ओलीगमनविरुद्ध सडकको पदचाप- विचार - कान्तिपुर समाचार

ओलीगमनविरुद्ध सडकको पदचाप

प्रतिगमनको प्रत्येक पाइलालाई पराजित गर्दै नयाँ बाटो कोर्नु पनि आजको कार्यभार हो ।
युग पाठक

ओलीगमन भनेको प्रतिगमनको पर्यायवाची शब्द हो, तथापि यसका केही विशिष्ट लक्षण पनि छन् । त्यसैले यहाँ ओलीगमन शब्दको व्युत्पत्ति भएको हो । नेपाली इतिहासमा लोकतन्त्र पटकपटक प्रतिगमनको चपेटामा पर्ने गरेको छ ।

यसअघि प्रतिगमनका घटनामा दरबार जिम्मेवार हुने गर्थ्यो, यसपटक भने निर्वाचित प्रधानमन्त्री नै दरबारिया रवाफ प्रदर्शन गर्दै दोबाटामा खडा हुन आइपुगे । त्यसैले संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपालको यात्रामा ओलीगमन इतिहासको एक दूषित मोड हुन पुगेको छ ।

आफ्नै ‘आदेश’ ले आफैंलाई कामचलाउ तुल्याएका प्रधानमन्त्री ओलीलाई यसरी नै कामचलाउ बनाउने रहर जनतालाई थिएन । संविधानलाई पनि त्यस्तो रहर थिएन । प्रधानमन्त्रीको एक सनकमा विघटन नभैजाओस् भनेर संविधानमा बाध्यकारी प्रावधान पनि लेखिएको थियो । सरकार निर्माण हुने कुनै न कुनै विकल्प छइन्जेल संसद् विघटनको सिफारिसै गर्न नमिल्ने विधि त्यहाँ बाँधियो । इतिहासको गर्तमा भासिएका जंगबहादुरको मन्त्र पुनः जगाउँदै ओलीले हठात् एक ‘आदेश’ को आ.वा. पठाए र राष्ट्रपतिले हतारहतार त्यसमा लाहाछाप ठोकिदिइन् । संसद् विघटित भएको ठानियो । यो ठानेको हो कि मानेको ? ठान्दिए हुने कि मान्दिए हुने ? कसले ठान्यो र कसले मान्यो ? प्रश्नहरूले सडकको बाटो रोजे ।

त्यसैले ‘बृहत् नागरिक आन्दोलन’ प्रश्नहरू बोकेर सडकमा पुग्यो । सडकमा थप प्रश्न पनि उब्जिए । संविधान र विधिको शासन हुने कि जंगबहादुर–मार्का आदेशको ? के संसद् पुनःस्थापनालाई नै प्रतिगमन सच्चिएको मान्न सकिन्छ ? संसद् विघटन प्रतिगमनको पहिलो पाइलो हो कि प्रतिगामी खेलको निर्णायक झड्का ? प्रतिगमनविरुद्ध आन्दोलनमा उत्रने पाइलाहरूले अग्रगमनको कुन मार्ग पहिल्याउन खोजिरहेका छन् ? यी सबै प्रश्न पनि सडकमै पुगेका छन् ।

ओलीगमनको एक दशक

करिब एक शताब्दीभरि पटकपटक चलेका अनेकन् संघर्ष, विद्रोह र जनआन्दोलनहरू अन्ततः २०६३ मा राज्य पुनःसंरचना गर्नुपर्ने निष्कर्षमा पुगेका थिए । अढाई सय वर्षअघि हनुमानढोकामा स्थापना भएको गोर्खाली राज्यसत्ताको वैचारिकीले मुलुकलाई एक्काइसौं शताब्दीमा गति दिन नसक्ने निष्कर्ष थियो त्यो । त्यसैले राज्य पुनःसंरचनाको वैचारिक प्रवाहले राजतन्त्रलाई निषेध गरिदियो र गणतन्त्र स्थापना गर्‍यो । गणतन्त्रलाई संघीय, समावेशी, धर्मनिरपेक्ष तुल्याएर जातीय, क्षेत्रीय, लैंगिक आदि विभेद र असन्तुलनलाई खारेज गर्दै जाने मर्म र प्रतिज्ञा पूरा गर्न नै संविधानसभा गठन भएको थियो ।

त्यो संविधानसभा विघटन भएकै दिनदेखि प्रतिगमनको सूत्रपात भयो । त्यहाँदेखि यहाँसम्म एक दशक पूरा भएको छ र प्रत्येक दशकमा एउटा नयाँ राजनीतिक उथलपुथल हुने ऐतिहासिक दृष्टान्त फेरि एकपटक दोहोरिएको छ । धेरैलाई लागेको थियो, दुईतिहाइको सरकार बनेपछि राजनीतिक अस्थिरता हुँदैन र कथित् समृद्धिको काम मात्रै हुन्छ । दुईतिहाइकै प्रधानमन्त्रीले संविधानलाई नै हाकाहाकी मिचेर संसद् विघटन गर्नेछन् र जानाजान दुर्घटना निम्त्याउनेछन् भन्ने अनुमान कसैले किन गरोस् ? तर यो कामचलाउ प्रधानमन्त्री ओलीको सनकको मात्र परिणाम होइन, दुर्घटित विचारको अनिवार्य नियति हो । अतः जे हुनुपर्ने थियो, त्यही भयो ।

यद्यपि जे भयो, त्यो सुखद अवश्य पनि भएन । विभिन्न फरक मत तथा अस्वीकृतिहरू हुँदाहुँदै पनि संविधान र संसद् जनताका राजनीतिक सम्पत्ति हुन् । कुनै जंगी आदेशमा मुलुक चल्ने प्रणाली त राजतन्त्रसँगै जनताले चिहानमा छाडेर आएका थिए । त्यही कसरी बहुरिन्छ वा बहुरिएको किन मान्ने ? एउटा कठपुतली आदेशको भरमा जनताका राजनीतिक सम्पत्ति लुटिएको टुलुटुलु हेरेर किन बस्ने ? त्यसैले यसलाई ओलीगमन भन्नुपर्ने भयो र दशक लामो प्रतिगमनको शृंखलामा ओलीगमनको पाइला खोज्नुपर्ने भयो । सय वर्षका राजनीतिक क्रान्ति, जनआन्दोलन तथा विद्रोहको शिक्षा र अनुभव थेग्रिएर गणतन्त्र, धर्मनिरपेक्षता, समावेशिता, संघीयताजस्ता ज्ञानहरू बनेका थिए ।

यी सबैभन्दा अगाडि बढेर ज्ञानको अझ नयाँ आविष्कार हुन सक्ने ठाउँ नभएको होइन, छ; तर जेजति ज्ञान बनेका थिए, तिनका आधारमा एउटा नयाँ राजनीतिक प्रणाली, सामाजिक/मनोवैज्ञानिक प्रवाह र अभ्यासमार्फत नयाँ फड्को हान्ने सम्भावना अवश्य थियो । न्यूनतम यसले गोर्खाली सत्ताले अढाई सय वर्षअघि बनाएको शक्ति संरचनाको ज्ञान प्रणालीलाई भत्काएर नयाँ बनाउने सम्भावना थियो । संविधानसभाको विघटनसँगै समाज हिँडिरहेको नयाँ चेतनाको प्रवाह पनि दुर्घटनामा पर्‍यो । त्यही दुर्घटनाको उपज हुन् ओली । सबै नयाँ ज्ञानको विघटन गर्ने ओलीगमनको चेतनाले जब ऊर्जा पायो, प्रतिगमनको जहाज पनि हुइँकियो । दुर्घटनाबाट जन्मेको ओली–प्रवृत्तिको अवसान दुर्घटनामै पुगेर हुने हो । त्यसका निम्ति ओली नै निमित्त पात्र भए । यो ओलीगमनको अवश्यम्भावी दुर्दशा हो ।

माइतीघरको मञ्च

विचारको तीर बडो सीधासीधा चल्छ, चाहे त्यो अग्रगामी होस् वा प्रतिगामी । विचार खुट्यायो भने तीर कहाँ पुगेर झर्छ भन्ने पनि थाहा हुन्छ । तीर चलेको दस वर्ष भयो र नियमानुसार नै त्यो दुर्घटनामा पुगेर समाप्त भयो । घटना के हुन्छ र रापताप, तेरोमेरो, झैझगडा के चल्छ भन्ने कुरा तपसिलमा हुन्छन् । अहिले कोही ओलीगमनको पक्षमा होलान् वा विपक्षमा, मुख्य कुरा यो होइन । दार्शनिक सारतत्त्वमा प्रतिगमनले दशक पूरा गर्‍यो र अब समयले एउटा नयाँ बाटो पक्रिन्छ । संसद् पुनःस्थापना नै भए पनि, दुर्घटनाको घाउ त बाँकी रहन्छ । संविधानमा लागेको चोट र खोट पनि बाँकी रहन्छ ।

त्यसैले माइतीघरको मञ्चमा नागरिक आन्दोलन विघटनको रोष मात्र होइन, ज्ञान पुनर्गठनको जोससमेत लिएर पुग्यो । उखु किसानको होस् वा निर्मला हत्याकाण्ड वा रुकुम हत्याकाण्ड, जनताको सबै परिताप ब्युँझिने मञ्च त्यही हो । ओलीगमनले क्षत–विक्षत तुल्याएको संविधान र लोकतान्त्रिक मूल्यको शिर उठाउन माङ्गेना गर्ने ठाउँ त्यही हो । जनताको दमित आकांक्षा एवम् विभेदविरुद्धको आवाज बुलन्द गर्ने मञ्च पनि त्यही हो । ओलीगमनको दस वर्ष लामो दुःखको उपचार खोज्ने आरोग्यशाला पनि त्यही हो ।

ओलीगमनको अर्थ संसद् विघटन मात्र होइन, विभेदहरूको उपचार खोज्ने सारा वैचारिकीविरुद्ध विषवमन गरेर अहंकार र तानाशाही जगाउने प्रपञ्च पनि हो । हाकाहाकी भ्रष्टाचार र जनताका सरोकारलाई चोर औंलो देखाउने अव्यवस्था र मनोमानी पनि हो । जनस्वास्थ्य संकट र आर्थिक हताहतीमा जनतालाई बितरा पारिराखेर राजनीतिक दुर्घटनामा मुलुकलाई होमिदिने निर्घिणी षड्यन्त्र पनि हो । त्यसैले माइतीघरको मञ्चमा संसद् विघटनको प्राविधिक कारण मात्र होइन, प्रतिगमनको समग्र वैचारिकी नै चिरफार हुनुपर्छ । विभेदको खारेजी र समतामूलक समाज निर्माण, अनि संविधानमा बाँकी रहेका जनताका असहमतिलाई समेत सम्बोधन गर्ने नयाँ पहलको सुरुआत पनि माइतीघरकै मञ्चबाट हुनुपर्छ । यो नै ओलीगमनको अन्त्य र वास्तविक राजनीतिक स्थिरताको सुरुआत हुनेछ ।

निर्णायक सवाल

अहिले एउटा विचित्रको स्थिति पैदा भएको छ । संविधान बनाएँ भनेर हुँकार गर्नेले नै संविधानलाई घाइते बनाएको छ । संविधानमा असहमति राख्नेहरू यही संविधानको आंशिक उपलब्धि जोगाउन सडकमा उभिएका छन् । को जिम्मेवार र को गैरजिम्मेवार रहेछ, छुट्याउने कसी इतिहासले जनजनका आँखाअघिल्तिर राखिदिएको विचित्र क्षण हो यो । यो विचित्रताकै बीचमा ओलीगमनको उत्थान र पतनको कथा पनि छ ।

ओलीगमनको उत्थान राष्ट्रवादको आवेगबाट भएको थियो । नेपाली राजनीतिमा सजिलै बिक्री हुने झाकाझुमरी राष्ट्रवाद खास गरी भारतविरोधी उत्तेजनाबाट पैदा हुने गरेको छ । का.च. प्रधानमन्त्री ओलीले त्यही झाकाझुमरी जिनिस सफलतापूर्वक बेचेका थिए । अहिले के भयो ? शक्तिका भोका ओलीको व्यक्तिगत आकांक्षालाई राष्ट्रवादी अडान ठान्नेहरूले अहिलेको दुर्दशा ध्यानले हेर्नु जरुरी छ । हेरेर मात्र पुग्दैन, यसको सारतत्त्व पनि बुझ्न जरुरी छ ।

नेकपाले नेपाललाई चीनतिर ढल्काइदियो भन्ने भाष्यमा जबर्जस्त विश्वास गर्ने भारतीय संस्थापनलाई नेकपा फुटाउन जरुरी थियो । राज्यको सम्पूर्ण शक्ति आफूमा केन्द्रित गर्ने तानाशाही सपना बोक्ने ओलीको इगो उसका निम्ति मलिलो साबित भयो । यो मामिला नेकपाको मात्रै भैदिएको भए ठूलो कुरा हुने थिएन, तर मुलुकलाई नै अस्थिरता र जंगी शासनतिर लैजाने लिस्नो भएकाले यो सबैको चासो भएको छ ।

अझ महत्त्वपूर्ण पाठ त यो कथित राष्ट्रवादमा विश्वास राख्नेहरूका लागि हो । जसले राष्ट्रवाद र स्थिरताको भाष्य बेचेर दुईतिहाइको शक्ति हासिल गर्‍यो, उसैले स्थिरताको जनविश्वासमा मात्र घात गरेन, मुलुकलाई नै विदेशीको प्रत्यक्ष क्रीडास्थल पनि बनाइदियो । र, यसपटक भारतीय संस्थापनले सबै कुरा देखाएर गरिरहेको छ, पर्दापछाडिबाट होइन ।

राष्ट्रवादको नाराबाट ओलीगमनले पकड जमायो र मुलुकलाई नै दुर्घटनामा धकेलिदियो । त्यसैले निर्णायक सवाल यो छ– राष्ट्रवादको उत्तेजनाबाट तानाशाही जन्मिने गरेको इतिहासबाट हामीले सिक्ने कि नसिक्ने ? जनतालाई समतामूलक र न्यायपूर्ण समाजको मैदान उपलब्ध नगराईकन कुनै स्थिरता आउँदैन भन्ने सारभूत कुरा आत्मसात् गरेर अघि बढ्ने कि नबढ्ने ? ओलीगमनबाट मुलुकलाई जोगाउनु मात्र आजको कार्यभार होइन, प्रतिगमनको प्रत्येक पाइलालाई पराजित गर्दै नयाँ बाटो कोर्नु पनि हो ।

yugnew@gmail.com

प्रकाशित : पुस २३, २०७७ ०८:२५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

नेकपाको नाभिमा विस्फोटक चार्ज

शक्तिशाली सरकारको निर्विवाद नेतृत्व पाउँदा पनि आफ्नै खुट्टामा बन्चरो हान्न प्रधानमन्त्री ओलीलाई केले प्रेरित गरेको होला ?
युग पाठक

तपाईं ईश्वर भएको भए शून्यबाट ब्रह्माण्डको रचना कसरी गर्नुहुन्थ्यो ? दर्शनशास्त्र लामो निद्रामा रहेका बेला यो प्रश्नमा केही दशकदेखि भौतिकशास्त्रीहरू माथापच्ची गरिरहेका छन् । यो प्रश्नको जवाफ खोज्न सर्वप्रथम एउटा स्पेस (दिक् वा स्थान) को परिकल्पना गर्नुपर्छ ।

स्पेस बनाउनेबित्तिकै समयको घडी चल्न थालिहाल्छ । त्यहाँबाट एउटा ब्रह्माण्डिकी (कस्मोलोजी) को निर्माण हुन्छ र त्यसको मुटु धड्किन थाल्छ । यहाँ ब्रह्माण्डिकीको प्रसंग नेकपा–संकटको विश्लेषण गर्न ल्याइएको हो । यो प्रसंगमा गहिरिनुअगाडि के भनिहालूँ भने, नेकपामा अहिले देखिएको संकट पुराना नेताहरूबीचको व्यर्थ कचिंगल मात्र होइन । यो पनि थपिराखूँ, त्यसो हुन्थ्यो भने यो कचिंगलमा नागरिक समाज टाइटल भिरेर काठमाडौं स्थापत्यको कुलीन तप्का घुस्ने थिएन । अरू शक्तिकेन्द्रहरूको रुचि पनि उजागरै छ ।

ब्रह्माण्ड विज्ञानमा झैं राजनीति विज्ञानमा पनि गुरुत्वकेन्द्रहरू हुन्छन् । तर ब्रह्माण्डका पिण्डहरूले पैदा गर्ने गुरुत्व क्षेत्रको समयजस्तो समाजको समय लामो हुँदैन । त्यसैले राजनीतिमा गुरुत्वकेन्द्रहरू बन्ने, भत्किने र नयाँ बन्ने क्रम सापेक्षित रूपमा छिटोछिटो हुन्छ । आयु नै छोटो भएको मान्छेले निर्माण गर्ने राजनीतिक केन्द्रहरूको आयु लामो हुने प्रश्नै भएन । राजनीतिक र नैतिक मूल्यमान्यताको हिसाबकिताब आफ्नो ठाउँमा छ, वस्तुगत सत्यचाहिँ के हो भने, पछिल्लो निर्वाचनबाट नेपाली राजनीतिको ठूलो गुरुत्वकेन्द्र नेकपा बन्यो । त्यसैले समग्र मुलुकको समयरेखा उसैको गुरुत्वकेन्द्रमा चल्नु र प्रतिगमनको घर्षण पनि उसैभित्र देखिनु स्वाभाविकै हो ।

समयरेखाको तत्त्वबोध

राजनीतिक समयरेखा मान्छेको सामूहिक पहलले बनाउने जिनिस हो । नौलो र धेरै मान्छेलाई तान्न सक्ने वैचारिकीले इतिहासको जुनसुकै कालखण्डमा राजनीतिक समयरेखा बनाउन सक्छ । अढाई सय वर्षअघि पृथ्वीनारायण शाहले पच्चीस वर्षसम्म छापामार युद्ध गरेर त्यस्तै एउटा समयरेखा निर्माण गरेका थिए । जंगबहादुरले पनि सत्ताकब्जा गरेर आफ्नै प्रकारको राजनीतिक समयरेखा बनाए । त्यसै गरी २००७ सालको क्रान्तिले राणाशासन फालेर अर्को समयरेखातर्फ मुलुकको राजनीतिलाई मोडिदियो ।

समयरेखाहरू दिक्–कालसापेक्ष नै निर्माण हुन्छन् र भत्किन्छन् । त्यसमा विशिष्ट विचार र गतिको पहलचाहिँ अनिवार्य तत्त्व हुने भयो । यस हिसाबले इतिहास सीधा प्रगतिमा हिँडिरहने मेसिन होइन, बरु विभिन्न समयरेखा हुँदै गुजुल्टिएर गुज्रिने यात्रा हो । मानिसहरूले कति धेरै समयरेखा रच्छन् र समाजलाई रचनात्मक तथा समतामूलक बनाउन पहल लिन्छन् भन्ने कुराले समाजको गति निर्धारण गरिरहेको हुन्छ । २०४६ को आन्दोलन र जनयुद्धले पनि आफ्नो गच्छेअनुसारका नयाँ समयरेखा बनाएका थिए ।

२०६२–६३ को जनआन्दोलनपछि बनेको राजनीतिक समयरेखामा नेपाली समाज अहिले हिँडिरहेको छ । यो समयरेखाको परिचय गणतन्त्र, संघीयता, समावेशिता आदिले बनाएको छ । जनयुद्धभन्दा अघि र पछिका अखबार, विविध पार्टीका विचार र दस्तावेज आदि अध्ययन गर्ने हो भने प्रस्ट हुन्छ— जनयुद्धले राजनीतिको वैचारिकीलाई नै बदल्दिएको थियो । दोस्रो जनआन्दोलनपछि त्यही वैचारिकीले समग्र मुलुकको मस्तिष्कलाई सहमतिको एउटा विन्दुसम्म पुर्‍यायो । अन्तरिम संविधानमार्फत त्यसले आमसहमति हासिल गर्‍यो । त्यसअघि र पछिका अखबार मात्रै हेर्दा पनि सामाजिक मस्तिष्कको विचारै नयाँ प्रवाहमा बगेको स्पष्ट देखिन्छ ।

ओली–तत्त्वको अज्ञान

पृथ्वीनारायणले सैन्यबलले बनाएको मुलुकको एउटा समयरेखा भयो । पृथ्वीनारायणले तत्कालीन नेपाल उपत्यका जितेर गोरखा साम्राज्य बनाउने महत्त्वाकांक्षालाई गति नदिएका भए त्यो समयरेखा बन्ने थिएन । पृथ्वीनारायणको त्यही चेतबाट निर्मित ब्रह्माण्डिकीभित्र एउटा समयरेखा गतिमान भयो । त्यसैको सीमाभित्र जंगबहादुरले १९१० को मुलुकी ऐनमार्फत हिन्दुकरणको औजारले समरूप समाज व्यवस्था निर्माण गर्न खोजे । हारका बावजुद गोरखाली सत्ताले बनाएको समयरेखामा चल्न नमान्ने विभिन्न समुदाय र पराजित राज्यहरूले भने आफ्नै समाज/संस्कृतिभित्र फरक खालको ब्रह्माण्डिकी कायम राखे । त्यसले गर्दा गोरखाली शासनको समयरेखाभित्र असहमत र सीमान्तकृत विविध समयरेखाहरू चलायमान नै रहे ।

महेन्द्रले एकपटक फेरि कथित ‘राष्ट्रियता’ बलियो पार्ने परियोजनालाई युरोपेली आधुनिक शिक्षाको जगमा संस्थागत गर्ने प्रयत्न गरे । महेन्द्रपथको पचास वर्ष लामो अभ्यासपछि पनि गोरखाली सत्ताको समयरेखामा सरहदभित्रकै अरू समयरेखाहरू मर्ज भएनन् । त्यसपछि यो समयरेखालाई नै उल्टाउने पहल जनयुद्धले लियो । राज्य पुनःसंरचनाको परियोजना संविधानसभामार्फत सुरु भएपछि गोरखाली दरबारको विरासत नै अन्त्य भयो र मुलुक गणतन्त्रमा प्रवेश गर्‍यो । दरबारको विरासत समाप्त भए पनि यसले गोरखाली सत्ताको समयरेखा भने उल्टाइसकेको थिएन । त्यही विन्दुबाट पुराना शक्तिहरूले प्रतिगमनको झन्डा केपी ओलीको हातमा थमाए ।

राजनीतिमा शून्यबाट ब्रह्माण्डको रचना भैरहन्छ । जनयुद्ध र दोस्रो जनआन्दोलनको शक्तिले एउटा नयाँ ब्रह्माण्डिकीको रचना गरिसकेको थियो । गोरखाली सत्ताले अढाई सय वर्षसम्म आम जनताको भागमा गरिबी, अपमान, हिंसा मात्र थोपरेको इतिहासलाई बदल्ने नयाँ समय चलायमान भैसकेको थियो । प्रतिगमनका विभिन्न प्रयासलाई मधेस आन्दोलन एवं आदिवासी जनजाति, दलित, थारू आदिका आन्दोलनहरूले रोक्ने कोसिस पनि गरेकै हुन् । त्यसैले गणतन्त्र, संघीयता, समावेशिता आदि सारतत्त्वलाई बोकेजस्तो नाटक गर्दै ओली राजनीतिक रजतपटमा उदाए । ‘मुखमा गणतन्त्र, बगलीमा महेन्द्रपथ’ ओलीको विशेषता थियो । प्रधानमन्त्री हुनासाथ उनको महेन्द्रपथ छताछुल्ल हुन पुग्यो ।

भौतिकशास्त्रका अनुसार सिद्धान्ततः प्रतिगमन सम्भव छ । उदाहरणका लागि, भुइँमा बजारिएर फुटेको गिलासलाई सिद्धान्ततः उल्टाएर जस्ताको तस्तै हातमा ल्याउन सकिन्छ । सर्त के भने, समयको रेखामा पछि फर्किन सक्नुपर्‍यो । अर्थात्, फुटेको हरेक टुक्रा तथा परमाणुसम्मलाई जुन गति (भेलोसिटी) मा फुट्दा उछिट्टिएको हो, औंस पनि फरक नपर्ने गरी, त्यही गतिमा समयको विपरीततिर दौडाउन सक्नुपर्‍यो । भौतिकशास्त्रमा सम्भव छ भने सिद्धान्ततः राजनीतिमा पनि उल्टो गति सम्भव छ । यहाँ पनि सर्त भने लागू हुन्छ ।

अघिल्ला बीस वर्षमा भएका सम्पूर्ण बहस र आन्दोलन, तिनले मानिसहरूका जीवनमा उमारेका सपना र निर्माण गरेका संगठन, प्रतिरोध तथा रिसराग भए त्यो पनि, जनजनको मस्तिष्कमा बनेका चेतना, पार्टीहरूभित्र भएका बहस, दस्ताबेज सबैसबै जिनिसलाई गणितीय हिसाबले ती जति गतिमा चलेका थिए त्यति नै गतिमा उल्टाउन सक्नुपर्‍यो । यसका निम्ति वैचारिकी र जनपरिचालनको विशिष्ट गति निर्माण गर्न जरुरी हुन्छ । कहिले होलीवाइन पिएर पश्चिमा शक्तिकेन्द्र रिझाउने, कहिले चुच्चे नक्सा प्रकाशित गरेर भारतसँग निहुँ खोजेजस्तो गर्ने, फेरि गुप्तचर प्रमुखसँग समकक्षीसँगझैं वार्ता गर्नासाथ सुपरभाइजरले जस्तो भारतीय परियोजना निरीक्षण गरेर भारत रिझाउन खोज्ने, कहिले चीनसँग लहसिएझैं पनि गर्ने– यस्तो गोलचक्करबाट गति कसरी पैदा हुन्छ त ?

प्रतिगमनको कोसिस तत्कालीन राजा ज्ञानेन्द्रले पनि गरेका थिए । नयाँ समयरेखाले गति पक्रिसकेका बेला गरिएको त्यो कोसिस पनि त्यस्तै अपरिपक्व थियो । भौतिक संसारमा झैं राजनीतिमा पनि सतहमा देखिने रूप वा प्रक्रिया सम्पूर्ण सत्य हुँदैन । गतिको प्रवाह मूलतः सतहमुन्तिर चल्छ । नयाँ समयरेखालाई चिनेर त्यसैको नेतृत्व गर्ने हिम्मत गर्नासाथ, असफल भैसकेको गिरिजाबाबुको राजनीतिक जीवनले सफलतामा पुगेर विश्राम लियो । जसरी सतहमा सम्पूर्ण शक्तिशाली देखिने ज्ञानेन्द्रले गतिको नियम चिन्न नसक्दा आफ्नो शक्ति मात्र होइन दरबारिया विरासत नै गुमाए, ओली पनि त्यसरी नै चकनाचूर हुने ठाउँमा पुगेका छन् ।

नेकपाको नाभि

गणतन्त्र, संघीयता, धर्मनिरपेक्षता, समावेशिता आदि नयाँ समयरेखाका सारतत्त्वलाई ओली–तत्त्वले खारेज गर्न चाह्यो । चाहनु निरपेक्ष रूपमा राम्रो वा नराम्रो हुँदैन । महेन्द्रपथ ठीक लाग्नेले आफ्नो सिद्धान्तअनुरूप त्यसो गर्न खोज्नु आफैंमा खराब होइन । त्यसो हो भने गणतन्त्रको राष्ट्रपति, प्रधानमन्त्री बन्न खोज्नु हुन्न । पहिला गति उल्टाएर ब्रह्माण्डको नियमानुसार नै सत्ता लिए भैहाल्थ्यो । संघीयता ध्वस्त पार्ने कोसिस गर्दा आफैं कोरोना विश्वव्याधिको सामना गर्न नसकेर जनताका अघिल्तिर एकपछि अर्को भ्रष्टाचार र दुराचार काण्डमा फस्दै गए ।

गणतन्त्रको प्रधानमन्त्री भएर राजाझैं सम्पूर्ण शक्ति बालुवाटारमा केन्द्रीकृत गर्दा आफ्नै मन्त्रालयहरू पेन्डुलम भए । एउटा शक्तिशाली सरकारको निर्विवाद नेतृत्व पाउँदा पनि आफ्नै खुट्टामा बन्चरो हान्न प्रधानमन्त्री ओलीलाई केले प्रेरित गरेको होला ? हो, प्रतिगमनको विचारले । प्रचण्डले दस्तावेजमा लगाएका आरोप उहिल्यै जनताको मनको बहीखातामा दर्ज भैसकेका छन् । प्रचण्डको दस्तावेजबाट आत्तिनुपर्ने केही होइन । तर प्रतिगमनको खेलाडी भएर अरूले निर्माण गरेको समयरेखामा हिँड्न खोज्दा चाल नमिल्नु, रिँगटा लाग्नु स्वाभाविकै हो । उनको घनचक्करले नेकपाको नाभिलाई नै विस्फोटक बनाइदियो । ओली आफैं मात्र डुब्छन् कि नेकपालाई पनि साथै लिएर डुब्छन्, हेर्न अब यत्ति बाँकी छ ।

yugnew@gmail.com

प्रकाशित : मंसिर १०, २०७७ ०८:४६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×