अधिक निक्षेपको जोखिम व्यवस्थापन- विचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

अधिक निक्षेपको जोखिम व्यवस्थापन

सम्पादकीय

बैंक तथा वित्तीय संस्थामा निक्षेप तथा कर्जा प्रवाह वृद्धिको क्रम उच्च दरले बढिरहेको छ । केही महिनायताको निक्षेप कुल गार्हस्थ्य उत्पादन (जीडीपी) भन्दा धेरै छ । कर्जा प्रवाह पनि निरन्तर बढेर जीडीपीको बराबर नै पुग्न थालेको छ । तर, समग्र अर्थतन्त्रको गति सोही रूपमा बढ्न सकेको छैन ।

यसको अर्थ, मुलुकको आर्थिक गतिविधिभन्दा वित्तीय क्षेत्रको वृद्धिदर उच्च भएको हो । अप्ठेरो परिस्थितिमा पनि वित्तीय क्षेत्रको वृद्धि राम्रो हुनु सकारात्मक हो । तर, सोही अनुपातमा अर्थतन्त्रका अन्य क्षेत्रको वृद्धि नहुँदा आर्थिक जोखिमको सम्भावना उत्तिकै रहने भएकाले दीर्घकालीन दृष्टि राखी यसको व्यवस्थापनमा तत्काल ध्यान दिनुपर्छ ।

असार मसान्तमा कुल निक्षेप जीडीपीको अनुपातमा १ सय ४ प्रतिशत थियो । गत असारमा मुलुकको जीडीपी ३७ खर्ब ६७ अर्ब रुपैयाँ हो । गत आर्थिक वर्षकै जीडीपीको अनुपातमा चालु आर्थिक वर्ष लागेलगत्तैका सबै महिनाहरूमा वित्तीय प्रणालीमा रहेको निक्षेप १ सय प्रतिशतभन्दा धेरै भएको छ । गत मंसिरमा जीडीपीको तुलनामा निक्षेप अनुपात १ सय ११ प्रतिशतसम्म पुगेको थियो । आउँदो महिना अझ बढ्ने सम्भावना छ । तैपनि यसबाट सृजना हुने समस्या समाधानका लागि सरकार र राष्ट्र बैंकसित कुनै योजना देखिँदैन ।

वित्तीय प्रणालीमा निक्षेप धेरै हुनुको अर्थ बजारमा पर्याप्त लगानीयोग्य रकम छ भन्ने हो, जुन सकारात्मक पक्ष हो । तर, पुँजी पर्याप्त हुँदा पनि लगानी गर्न नसक्नु सरकार वा नीति निर्माताको कमजोरी हो । यो वर्ष सरकारले २ खर्ब २५ अर्ब रुपैयाँ आन्तरिक ऋण उठाउने लक्ष्य तय गरेको छ । सोही लक्ष्यअनुसार पहिलो चौमासमा ५७ अर्ब रुपैयाँ आन्तरिक ऋण उठाएको सरकारले दोस्रो चौमासमा ५६ अर्ब रुपैयाँ उठाउन सुरु गरेको छ । तरलता व्यवस्थापनकै लागि भन्दै राष्ट्र बैंकले पनि पटक–पटक बजारबाट पैसा उठाउँदै आएको छ । यद्यपि, बजारमा अझै लगानीयोग्य पुँजी पर्याप्त छ । सोही कारण ब्याजदर न्यून अवस्थामा पुगेको छ । न्यून ब्याजदरका कारण निक्षेप निरुत्साहित हुन्छ भने अनुत्पादक क्षेत्रमा कर्जा प्रवाहको सम्भावना रहन्छ ।

वित्तीय क्षेत्रमा यो समस्या निरन्तर देखिइरहे पनि अर्कोतिर पुँजी नभएकै बहानामा नेपालमा राष्ट्रिय हितका धेरै र ठूला आयोजना बन्न सकेका छैनन् । विज्ञहरूले यसलाई पुँजीभन्दा पनि इच्छाशक्ति अभावका रूपमा अर्थ्याउने गरेका छन् । पछिल्ला केही कम्पनीले आह्वान गरेका प्राथमिक सेयर निष्कासनमा ठूलो परिमाणमा लगानी गर्ने गरी आवेदन पर्नुले पनि मुलुकमा पुँजी अभाव छैन भन्ने पुष्टि गर्छ । तर विडम्बना, ठूला पूर्वाधार आयोजना निर्माणका लागि पुँजी छैन भन्ने, विदेशी निकायसित अनुदान माग्ने र ऋण लिने काम भइरहेको छ ।

जीडीपीको आकारभन्दा वित्तीय क्षेत्र (निक्षेप तथा कर्जा) आकार ठूलो हुनुले अर्थतन्त्रमा वित्तीय क्षेत्रको प्रभुत्व धेरै रहेको देखाउँछ । यसको मतलब, नागरिकको आय आर्जन हुने आर्थिक गतिविधि, रोजगारी सृजना, उत्पादनलगायत वास्तविक क्षेत्र प्राथमिकतामा परेनन् वा पारिएनन् भन्ने हो । वित्तीय क्षेत्रमा रहेको पुँजी उत्पादनमूलक क्षेत्रमा उपयोग हुन नसक्दा यस्तो अवस्था आउँछ । मुलुकमा विकास निर्माण पछि परेको र दिगो तथा ठूलो परिमाणमा रोजगारी सृजना गर्ने वास्तविक क्षेत्र अघि बढ्न नसकेको दृष्टान्त हो यो । यस्तो समस्या समाधान गर्न वित्तीय प्रणालीमा लगानीयोग्य रकमको अधिकतम उपयोग हुनुपर्छ ।

उपयोगको नाममा अनौपचारिक वा अनुत्पादन क्षेत्रमा पुँजी प्रयोग हुने विषयलाई झन् धेरै ख्याल गर्नुपर्ने हुन्छ । खासगरी निक्षेपको स्रोत के हो ? कर्जा प्रवाह कुन क्षेत्रमा भएको छ ? औचित्य पुष्टि भएको छ/छैनजस्ता पक्षमा नियामक निकायले प्रभावकारी रूपमा सुपरिवेक्षण तथा त्यसका आधारमा नियमन गर्न आवश्यक छ ।

वित्तीय प्रणालीमा निक्षेप धेरै हुनु भनेको रोजगारीका लागि बिदेसिएका नेपालीले कमाएको रकम उत्पादनमूलक क्षेत्रमा उपयोग हुन नसक्नु पनि हो । त्यसकारण सरकारले रेमिट्यान्सको रूपमा आर्जित रकम तथा स्वदेशमै प्राप्त आम सर्वसाधारणको आम्दानीलाई सरकारका नीति नियमले सही रूपमा प्रयोगमा ल्याउने सकेको छैन भन्ने नै हो । सरकारले वैदेशिक रोजगार बचतपत्र बिक्री आह्वान गर्दै आएको त छ, तर, त्यो लक्षित समूहमा पुग्न सकेकै छैन । यही कारण हरेक वर्ष नगन्य प्रतिशत मात्र यस्तो बचतपत्र बिक्री हुने गर्छ । यी सबै समस्या समाधान गर्न वित्तीय प्रणालीमा रहेको रकमलाई अर्थतन्त्रको विविधीकरणमा उपयोग गर्न सक्नुपर्छ, यसतर्फ सरकार र नियामक निकायको ध्यान जानुपर्छ ।

धेरै निक्षेपको आँकडाले मुलुकका नीति नियम र अस्थिरताका कारण कुनै क्षेत्रमा लगानी गर्नुभन्दा निश्चित प्रतिशत ब्याज लिएर बैंकमा मौज्दात गरिरहनु नै सुरक्षित भन्ने मनोविज्ञानको पनि संकेत गर्छ । कुनै क्षेत्रमा लगानी गर्दा त्यो नडुब्ने वा ब्याजभन्दा बढी आम्दानी सुनिश्चित हुने हो भने कसैले पनि पैसा थन्काएर राख्ने थिएनन् । त्यसैले, मुलुकमै भएको पुँजीको उचित प्रयोगका लागि उचित नीति निर्माण, कार्यान्वयन र इच्छाशक्तिको खाँचो छ ।

अहिलेको अवस्थामा कुनै कारणले वित्तीय क्षेत्रमा केही समस्या आए त्यसले अर्थतन्त्रमै असर पर्न सक्छ । यसकारण, नीति निर्माताहरूले सुविचारित नीति र कार्यान्वयन तय गर्न ढिलाइ भइसकेको छ । अन्यथा, उपलब्ध पुँजी अनुत्पादक क्षेत्रमा उपयोग हुन सक्ने खतरा रहन्छ । र, अनौपचारिक क्षेत्रको आकार वृद्धिले पनि प्रश्रय पाउन सक्छ । सरकार र राष्ट्र बैंकले उपयुक्त वित्तीय तथा मौद्रिक औजारको उपयोगमार्फत वित्तीय प्रणालीमा रहेको स्रोत व्यवस्थापन गर्न सक्नुपर्छ ।

प्रकाशित : माघ १५, २०७७ ०७:५४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

कोरोना खोपले १५ दिनपछि मात्रै प्रतिरोधी क्षमता विकास गर्ने

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — धेरैमा जिज्ञासा उत्पन्न भएको छ– खोपले कोभिड–१९ विरुद्धको प्रतिरोधक क्षमता कहिले विकास गर्ला ?  विज्ञहरू भन्छन्, ‘तत्कालै प्रतिरोधात्मक क्षमता हासिल हुँदैन । खोप लगाएको केही सातापछि मात्र शरीरमा संक्रमणविरुद्ध लड्ने क्षमताको विकास हुन्छ ।’

सामान्यतया खोप लगाएको दुई महिनापछि संक्रमणसँग लड्ने क्षमताको विकास भएको अनुसन्धानले देखाए पनि त्यसले कहिलेसम्म काम गर्छ भनेर थप अनुसन्धान हुन बाँकी छ । खोप लगाएपछि शरीरमा प्रतिरोधात्मक क्षमता विकास गर्न समय लाग्ने स्वास्थ्य मन्त्रालयका सहप्रवक्ता डा. समीरकुमार अधिकारीले बताए ।

सिरम इन्स्टिच्युट अफ इन्डियाद्वारा जारी पछिल्लो तथ्यमा कोभिसिल्डको सुरक्षा अवधिबारे यकिन गरिएको छैन । यो खोपको दोस्रो मात्रा प्राप्त गरेको चार सातापछि सुरक्षात्मक प्रतिरक्षा क्षमता उत्पन्न हुन सक्ने जनाइएको छ । अर्थात्, पहिलो र दोस्रो मात्रा लगाइसकेको दुई महिनापछि संक्रमणविरुद्ध सुरक्षात्मक प्रतिरक्षा क्षमता उत्पन्न हुन सक्छ । ‘तर खोप लगाउनेको शरीरमा करिब १५ दिनपछि संक्रमणविरुद्धको प्रतिरोधात्मक क्षमता क्रमशः विकसित हुन थाल्छ,’ सहप्रवक्ता अधिकारीले भने ।

औषधि व्यवस्था विभागबाट ससर्त आपत्कालीन उपयोग अनुमति पाएको अक्सफोर्ड–एस्ट्रेजेनेकाको ‘एजेडडी १२२२’ खोपलाई सिरम इन्डियाले कोभिसिल्डको नाममा उत्पादन गरिरहेको छ । यो खोप ०.५ एमएलको दुई मात्रा लगाइन्छ । सिरमका अनुसार खोपको पहिलो मात्रा लिएको ४ देखि ६ साताभित्र अर्को मात्रा लिनुपर्छ । तर पहिलो मात्रा लिएको १२ सातासम्म पनि दोस्रो मात्रा लिन सकिने विदेशमा भएका विभिन्न अध्ययनले देखाएका छन् ।

बाल स्वास्थ्य तथा खोप शाखा प्रमुख डा. झलक शर्मा गौतमका अनुसार बुधबार खोप लगाएकाहरू कसैलाई जटिल प्रतिकूल असर देखिएको छैन । केहीमा वाकवाकी लाग्ने र खोप लगाएको ठाउँमा रातो हुनुबाहेक प्रतिकूल असर नदेखिएको उनले बताए । खोप लगाएका १० मध्ये एक जनामा सामान्य प्रतिकूल असर देखिन सक्ने चिकित्सकहरूले बताएका छन् ।

खोप लगाएको ठाउँमा थिच्दा दुख्ने, सुन्निने, थकाइ वा कमजोरी अनुभव हुने, काम्ने, हल्का ज्वरो आउने समस्या देखिन सक्छ ।

प्रकाशित : माघ १५, २०७७ ०७:५१
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×