाँका प्रचुर सम्भावना बोकेका क्षेत्र हुन् । तैपनि, अर्धदक्ष जनशक्ति आफ्नो देशको उर्वर भूमि बाँझो राखेर ५० डिग्री तापक्रम भएको खाडीमा पसिना चुहाउन किन बाध्य छन् ? के राजनीतिक दलका नेता, नीति निर्माता र प्रशासकले यसको जवाफ दिनु पर्दैन ? किन हामीले प्राप्त गरेको शिक्षाले हामीलाई आफ्नो देश र समाजप्रति जिम्मेवार हुन सिकाएन वा जीविकोपार्जनका लागि आवश्यक पर्ने साधारण प्राविधिक र व्यावसायिक सीप पनि दिएन ? उक्त शिक्षाले उद्यमी र उद्यमशीलताका बारेमा साधारण जानकारी किन गराएन ? यसबारे हामीले सोच्नैपर्छ ।

देश विकासका लागि हामीले शिक्षा प्रणालीमा व्यापक सुधार गर्नु आवश्यक छ । २१ औं शताब्दीको विश्वव्यापी नागरिक उत्पादन गर्न राज्यले यसमा ठूलो लगानी गर्नुपर्छ । देशको समग्र आर्थिक व्यवस्था र सामाज परिवर्तन गर्न सक्ने दक्ष र अर्ध–दक्ष जनशक्ति उत्पादन गर्नुपर्छ । यसका निम्ति राम्रो शिक्षादीक्षाका लागि काठमाडौं धाउनुपर्ने अवस्थाको पनि अन्त्य गर्नुपर्छ । देशको जुनसुकै ठाउँ, क्षेत्र र भू–भागमा अध्ययन गरे तापनि समान प्रकृतिको सीप तथा ज्ञान प्राप्त गर्ने अवस्था रहनुपर्छ । यस दिशामा अघि बढ्नका निमित्त नेपालका सबै स्थानीय तहले उपलब्ध स्रोत र साधनका आधारमा आफ्नो भूगोलको विकास गर्ने गरी प्राविधिक शिक्षाको नयाँ मोडेल ल्याउनु आवश्यक छ । त्यसैले, २१ औं शताब्दीको प्रविधिमा आधारित सीपमूलक नागरिक उत्पादनका लागि आजैबाट छलफल गरौं । राज्य, सरकार, राजनीतिक दल तथा सम्बद्ध सबै सरोकारवाला निकायहरूलाई यसको सुनिश्चितताका लागि दबाब सिर्जना गर्न थालौं ।

प्रकाशित : चैत्र ४, २०७७ ०८:१५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

विश्व स्वास्थ्य संगठनले भन्यो–अस्ट्राजेनेका खोप सुरक्षित

खोप लगाएका व्यक्तिमा रगत जमेको भन्ने विवरणमा सत्यता नरहेको अस्ट्राजेनेका कम्पनी र युरोपेली औषधि नियामक निकायको भनाइ
एएफपी

जेनेभा/बर्लिन — विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्लूएचओ) ले अक्सफोर्ड विश्वविद्यालय र अस्ट्राजेनेकाले संयुक्त रूपमा विकास गरेको कोरोना भाइरसविरुद्धको अस्ट्राजेनेका खोप सुरक्षित रहेको जनाएको छ ।

बेल्जियमको एन्टर्पमा मंगलबार अस्ट्राजेनेका खोप लगाउँदै स्थानीय । तस्बिरःएपी ।

खोपका कारण रक्तनलीमा रगत जम्ने (ब्लड क्लट) समस्या देखिएको कतिपय देशको दाबीविपरीत डब्लूएचओका विज्ञहरूले खोप सुरक्षित रहेको दाबी गरेका हुन् । त्यसैगरी, अस्ट्राजेनेका कम्पनी र युरोपेली औषधि नियामक निकाय (ईएमए) ले पनि उक्त खोप सुरक्षित रहेको बताउँदै ‘खोप लगाएका व्यक्तिमा रगत जमेको भन्ने विवरणमा सत्यता नरहेको’ जनाएका छन् ।

डब्लूएचओकी प्रमुख वैज्ञानिक सौम्या स्वामिनाथनले सर्वसाधारणलाई ‘नआत्तिन र अस्ट्राजेनेका खोप लगाउने कार्यलाई निरन्तरता दिन’ आग्रह गरेकी छन् । ‘अध्ययनबाट खोप र रगत जम्ने समस्याबीच कुनै सम्बन्ध देखिएको छैन,’ उनले भनिन् ।

डब्लूएचओ र ईएमएका विज्ञहरूले अस्ट्राजेनेका खोप अभियानसँग सम्बन्धित विवरणको अलग–अलग अध्ययन गर्ने बताएका छन् । ईएमएले अस्ट्राजेनेका खोपबारे विभिन्न देशहरूले गरेको दाबीबारे निर्णय लिन दुई दिनपछि विशेष बैठक गर्न लागेको जनाएको छ ।

कोरोना भाइरसका कारण सबैभन्दा बढी प्रभावित युरोपेली क्षेत्रका कतिपय देशले खोपका कारण रगत जम्ने समस्या देखिएको भन्दै अस्ट्राजेनेका खोप लगाउन रोकेका छन् । मंगलबार जर्मनी, इटाली, फ्रान्स र स्पेनले पनि अस्ट्राजेनेका खोप लगाउन तत्कालका लागि रोकेको जनाएका छन् । यसअघि डेनमार्क, नर्वे, इटाली, अस्ट्रिया, आइसल्यान्ड, बुल्गेरियाले पनि अस्ट्राजेनेका खोप प्रयोग रोकिसकेका छन् ।

विश्व बजारमा सबैभन्दा सस्तो अस्ट्राजेनेका खोप अर्थतन्त्र कमजोर भएका देशले प्रयोगमा ल्याउने सम्भावना छ । तर इन्डोनेसियाले सोमबार यो खोप लगाउन रोकेको छ भने भेनेजुएलाले प्रयोग नगर्ने घोषणा गरिसकेको छ ।

बेलायतको अक्सफोर्ड विश्वविद्यालय र अस्ट्राजेनेकाले विकास गरेको खोप हालसम्म युरोपका १ करोड ७० लाख जनाले लगाइसकेका छन् । तर रगत जम्ने समस्या ३७ जनामा मात्र देखिएको र त्यो खोपका कारण नभएको अस्ट्राजेनेकाले जनाएको छ । खोप लगाएका अन्य मानिसमा भने गम्भीर प्रकृतिका स्वास्थ्य समस्या देखिएको छैन ।

क्यानडाका प्रधानमन्त्री जस्टिन ट्रुडोले खोपमा कुनै समस्या नरहेको भन्दै नागरिकलाई खोप लगाउन आग्रह गरेका छन् । तर भाइरस नियन्त्रणमा कठिनाइ भइरहेकै अवस्थामा अस्ट्राजेनेका खोपप्रति मानिसमा त्रास बढेको छ ।

विश्वव्यापी महामारीका रूपमा फैलिएको कोरोना भाइरसका कारण मंगलबार साँझसम्म २६ लाख ६२ हजार जनाभन्दा बढीको मृत्यु भइसकेको छ । जोन्स हप्किन्स विश्वविद्यालयका अनुसार १२ करोड ३ लाख ३८ हजारभन्दा बढी संक्रमित छन् । भाइरसका कारण युरोपेली देश सबैभन्दा बढी प्रभावित छन् । नर्वेको राजधानी ओस्लोमा कोरोना भाइरस फैलिन थालेपछि कडा प्रतिबन्धहरू लगाइएको छ । माध्यमिक विद्यालय बन्द गरिएका छन् । ओस्लोमा गत साता ठूलो संख्यामा संक्रमित भेटिएका थिए । ओस्लोका मेयर रेमन्ड जोहान्सेनका अनुसार पछिल्लो प्रतिबन्ध महामारी फैलिएयताकै कडा भएको जनाए । ‘यो निकै कठिन र कडा छ, तर यो अत्यावश्यक पनि छ,’ उनले भने ।

बोस्नियामा संक्रमितको संख्या बढेसँगै अस्पतालहरू भरिएका छन् । जसका कारण सरकारले आपत्कालीन स्थितिको घोषणा गरेको छ । ‘हामी मानिसको जीवन बचाउन हरसम्भव प्रयत्न गर्नेछौं, तर परिस्थिति साँच्चिकै गम्भीर छ । हाम्रा बढीभन्दा बढी कर्मचारीहरू बिरामी पर्न थालेका छन्,’ कोरोना अस्पतालका निर्देशक सेबिजा इजेबेगोभिकले फेसबुकमा लेखेका छन् ।

इटालीका अधिकांश स्थानमा सोमबार लकडाउन गरिएको छ । स्कुल, रेस्टुराँ, पसल र संग्रहालय बन्द गरिएको छ । जर्मनीमा सघन उपचारमा संलग्न चिकित्सकहरूले देशमा भाइरसको तेस्रो लहर सुरु हुने खतरा देखिएको भन्दै तत्काल नयाँ प्रतिबन्धहरू घोषणा गर्न अपिल गरेका छन् । ब्राजिलका राष्ट्रपति जेयर बोल्सोनारोले सोमबार नयाँ स्वास्थ्यमन्त्री नियुक्त गरेका छन् । ब्राजिलमा पछिल्लो समय संक्रमित तथा मृतकको संख्या बढेको छ । भाइरसको महामारी नियन्त्रणका लागि खोप प्रभावकारी हुने भन्दै खोप निर्माणमा अभूतपूर्व प्रयत्न गरिएको थियो । तर निर्यातमा गरिएको नियन्त्रण, कूटनीतिक असमझदारी, राजनीतिक तथा आर्थिक स्वार्थका कारण अस्ट्राजेनेका खोप प्रयोगमा स्थगन गरिएको कतिपयको विश्लेषण छ ।

प्रकाशित : चैत्र ४, २०७७ ०८:०६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
x
×