हम आब सीता नै बनबौ !- विचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

हम आब सीता नै बनबौ !

‘अब सीताको युग कुनै पनि हालतमा छैन । तर, सीता आफ्नो समयकी अत्यन्तै क्रान्तिकारी र स्वाभिमानी व्यक्ति भएकाले तपाईं सीता बन्नुपर्छ, हिजोकी होइन, आजकी सीता ।’
राजेन्द्र महर्जन

अहँ ! हम आब सीता नै बनबौ,

अति सहनशील आ कोमल माता जानकी नै बनबौ,

रे राम ! कान खोइल क सुइन,

तोहर पुरुषवादी अहंकारके बोझके चलते,

हम आब धरतीके भितर नै धसबौ ।

                        – सपना सञ्जीवनी

राम–राज्य स्थापनाको गेरुवा झन्डा बोक्दै भारतमाथि हिन्दुत्व थोपर्न उद्यत भाजपा र त्यसका प्रधानमन्त्री मोदीको भाषा–शैलीमा नेपालमा पनि हिन्दु राष्ट्रवादी राजनीतिक अभ्यास तीव्र भएको छ । नेपाललाई संविधानमै ‘हिन्दु राष्ट्र’ घोषणा गर्ने राजा महेन्द्रको स्कुलबाट मानौं महाविद्यावारिधि गरेका प्रधानमन्त्री खड्गप्रसाद शर्मा ओली नेपाली ‘फ्लेभर’ को धर्मनिरपेक्षता लागू गर्न क्रियाशील छन् । उनले महेन्द्र र मोदीबाट पाठ सिक्दै, ‘राम–राज्य’ स्थापनाको सपना बुन्दै त्यसको राजधानी अयोध्यालाई ठोरीतिर खोज्दै हिँड्दा सांस्कृतिक राजनीतिको दबू (डबली) मा सीता–बहस सुरु हुनु अनौठो होइन ।

आफूलाई राष्ट्रवादी, प्रजातन्त्रवादी र कम्युनिस्ट ठान्ने अधिकांश नेतृत्व र धर्मभीरु जनताको ब्राह्मणवादी दिलदिमागमा पनि राम–राज्यले घर गरेकै छ, समाजवादको पर्यायका रूपमा । उनीहरूका चेतन र अवचेतनको संसारमा मात्रै होइन, अभिव्यक्तिको विश्वमा पनि आदर्श राज्य भनेको राम–राज्य नै हो भन्ने मत पटक–पटक व्यक्त हुँदै आएको छ । उनीहरूका सपना–विपनाको आदर्श राज्यमा महिला र ‘अछुत’ हरूको कोणबाट प्रश्न उठ्दा ब्राह्मणवादी पितृसत्ताले बनाएको जनमानस एकाएक प्रतिक्रियात्मक देखिएको छ ।

प्रश्नकर्ताहरूविरुद्ध बदख्वाइँको लहर

पुरातन मानसिकतालाई प्रगतिशील र लोकतान्त्रिक लेप लगाउन सिपालु राजनीतिक नेतृत्वका बीचबाट राम–राज्यको राजधानी अयोध्याको महान् खोज जारी रहेकै बेला हिंसापीडित महिलाको कुनाबाट रामकालीन महिलाको पुनरुत्पादनमाथि सवाल उठेको हो । बृहत् नागरिक आन्दोलनले थालेको ‘सिंहदरबार महिला मार्च’ मा कवि–चित्रकार सपना सञ्जीवनीले हिन्दु समाजमा ब्राह्मणवादी पितृसत्ताले जनमानसमा ढालेको सीता–जानकीको पतिव्रता छवि र समग्रमा राम–राज्यकै महिलाद्वेषी भाष्यमाथि मैथिली भाषामा प्रश्न उठाएकी थिइन् । राम–राज्यवादी हिन्दुहरूले सपना सञ्जीवनीलाई मात्रै होइन, अरू अभियन्तालाई पनि बलात्कार गर्ने र ज्यान मार्ने धम्की दिँदै आमरूपमा प्रश्नमाथि दमन गर्ने पितृसत्तात्मक समाजलाई बचाउने प्रयास जारी राखेका छन् । यस्तो दमन र हिंसाविरुद्ध कानुनी प्रतिवादसँगै सांस्कृतिक–राजनीतिक मञ्चमार्फत प्रतिरोध जारी छ भने वैचारिक बहसमार्फत ब्राह्मणवादी पितृसत्ताले बनाएको जनमानसमाथि विमर्शको थालनी भएको छ ।

राम–राज्य खोज्ने ‘कम्युनिस्ट’ नेताको सर्वसत्तावाद जारी रहेको राज्यले प्रोत्साहित गरेको ब्राह्मणवादी अभियानकै परिणामस्वरूप कानुनी प्रतिवादबाट न्यायको सम्भावना क्षीण हुन सक्छ । बलात्कार गर्ने र ज्यान मार्ने धम्की दिने अभियुक्तहरूलाई न्यायको कठघरामा उभ्याउन चौतर्फी दबाब दिनुपर्ने बेला अभियन्ताहरूकै बदख्वाइँ गर्ने प्रयास भने व्यापक छ । राम–राज्यकी आदर्श महिला बन्न अस्वीकार गर्ने अभियन्ताका प्रश्न र इन्कारीलाई ‘अपराध’ ठहर्‍याउने काममा असामाजिक सञ्जालमा अनुहार लुकाएर हमला गर्ने हिन्दु पुनरुत्थानवादी मात्रै होइनन्, सार्वजनिक अनुहार भएका व्यक्ति पनि छन् ।

जनकपुर साहित्य महोत्सवले सीता विमर्श र वैदेही बहस थालेर कोही किन सीता बन्ने, कोही किन सीता नबन्ने भन्ने प्रश्न उठाएको छ । प्रश्नको उत्तर सीताको महिमागानमा सीमित हुने गरी डिजाइन गरेको देखिन्छ । जनकपुरका महिलाकेन्द्रित ‘वैदेही’ कार्यक्रम ‘हामी सीता, हामी वैदेही’ भन्ने भाव सञ्चार गर्दै मधेसका ‘सभ धिया वैदेही’ (हरेक छोरी सीता) बन्न र बन्न पाएकामा गर्व गर्न प्रेरित गर्ने गरी संयोजन गरिएको आभास हुन्छ । यसै कार्यक्रममा पत्रकार मनिका झाले ‘जनकपुरमा बसेर म सीता बन्न चाहँदिनँ भन्नुजतिको अपराध अरू हुनै सक्दैन’ भन्ने ठहर गर्दै अयोध्या खोज्ने र अभियुक्त नखोज्ने सरकारको व्यवहारसँग, अभियन्ताहरूमाथि साइबर हिंसा थोपर्ने अभियुक्तका आचरणसँग वैचारिक तादात्म्य कायम गरेको देखिन्छ । एकातिर धर्म, संस्कृति र रीतिरिवाजका नाममा दुर्गादेखि सीतासम्मलाई देवी र शक्तिका रूपमा पूजा–अर्चना गर्ने, अर्कातिर जीवन–जगत्का व्यवहारमा भने गार्गीले जस्तै प्रश्न उठाउनासाथ अपराधी ठहर्‍याउने र मानव नै बन्न नदिने क्रम जारी छ ।

असीम छ सीताको कथा पनि

महोत्सवमै चिन्तक प्रदीप गिरिले सीता–विमर्शलाई विस्तार गर्दै भनेका छन्, ‘अब सीताको युग कुनै पनि हालतमा छैन । तर, सीता आफ्नो समयकी अत्यन्तै क्रान्तिकारी र स्वाभिमानी व्यक्ति भएकाले तपाईं सीता बन्नुपर्छ, हिजोकी होइन, आजकी सीता ।’ उनले नै पहिले के भनेका थिए भने, अरू कोही बन्नु जरुरी छैन, तपाईंले तपाईं बने पुग्छ । यसरी अन्तरविरोधमा जेलिएका गिरिको मत छ, ‘समाज विकासका लागि सीताले देखाएको त्याग, तपस्या, बलिदान र साहस उल्लेखनीय छ ।’ उनले सीता–विमर्शमा समाजशास्त्रीय रङ भर्न खोजेका थिए, सीतासँग जोडिएको बिम्बलाई तत्कालीन समाज र परिवारबारे गहन अध्ययनतिर ध्यानाकर्षण गर्दै । उनी स्वयं भने ‘रामायण र महाभारतहरूको रचना परिवार र मानव समाजलाई अगाडि बढाउने प्रयास’ का रूपमा भएको गम्भीर मतसमेत हलुकासँग पोख्दै छेउ लाग्छन् ।

सीता–विमर्शको गहिराइमा डुब्न रामायणको उत्पत्ति–कथातिर ध्यान खिँचेका गिरिले भनेझैं, जसरी रामको कथा अनन्त छ, त्यसरी नै सीताको कथा पनि असीम छ । आज पनि सीता बन्न र भनाउन गर्व गर्न चाहनेहरूले कुनचाहिँ रामायणकी सीता बन्न खोजेका हुन्, अलमलिने अवस्था छ । जनकले हलोको रेखाबीच फेला पारेकी सीताको शाब्दिक अर्थ हो— हलरेखा । राज्यको सीधा निरीक्षणमा बसाइने र जोतिने जग्गालाई ‘सीताभूमि’ भनिन्छ । मौर्यकालमा शाही जमिन (सीता) को अधीक्षकलाई सीताध्यक्ष भनिन्थ्यो, जसले सीता, दास र मजदुरको रेखदेख गर्थ्यो । सीतालाई भूमि र उर्वरताकी देवीका रूपमा पूजा गर्ने चलन थियो भने रामलाई पनि कृषिकै एक अधिष्ठाताका रूपमा अर्चना गरिन्थ्यो । मातृदेवीहरूलाई कुनै न कुनै कथा र मिथक रचेर पुरुष देवतासँग विवाह गराउने चलन अति प्रचलित छ ।

यसरी लेख्ने क्रममा अध्येता एके रामानुजनले २५ सय वर्षको सेरोफेरोमा तीन सयभन्दा बेसी भिन्नाभिन्नै रामायण रचिएको जनाएका छन् । जसरी अलग–अलग रामायणअनुसार राम–कथा फरक–फरक छ, त्यसरी नै सीता–कथा पनि एउटै छैन । गिरिको मतअनुसार, सबै राम–सीता कथा वाल्मीकिले सुरु गरेका थिए । जबकि वाल्मीकिले ईपू तेस्रो शताब्दीदेखि दोस्रो शताब्दीबीच रामायण रच्नुअघि नै पालि भाषामा लेखिएको ‘दशरथ जातक’ मा रामकथा उपलब्ध रहेको अध्येता सुवीरा जायसवालको दाबी छ ।

वाल्मीकि रामायणभन्दा केही महत्त्वपूर्ण पक्षमा भिन्न रहेको ‘दशरथ जातक’ मा दशरथलाई अयोध्याको होइन, वाराणसीको राजा भनिएको छ । राम, लक्ष्मण र सीतालाई दशरथकी पहिलो पत्नीका सन्तान मानिएको छ भने भरतलाई उनीहरूका सौतेनी भाइ । दशरथले राम र लक्ष्मणलाई सौतेनी आमाको कुटिलताबाट बचाउन हिमालय क्षेत्रको वनमा पठाउन खोज्दा सीताले उनीहरूसँग जाने हठ गर्छिन् । उनीहरूको वनबास बाह्र वर्षमै समाप्त हुन्छ, चौध वर्षमा होइन । वनबास सकिएपछि रामले आफ्नी बहिनीसँग विवाह गरी महारानी बनाउँछन् । त्यसमा सीताहरण र लंकाविरुद्ध अभियानको संकेतसम्म छैन । सीतालाई रामकी बहिनीका रूपमा उल्लेख गरिएको कथा ‘दशरथ जातक’ मा मात्रै होइन, जापानी र मलय रामायणमा पनि छ, जुन हालसम्म उपलब्ध रामकथामध्ये सर्वाधिक प्राचीन स्वरूप मानिन्छ । तिनमा न सीता अपहरित हुन्छिन्, न त उनी पीडित स्त्रीचरित्र नै थिइन्, जसका कारण पवित्रता सिद्ध गर्नुपरोस् ।

बहिनी सीतासँग रामको बिहे ?

रामले आफ्नै बहिनीसँग बिहे गरेको कथाले धेरैलाई झस्काउन सक्छ तर यो विश्वको इतिहासले गुजारेको समय र समाजको एक झलक हो । एलएच मोर्गनका अनुसार, परिवार नामक संस्थाको प्रारम्भिक रूप भनेकै सगोत्रीय परिवार थियो, जहाँ एकै पुस्ताका स्त्री–पुरुष आफ्नै भाइ–बहिनीसँग स्वाभाविक रूपले पति–पत्नी हुन्थे । नेपालमा केही समुदायमा मामाचेला र फुपू चेलीबीच विवाह एकतर्फी वा दुईतर्फी रूपमा जारी नै छ, घट्दो क्रममा भए पनि ।

इतिहासकार उमा चक्रवर्तीका अनुसार, मिथकको रूपमै सही, ‘दशरथ जातक’ मा यस्तै विवाह प्रणालीको प्रतिविम्बन भएको हुन सक्छ । यसले त्यस्तो समाजलाई प्रतिविम्बित गर्छ, जसमा पुरुषले स्त्रीहरूबाट उत्तराधिकार प्राप्त गर्छ । अर्कातिर वाल्मीकिद्वारा वर्णन गरिएको अयोध्याको समाजमा भने वंश र अंश पुरुषको हातमा केन्द्रित भइसकेको हुन्छ र पितामा केन्द्रित सम्पत्तिको स्वाभाविक उत्तराधिकारका लागि अविवादित पितृत्वबाट सन्तान जन्मिनु आवश्यक हुन्छ । एक पुरुषप्रतिको एकनिष्ठता र महिलाको पवित्रतामाथि जोड दिनु नै सीताको दन्त्यकथाको मूल कारण हो ।

अयोध्यावरपर बस्ने वाल्मीकिले रामायण रच्दा रामको जन्मस्थान वाराणसीबाट अयोध्या सारेको, सीताहरणको कथा आफैंले कथेको वा अन्य स्रोतबाट तानेको अनुमान म्याक्स वेबर र सुकुमार सेनजस्ता धेरै अध्येताले गरेका छन् । वाल्मीकिले मनोरम महाकाव्य रच्ने क्रममा सीता र रामका लोकप्रिय कथा उपयोग गर्दै उनीहरूलाई एक आदर्श दम्पतीका रूपमा चित्रित गरेका छन् । चक्रवर्तीका अनुसार, यसबाट सीताको छविमा आत्मत्याग, सदाचार, पतिव्रता र पवित्रता आरोपित गर्दै दुईवटा धारणा प्रसार गर्न खोजिएको देखिन्छ— एक, स्त्रीहरू पुरुषहरूका सम्पत्ति हुन् । दुई, यौन–बफादारी महिलाहरूको महान् सद्गुण हो ।

किन लेखियो रामायण ?

सीताको गुणगान गाउने क्रममा प्रदीप गिरिले ‘रामायण र महाभारतहरूको रचना परिवार र मानव समाजलाई अगाडि बढाउने प्रयास’ का रूपमा भएको व्याख्या गरेका छन् । जबकि जायसवालका अनुसार, ‘ब्राह्मण धर्मका कारण जारी हिंसाचार, कर्मकाण्ड र वर्णव्यवस्थाको विरोधमा ईपू छैटौं शताब्दीमा गौतम बुद्धको नेतृत्वमा सञ्चालित आन्दोलन विस्तार भइरहेको बेला रामायण र महाभारतजस्ता महाकाव्यको रचना गरिएको थियो, सामन्ती शासनकालका ब्राह्मणवादी मूल्यमान्यताको प्रचार–प्रसारका लागि । ब्राह्मणीय सामाजिक नीतिशास्त्र तथा धर्मनिष्ठाका आदर्श प्रस्तुत गर्ने खालका दुई ठुल्ठूला महाकाव्यको रचना लगभग एउटै कालमा हुनु कुनै संयोगको काम मात्रै होइन, बरु यो त तत्कालीन सामाजिक संकटविरुद्ध ब्राह्मण बौद्धिकजनद्वारा गरिएको सांस्कृतिक प्रतिकार थियो ।’

चक्रवर्तीका अनुसार, रामायणको लेखनमा ठूलो योगदान दिएका तुलसीदासले सोह्रौं शताब्दीमा ब्राह्मण वर्चस्व भएको भारतीय समाजमाथि आइलागेको दबाबबीच, त्यसका सबै मूल्य र प्रतिमान ध्वस्त हुने खतराबीच रामायणमा आधारित कैयौं ग्रन्थ लेखेका थिए र महिलाहरूलाई पुरुष–निर्धारित परिधि लक्ष्मणरेखामा बसे मात्रै सुरक्षित रहने चेतावनी दिएका थिए । उनको ‘रामचरितमानस’ मा लक्ष्मणरेखाको प्रसंग नभए पनि उनका अन्य कम प्रसिद्ध रामायण र त्यसकै आधारमा बनेका राम–लीला नाटकहरूको प्रदर्शनबाट यस्तो चेतावनी व्यापक भएको पाइन्छ ।

अनेक कथामा अनेक रूपरंगमा व्याख्या गरिएकी सीतामा तत्कालीन समाजको सन्दर्भमा विद्रोही चरित्र हुँदै नभएको पक्कै होइन, उनमा पाल्तु (डोसाइल) चरित्रभन्दा बेसी बागी चरित्र नभएको होइन । तर, सामाजिक मनोविज्ञानमा जब्बरसँग बसेकी–बसाइएकी एक खालकी सीता बन्न चाहनेहरूलाई धिक्कार्दै हिँड्न सकिँदैन । त्यस्तै, पुरातन होस् या आधुनिक, कुनै पनि खालकी सीता बन्न नचाहने विद्रोहीहरूलाई पनि अपराधी ठहर्‍याउने हठ र दुष्प्रयास भने कदाफि स्वीकार्य हुन सक्दैन ।

प्रकाशित : फाल्गुन २५, २०७७ ०८:४०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

राजनीति कसका लागि ?

दुर्गा कँडेल छत्कुली

नेपालको संविधान २०७२ जारी भइसकेपछि राजनीतिक क्रान्तिको चक्र पूरा भयो, अब आर्थिक क्रान्ति गर्नुपर्छ भन्ने भाषण नेताहरूले धेरै गरे । संघीय शासन प्रणालीलाई मजबुत बनाएर आर्थिक क्रान्तिका लागि स्थिर सरकार भन्दै एमाले र माओवादी केन्द्र मिलेर चुनाव लडे । झन्डै दुईतिहाइ बहुमतको सरकार पनि बन्यो । पछि दुवै पार्टीको एकता भएर बन्यो— नेकपा ।

अब केही भई पो हाल्छ भन्ने आशा त्यतिखेर जनतामा जागेको थियो । तर, एकीकरण भइसके पछिको छ महिना पनि नपुग्दै नेकपामा खिचातानी सुरु हुन थाल्यो । अहिले तीन वर्ष पार गर्दैगर्दा एकता यसरी गर्ल्याम्म ढल्यो । अब कुनै पार्टीले दुईतिहाइ नजिकको बहुमत सायदै पाउँछ । त्यस्तो राजनीतिक स्थिरता देशले फेरि पाउन गाह्रो छ ।

कुनै राजनीतिक दलका शीर्ष नेताहरूको व्यक्तिगत स्वार्थका कारण समग्र देश अन्योलतर्फ धकेलिनु राम्रो होइन । देश र जनतालाई राजनीतिक पार्टी विशेषको सिकार बनाउने परिपाटीको अन्त्य हुनु जरुरी छ । आजको दिनमा राजनीति व्यवसायमा परिणत भएको छ । जहाँ छिटोभन्दा छिटो पद, पैसा, पावर आर्जन गर्न जस्तोसुकै हर्कत गर्न पनि पछि परिँदैन । राजनीतिको भर्‍याङ चढेर पदमा पुग्ने अनि भ्रष्टाचारमा चुर्लुम्म डुब्दासमेत कारबाहीको भागी हुनु नपर्ने परिपाटी मानौं संस्थागत भइसकेको छ । हिजो गाउँबाट चप्पल पड्काउँदै हिँडेका ठुल्दाइहरू राजनीति गरेकै भरमा आलिसान महलमा मार्सीको भुजा र बँदेलको मासु ज्यूनार गरिसिन्छ । तर ठुल्दाइहरूको सम्पत्ति विवरण सर्वाजनिक हुँदा तिनले साँच्चिकै ती सर्वहारा जनताको सेवाका लागि राजनीति गरिरहेका छन् त भन्ने आशंका उत्पन्न हुन्छ ।

पदका लागि मरिहत्ते गर्ने, गुट र उपगुट खडा गरी राजनीति गर्ने, राम्राभन्दा हाम्राको संरक्षण गर्ने, स्वार्थका लागि जस्तासुकै आत्मघाती सम्झौताहरू गर्न पनि पछि नपर्ने, सधैं शक्तिकेन्द्रमा बस्न खिचातानी गरिरहने, पदीय स्वार्थका लागि आफ्नै समूहका साथीहरूलाई विश्वास नगर्नेजस्ता विशेषता हाम्रा नेताहरूमा पाइन्छ । नेताहरूले व्यक्तिगत स्वार्थका लागि राजनीति गर्दा देश अस्थिरतातर्फ उन्मुख छ । एकअर्कालाई नंग्याउने, खुइल्याउने होडबाजी चलेको छ । पदीय मर्यादा बिर्सेर मुखमा आएजति सबै गाली नेताहरूले एकअर्कालाई गर्छन् । के यस्तै राजनीतिक संस्कारले नयाँ पुस्तालाई सही बाटो देखाउला ? हामीले आउँदो पिँढीलाई राजनीति यस्तै गालीगलोज मात्रै हो भनेर सिकाउने हो ? राजनीतिक नेतृत्व वर्ग यस्ता प्रश्नमा गम्भीर हुनुपर्छ । अन्य क्षेत्रका अगुवाहरूले आफ्ना उत्तराधिकारी आफू क्रियाशील रहेकै समयमा बनाउँछन् । विडम्बना, राजनीतिमा शीर्ष नेताहरू मृत्युशय्यामा पुगेपछि मात्र उनीहरूले ओगटेका पद खाली हुन्छन् । अन्य पेसा/क्षेत्रमा निश्चित समय वा उमेरपछि अवकाश पाइन्छ तर नेपाली राजनीतिको शब्दकोशमा मानौं ‘अवकाश’, ‘निवृत्त’ जस्ता शब्द नै छैनन् ।

स्वार्थ मिल्दा विचार र आदर्शलाई तिलाञ्जली दिई जुट्ने अनि नमिल्दा एउटै सिद्धान्त बोक्छौं भनिरहँदा पनि फुट्ने प्रवृत्ति नेपाली राजनीतिमा नौलो होइन । तर यसपालिको नेकपाको फुटले संविधान र प्रणालीलाई नै असर गर्‍यो । नेकपाका दुई समूहले केहीअघि सडकमा सोझासाझा जनतालाई झुक्याएर ल्याए । गाउँगाउँबाट गाडीका गाडी सोझा नागरिकलाई मासु–भात र पैसाको लोभ देखाई राजधानीका सडक अस्तव्यस्त बनाइयो । केका लागि त्यसो गरियो भन्ने जवाफ कसैले दिएनन् । यस्ता सडक प्रदर्शनले सर्वसाधारणले निकै सास्ती बेहोर्नुपर्‍यो । यसको जिम्मेवारी कसले लिन्छ ?

ज्याला–मजदुरी गर्ने वर्गलाई भोकै राखी राजनीति कसरी हुन्छ ? आफूचाहिँ मार्सीको भुजा ज्युनार गरी झुसिलो डकार्दै मञ्चमा अरूलाई खुइल्याउने अनि जनताले चाहिँ दुई छाक खान पनि कष्ट ब्यहोर्नुपर्ने ? मजदुरले बगाएको पसिनाले देश चलेको छ, नेताहरू चलेका छन् । तिनै मजदुरको चुल्हो बल्न नदिएर राजनीति हुन्छ ? सडकमा जनता बटुलेर एकअर्कालाई गाली गर्दा नेताहरूलाई क्षणिक आनन्द त मिल्ला तर तिनले जनताको मनमा ठाउँ पाउँदैनन् । प्रदर्शनको होडबाजीले कसैलाई पनि राम्रो गर्दैन ।

राजनीतिज्ञले पद र स्वार्थका लागि जनमतको अवमूल्यन गर्ने, आफ्नो अधिकार दुरुपयोग गर्ने गर्नु हुन्न । जनताको समर्थन प्राप्त गरेर नेता बनेकाहरूले समाजको, जनताको हित हुने काम गर्नुपर्छ । अहिलेको अन्योलग्रस्त परिस्थितिलाई नेताहरू मिलेर छिटोभन्दा छिटो निकास दिनु जरुरी छ । जिम्मेवार नेता र दलहरूले सचेत भई आफ्नो साख जोगाउने समय पनि यही हो । राजनीतिज्ञहरूले आफ्नो होइन, देशको स्वार्थलाई अगाडि राख्नुपर्छ ।

प्रकाशित : फाल्गुन २५, २०७७ ०८:३८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×