मिर्गौलाको स्याहार- विचार - कान्तिपुर समाचार

मिर्गौलाको स्याहार

पुकारचन्द्र श्रेष्ठ

मिर्गौलासम्बन्धी रोग लागेपछि बिरामी र उनको परिवारको दैनिकी कष्टकर बन्छ । नियमित स्याहारसुसार, औषधि उपचार, खानपिनमा परिवारको समय मात्र होइन पैसा पनि मनग्यै खर्च हुन्छ ।

डायलसिस वा मिर्गौला प्रत्यारोपण गर्नुपर्दा अस्पतालमै बढी समय बिताउनुपर्छ, यसका कारण उपचार प्रक्रियाप्रति बिरामी नकारात्मक हुन सक्छन् । उपचारबाट हुने उपलब्धिलाई समेत बिरामीहरूले महसुस गर्न सक्दैनन् । जीवन सहज बनाउन बिरामीले उपचार गर्ने हो । मिर्गौला रोग लागेकाहरू पनि समाजमा अरू स्वस्थ व्यक्तिसरह सक्रिय जीवन बिताउन इच्छुक रहन्छन् । उपचार प्रक्रिया जटिल भएकाले कतिपय बिरामीको जीवन सोचेअनुरूप हुन्न ।

चिकित्सकहरूको ध्यान अस्पताल भर्ना भएका बिरामीको संख्यामा हुन्छ । बिरामीहरूलाई भने उपचार खर्च कसरी पुर्‍याउने भन्ने चिन्ताले सताउँछ । मिर्गौलासम्बन्धी रोग लागेमा त्यस्ता व्यक्तिहरूको भ्रमण, शिक्षा, सामाजिक संलग्नता तथा निर्णय क्षमतामा प्रतिकूल असर पर्छ । बिरामीहरूको प्राथमिकता र आवश्यकतालाई केन्द्रमा राखेर उनीहरूको जीवनस्तर उकास्न उचित स्वास्थ्य नीति बनाउनु आवश्यक छ । नीति बनाउनुअघि सरकारी पक्षबाट पर्याप्त अध्ययन/अनुसन्धान हुनुपर्छ । बिरामीहरूको प्रतिक्रिया र चाहनाअनुसारै उनीहरूको दैनिक क्रियाकलापमा सहयोग गर्नुपर्छ । बिरामी र तिनलाई हेरविचार गर्ने व्यक्तिहरूको मनोबल उच्च राख्न उपचारमा संलग्न टोलीको मुख्य भूमिका हुन्छ ।

बिरामीहरूका चेतना वृद्धि गर्ने र सामाजिक संलग्नता बढाउने लक्ष्यलाई व्यापक रूपमा प्रचारप्रसार गर्ने उद्देश्यका साथ यसपालिको विश्व मिर्गौला दिवसको नारा ‘मिर्गौला रोग लागे पनि राम्ररी जिऔं’ भन्ने राखिएको थियो । हरेक वर्ष मार्च महिनाको दोस्रो बिहीबार विश्व मिर्गौला दिवस मनाउने गरिन्छ । मिर्गौला रोगको रोकथामका लागि विकसित तथा विकासोन्मुख मुलुकका सर्वसाधारण, व्यवसायी तथा नीति निर्माताहरूले जनचेतना अभिवृद्धिमा बढी ध्यान दिनुपर्छ । हाम्रोमा पनि पछिल्ला केही दशक मिर्गौला रोगको उपचार र रोकथामका लागि सरकारी र गैरसरकारीस्तरबाट थुप्रै प्रयास भए । तैपनि बिरामीको जीवनस्तरमा खासै सुधार भएको छैन । सरकारी नीति तथा कार्यक्रमहरूबाट बिरामीहरू किन लाभान्वित हुन सकेनन् भन्ने प्रश्नको जवाफ खोजेर मात्रै आगामी लक्ष्यहरू निर्धारण गर्नुपर्छ । बिरामीकेन्द्रित नीति अहिलेको आवश्यकता हो ।

विश्व स्वास्थ्य संघअनुसार जीवनको हरेक मोडमा मिर्गौलाका बिरामीहरू मानसिक र शारीरिक रूपमा सक्रिय रहनुपर्छ । उपचारसँगसँगै उनीहरूको जीवनलाई सरल बनाउन हरेक चिकित्सकले प्रोत्साहन गर्नुपर्छ । उपचार मात्र होइन, उनीहरूको समस्या र सरोकारलाई पनि ध्यानपूर्वक सुन्नुपर्छ । बिरामीको सशक्तीकरणको पाटोलाई चिकित्सकले ख्याल गरे उनीहरूको भविष्य मजबुत हुन्छ । बिरामीहरूलाई सक्षम बनाउनु पनि उपचार नै हो भन्ने कुरा नीति–निर्माता तथा चिकित्सकहरूले बुझ्न जरुरी छ ।

बिरामीहरूसँग चिकित्सकहरू जहिल्यै सम्पर्कमा बस्नुपर्छ । यसले बिरामीलाई समयमै स्वास्थ्यसम्बन्धी निर्णय गर्न सहयोग पुग्छ । डायलसिस र प्रत्यारोपण लगायतका उपचार विधिको आवश्यकता, फाइदा वा बेफाइदाका बारे खुलस्त रूपमा बताउन सके बिरामीहरूका परिवारले सन्तोषको सास फेर्थे । बिरामीहरूले बुझ्ने भाषामा मिर्गौलाको उपचार पद्धतिका बारेमा पूर्ण जानकारी दिनु पनि उपचारकै विस्तारित रूप हो । यसले बिरामीहरूलाई उपचारसम्बन्धी निर्णय लिन सघाउँछ ।

उपचारका सबै तहमा मिर्गौलाका बिरामीहरूले व्यस्त जीवन बिताउन सक्नुपर्छ । उनीहरू उपचारका दौरान अध्ययन, व्यवसाय, घरायसी काम, खेलकुद, भ्रमण तथा मनोरन्जनमा पनि व्यस्त हुनुपर्छ । हाम्रो जस्तो निम्न आय भएको मुलुकमा मिर्गौलासम्बन्धी विशेषज्ञहरू देशका सबै भागमा उपलब्ध छैनन् । स्रोतसाधनको कमी भएका दुर्गम जिल्लाहरूका स्वास्थ्य चौकीका कर्मचारीहरूलाई पनि मिर्गौलासम्बन्धी आवश्यक जानकारी र स्वास्थ्य विधिबारे तालिम दिनुपर्छ । यसबाट धेरैभन्दा धेरै सेवाग्राही लाभान्वित हुन सक्छन् । उपचारभन्दा पनि रोग पत्ता लगाउन र रोकथामका उपायहरू अपनाउनका लागि जनचेतनामूलक कार्यक्रममा बढ्ता ध्यान दिनुपर्छ । खानामा पथपरहेज गर्न, शरीरको तौल नियन्त्रणमा राख्न, व्यायाम गर्न तथा कम्तीमा वर्षको एक पटक चिकित्सकीय परामर्श गर्न सके धेरै हदसम्म मिर्गौला रोगबाट बच्न र बचाउन सकिन्छ ।

(श्रेष्ठ मिर्गौला तथा कलेजो प्रत्यारोपणविद् हुन् ।)

प्रकाशित : चैत्र २, २०७७ ०७:४७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

शान्ति धामलाई मुठीदान अभियान

कान्तिपुर संवाददाता

लुम्बिनी — लुम्बिनीलाई विश्व शान्तिको केन्द्र बनाउने उद्देश्यले निर्माण थालिएको स्याङचुअरी (पावन धाम) का लागि मुठीदान अभियान सुरु भएको छ । तीन वर्षभित्र बनाइने शान्ति धाममा विश्वका सबै देशका नागरिकबाट मुठीदान सुरु भएको हो ।

नेपालमा जन्मे–हुर्केर अमेरिका बस्दै आएका तिब्बती मूलका बौद्ध गुरु श्याल्पा तेन्जिङ रिन्पोछेको अगुवाइमा बन्न लागेको धामका लागि कम्तीमा ५ अर्ब रुपैयाँ लाग्ने अनुमान छ ।

‘सामान्य हिसाबले हेर्दा यो पैसा धेरै हो, तर पृथ्वीभरकै मानिसले चाहे एक रुपैयाँ पनि होइन एउटाका लागि,’ उनले भने, ‘म धेरैसँग थोरै दान लिएर यो काम गर्न अघि बढेको छु ।’ हरेक वर्ष स्विट्जरल्यान्डले डाभोसमा विश्व अर्थतन्त्रबारे सम्मेलन गरेजस्तै नेपालले विश्व शान्तिबारे लुम्बिनीमा हरेक वर्ष सबै देशका प्रमुखलाई बोलाएर सम्मेलन गर्न मिल्ने गरी शान्ति धाम बनाउन लागिएको रिन्पोछेले बताए ।

अभियानको प्रशंसा गर्दै शनिबार पूर्वराजदूत दीपकुमार उपाध्याय, नेकपा एमालेका राष्ट्रिय सभाका मुख्य सचेतक खिमलाल भट्टराई, पूर्वमन्त्री वकिल मुसलमान, पूर्वमन्त्री दीपक बोहरा, लुम्बिनी प्रदेश सांसद फकरुद्दिन खान, पर्यटन उद्यमी सुनिल शाक्य र लुम्बिनी बौद्ध विश्वविद्यालयका भाइस चान्सलर हृदयरत्न वज्राचार्यलगायतले एक–एक रुपैयाँ दान गरे ।

लुम्बिनीकै आकर्षण थप्ने गरी बनाउन लागिएको शान्ति धाममा नेपालीबाट एक रुपैयाँ र विदेशीबाट एक डलर मुठीदानका रूपमा लिने अभियान गत दीपावलीबाट सुरु भएको थियो । अभियानअन्तर्गत निर्माणस्थलमा पुग्दै एक रुपैयाँ दान गर्नेहरू अहिले बढिरहेका छन् । गत मंसिरमा दक्षिण एसियाली सहयोग संगठन (सार्क) का महासचिव एसला रुवान विराकोनले एक रुपैयाँ दान गरेर अभियानको शुभारम्भ गरेका थिए । उक्त दान नेपालमा इसेवाले र नेपालबाहिर पे पालले कुनै शुल्क नलिइकनै शान्ति धामको कोषमा जम्मा गरिदिने रिन्पोछेले बताए । उनका अनुसार लुम्बिनीलाई विश्व शान्तिको केन्द्र बनाउन सबैतिरबाटै व्यापक सहभागिता र योगदान होस् भन्ने उद्देश्यले अभियान चलाइएको हो ।

धाममा दुई हजार बढी क्षमताको सभाकक्ष, शान्ति वार्ता र ध्यान कक्ष, पुस्तकालय र संग्रहालय हुनेछन् । त्यस्तै विहार र गुम्बा रहने अत्याधुनिक केन्द्र हुन्छ । जर्मन आर्किटेक्टले डिजाइन गरेको कमलको फूल आकारको धाम हुनेछ । महायानी सम्प्रदायलाई छुट्याइएको पश्चिम क्षेत्रको १४ हजार ४ सय वर्गमिटरभित्र पर्ने दक्षिण कोरियाली विहार नजिक धामको जगमा २ सय १९ पिलरहरू हालिसकिएको छ ।

प्रकाशित : चैत्र २, २०७७ ०७:४१
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×