संविधानलाई खतरा सत्ताबाटै- विचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

संविधानलाई खतरा सत्ताबाटै

संवैधानिक व्यवस्थाको यसरी नै अवमूल्यन हुने र उल्लंघन गरिने गरियो भने तथा यसरी नै चलिरहने नियत हो भने एक दिन यो संविधान काम नलाग्ने भयो भनेर फ्याँक्न चाहने समूहहरू गल्लीबाट मूल सडकमा आउने मार्गप्रशस्त हुन सक्छ ।
श्रीकृष्ण अनिरुद्ध गौतम

यो देशको राज्य जनताका प्रतिनिधिले लेखेको संविधानअन्तर्गत छ ।संविधान जनताका प्रतिनिधिले लेख्नुको प्रयोजन बरबादी र बदहालीलाई, देश र जनताको दुरवस्थालाई बिदाइ दिने भनेर बुझिएको थियो । तर त्यस्तो भइरहेको छैन । शासनतन्त्र देश र जनतालाई दुरवस्थाबाट पार गर्न परिचालित नभएर उल्टै अझ कठोर दुरवस्था निम्त्याउने दिशातर्फ उन्मुख भएको देखिँदै छ ।

जनताका प्रतिनिधिले लेखेको संविधान नाम मात्रमा सीमित राखेर शासन आफूखुसी गर्न थालिएको छ । वर्तमान सत्ताधारी दल नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा) का नेताहरू संविधानद्वारा स्थापित संसदीय मान्यताविपरीत नेता र आफ्ना कार्यकर्ताको तुष्टिका निम्ति जनादेशको दुरुपयोग गरिरहेका एवं देशमाथि आफ्नो पार्टीको निर्णय लाद्न खोज्दै छन् । राज्य नेकपा नेताहरूका सिन्डिकेटको आदेशबमोजिम चल्नुपर्छ भन्दै छन् ।

संसद्‌मा धूलो जमिरहेको छ । संसदीय बैठक छैन । पार्टीका बैठकहरू प्रधानमन्त्री निवास र विभिन्न नेताहरूका घरमा गरिँदै छन् । खुमलटार, भैंसेपाटी, कोटेश्वर र घुमीफिरी बालुवाटार । सरकारले कसरी काम गर्ने सत्ताधारी पार्टीको संसदीय दलले भन्नुपर्ने हो; संसद्‌मार्फत सल्लाह, परामर्श, सुझाव दिइनुपर्ने हो । तर सरकारको कामकारबाहीमाथि निर्देशन देशको संविधानले नै नचिन्ने पार्टीको सचिवालयको फर्मानद्वारा दिइँदै छ । राज्य सञ्चालन देशको संविधानअन्तर्गत नभएर कम्युनिस्ट पार्टीको आदेशबमोजिम हुनुपर्छ भन्ने भनाइलाई स्थापित गर्न खोजिँदै छ । सरकारले पनि भलो गरिरहेको छैन, यस्तै संविधानेतर क्रियाकलापलाई प्रोत्साहन हुने गरी काम गरिरहेको छ । कोरोना प्रकोपको निहुँ गर्दै, छल्दैछल्दै संसद् आह्वान नगरी बसेको छ । पार्टीको बैठक गर्न प्रधानमन्त्रीको सरकारी निवासको परिसर उपलब्ध गराउँछ । राज्य सञ्चालनसम्बन्धी विषयहरू संसद्‌मा लैजाऔं भन्दैन । प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीलाई नै हेर्नुहोस्, उनी आए दिन प्रवचन दिइरहेका भए पनि संसद्मा बोल्नुपर्ने विषय नाहकका ठाउँमा बोलेर व्यर्थमा देशको समय र आफ्नो ऊर्जा खर्च गर्दै छन् । संसदीय दल र संसद्मा टुंगो लगाउनुपर्ने विषयहरू अतिरिक्त र अनुपयुक्त ठाउँमा उठाइँदै छन् । संसद् आह्वान त परै, संसद् छल्ने नियतले आए दिन अध्यादेश ल्याइँदै छन् । यसबाट बिस्तारै संविधानका मर्मको अवमूल्यन र मर्यादा उल्लंघन भइरहेको छ ।

वास्तवमा राम्ररी संस्थाहरू नबनिसकेको अवस्थामा संवैधानिक व्यवस्थाको यसरी नै अवमूल्यन हुने र उल्लंघन गरिने गरियो भने तथा यसरी नै चलिरहने नियत हो भने, एक दिन यो संविधान काम नलाग्ने भयो भनेर फ्याँक्न चाहने समूहहरू गल्लीबाट मूल सडकमा आउने मार्गप्रशस्त हुन सक्छ । हुन सक्छ, किनभने क्रियाकलापहरू त्यस दिशातर्फ उन्मुख हुने लक्षण देखिँदै छन् । अवस्था जटिल बन्दै छ, दिन–प्रतिदिन झन्झन् । यद्यपि सामान्य मान्छेलाई पनि लाग्छ, त्यस्तो हुन नपुग्नुपर्ने जनप्रतिनिधिले लेखेको संविधान आइसकेपछिको अवस्थामा, जहाँ शासनमा बाधा दिने न राजा छन् न राणा । शासनको बागडोर पूरै जनप्रतिनिधिकै हातमा हुँदा यस्तो अवस्था किमार्थ उपस्थित नहुनुपर्ने हो, त्यो पनि संविधान निर्माणपश्चात् गरिएको निर्वाचनद्वारा निर्मित पहिलो संसदीय अवधिमै । व्यवस्थाको छवि बिगार्न दलहरू आफैं नलाग्नुपर्ने किनभने यस प्रथासँग उनीहरूको स्वार्थ प्रत्यक्ष गाँसिएको छ । तर दुर्भाग्य हेर्नुहोस् त, यस संविधानका अनुप्रेरकहरूले मुखै देखाउन लाज हुने गरी, अत्यन्तै लज्जाबोध हुने अवस्था उपस्थित भएको छ । दलको बैठक दलका कार्यालयमा होइन प्रधानमन्त्रीका सरकारी निवासमा गर्छन् र पार्टीको आन्तरिक मामिलामाथि राष्ट्रपति भवनमा विमर्श गरिन्छ । योभन्दा बढी यस प्रथामाथि अनाचार र संविधानमाथि दुराचार अर्को के हुन सक्छ ? राष्ट्रपति राष्ट्रपतित्वको उच्चासनबाट झरेर पार्टीपति बन्न चाहन्छिन् र यस्तो कार्यलाई स्वयं प्रधानमन्त्रीद्वारा समेत प्रोत्साहन गरिन्छ भने अरू थप के भन्ने ?

कतिपयले भन्न र सोध्न सक्छन्, के भयो त प्रधानमन्त्री निवासमा सत्ताधारी दलको बैठक गर्दा र झैझगडा मिलाउन नेताहरूलाई बोलाएर राष्ट्रपतिले सम्झाउँदा ? यस्तो सोध्नेले के ख्याल राख्नुपर्छ भने, यो लोकतान्त्रिक शासन व्यवस्था हो, र अझ भन्नुपर्दा, नेपालका राष्ट्रपति आलंकारिक हुन्, यो कुनै विवादमा नमुछिने सम्मानित पद हो । राष्ट्रपति हुनुपूर्व विद्यादेवी भण्डारी कम्युनिस्ट पार्टीमा थिइन् भन्दैमा उनी पार्टीकी सेविका होइनन् । यस उच्चासनमा बसेपछि पदको मर्यादा, संस्थाको गरिमा होच्याउन अग्रसर हुनु भनेको स्वयं आफ्नै पनि अवमूल्यन हो भनेर उनले आफैं बुझ्नुपर्ने हो । उनी कम्युनिस्ट पार्टीको निर्देशनमा बस्ने होइन । कम्युनिस्ट पार्टी निर्वाचित भएर सत्तामा पुगेको निश्चय नै हो, तर कम्युनिस्ट शासन व्यवस्थाअन्तर्गत होइन । उसले जनप्रतिनिधि व्यवस्थाका नीति, नियम, मर्यादा पालन गर्ने वाचा गरेकाले शासन गर्ने जनादेश पाएको हो । तर क्रियाकलापहरू सबै मानौं यो कम्युनिस्ट शासन व्यवस्था नै हो भनेजसरी भइरहेका छन् र यो वर्तमान संविधान र यसले निर्दिष्ट गरेको व्यवस्थाका लागि खतरनाक अवस्था हो ।

यसर्थ साँच्चै भन्नुपर्दा वर्तमान संविधानलाई मोटरसाइकलमा झन्डा राखेर, ‘फलानो आऊ देश बचाऊ’ भन्दै सडकमा होहल्ला गर्ने समूहबाट नभएर वर्तमान सत्ताधारी दलबाटै खतरा छ भन्ने देखिन्छ र यस्तै क्रियाकलापमा निरन्तर रहने हो भने छ पनि । निश्चय नै वर्तमान संविधानमा थुप्रै संशोधनीय विषयहरू छन् तर यो संविधान त्यत्तिकै रहरैले मात्र बनेको होइन । बडो कष्टले, करिब छ दशकको प्रतीक्षापछि, एउटाले नपुगेर दुईवटा संविधानसभाले बनाएको हो । २००७ सालमा गरिएको वाचा बल्ल २०७२ सालमा पूरा भएको हो । संविधानप्राप्तिको संघर्षमय यात्रामा लामो उकुसमुकुस र पीडादायी अनुभव छ देशको । एक सय चार वर्ष जहानियाँ राणाहरू र त्यसपछि शाहहरूको पटकपटकको हुकुमी निरंकुशताअन्तर्गत यो देशको आत्मा बन्दी र देह जर्जर थियो ।राष्ट्रका अभिलाषा थिचिएका थिए ।

यस संविधानको निर्मितिमा निरंकुशताविरुद्धको लामो संघर्ष, सशस्त्र र शान्तिपूर्ण आन्दोलनहरूको शृंखला छ । हजारौं होनहार युवाहरूको बलिदान छ । व्यक्तिगत सपनाहरू बिसाएर राष्ट्रस्वप्न साकार पार्न बलिवेदीमा चढ्ने पुस्ताको पुकार छ । लामो प्रतीक्षा र कालखण्डपछि निर्मित पहिलो संविधानसभाका समयमा एकलजातीयताको रडाकोका कारण झन्डै संविधान बन्नै असम्भव प्रतीत भएको थियो । पटकपटक अशान्त मधेस र अनेकानेक विपरीत परिस्थिति बेहोरेका छन् नेपाली जनताले संविधान निर्माण र जारी गर्दाका बखत । संविधान त्यसै आएको होइन, अनेक खड्गो पार गर्दै आएको हो । जारी गर्नै लागेका बेला संविधानका अन्तर्वस्तुप्रति असन्तुष्टि व्यक्त गर्दै भारतले आपूर्ति नाकाबन्दी लगाएको थियो, करिब पाँच महिना । त्यसै वर्ष प्रारम्भमा मुलुक महाभूकम्पका कारण भयग्रस्त र आतंकित थियो । वर्तमान संविधान निर्माणको पृष्ठभूमि सम्झिँदा त्यो समय बेहोर्नेका गला अवरुद्ध हुन्छन् ।

संविधान आएपछि संविधानअन्तर्गत भएका चुनाव र चुनावद्वारा सुविधाजनक मात्र होइन, झन्डै दुईतिहाइ नै बहुमतले सज्जित सरकार छ । होइन, एउटा मात्र होइन तीन तहका सरकार छन् र तीनै तहमा केन्द्रकै सत्ताधारीको वर्चस्व छ । यस सन्दर्भमा प्रदेश २ मात्र अपवाद हो । केन्द्रको सरकार झनै बलियो, एक से एक हस्ती यसैमा उपलब्ध भएका कारण । तर त्यस्तो बलियो भनिएको सरकार र सरकारमा सामेल दल आफैं बाझाबाझ गरेर व्यवस्थामाथि नै संकट खडा गरिरहेका मात्र होइन, मानौं यो कम्युनिस्ट शासन व्यवस्थै हो जत्तिकै गरेर प्रस्तुत भइरहेका छन् । वर्तमान अस्थिरतामा अन्य कसैको कुनै दोष छैन, काल्पनिकबाहेक । जेजति दोष छ, सत्ताधारी दलकै छ । बिचरा प्रतिपक्षको त नामै नलिए पनि हुन्छ । जनस्तरले कुनै किसिमको होहल्ला उत्पन्न गरेको छैन । नेपाली जनस्तर निमुखो मात्र होइन, ज्यादै सोझो छ । त्यसैले जनस्तरबाट सपनामा पनि कुनै पाप, अपराध भएको छैन । जनस्तर उस्तै आश्रयविहीन, मलिन र निरीह छ । ऊ बिरामी पर्दा उपचार छैन । उपचार भएन भनेर उसले प्रदर्शन गरेको छैन । उपचार माग्न ऊमध्येकै अधिकांश बरु सीमापारका अस्पताल कुर्छन् । भोकाउँदा उसलाई भोजन छैन । भोजन माग्न उसले सिंहदरबार घेरेको छैन । ऊमध्येकै अधिकांश भोजन खोज्न बरु सीमापार जान्छन्, गइरहेकै छन् । ऊ नांगै हुँदा लुगा छैनन्, लुगा लगाउन ऊमध्येकै अधिकांश सीमापारकै संकेत पर्खिन्छन् । जनस्तर आफ्नो दुःखजिलो गर्दै छ, उपचार नपाए मर्छ बरु । यो सरकार, यी नेताहरूलाई उसले कुनै बाधा विरोध गरेको छैन ।

तात्पर्य के भने, जनप्रतिनिधिले लेखेको संविधानअन्तर्गत बनेको सरकार आफैंभित्रबाट अस्थिर भएर दुनियाँको दिनचर्या बिथोलिरहेको छ । संविधानद्वारा निर्दिष्ट विधि, विधान र पद्धतिलाई एकातिर थन्क्याएर तथाकथित सचिवालयमा विवाद हल्लाएर बसेका छन्, सत्ताधारी पार्टीका नेताहरू र त्यस पार्टीका कार्यकर्ताहरू तिनैका होमा हो मिलाएर बसेका छन्, मानौं यो देश कम्युनिस्ट पोलिटब्युरोले चलाउने हो । मानौं सरकार, देश, जनता र संविधानप्रति होइन, थरीथरीका पार्टी कमिटीप्रति उत्तरदायी छ । मानौं यो संसदीय प्रथा होइन, कम्युनिस्ट शासन व्यवस्था हो जहाँ राज्य सोझै पार्टीले चलाउँछ । तर हेक्का रहोस्, संविधानले त्यस्तो भन्दैन र होइन पनि यो कम्युनिस्ट व्यवस्था । कम्युनिस्टले चुनाव जितेको हो, देश होइन । यो देशको राज्य, यसको शासन व्यवस्था कम्युनिस्ट प्रथाअन्तर्गत होइन, संविधानअन्तर्गत छ । यस मर्यादाको पालना गरियो भने संविधान सुदीर्घ हुन्छ, अन्यथा भन्नु नपरोस् के हुन्छ !

प्रकाशित : मंसिर १२, २०७७ ०८:३३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

जो अतुल्य थिए

सम्पादकीय

भनिन्छ, फुटबल यो संसारकै सबैभन्दा बढीले बुझ्ने विश्वभाषा हो । र, यो खेललाई यति व्यापक बनाउने श्रेय कसैलाई जान्छ भने निःसन्देह तिनमा अर्जेन्टिनाका डिएगो म्याराडोना अग्रस्थानमा पर्छन् । त्यही भएर त, बुधबार विश्व फुटबलका सर्वाधिक लोकप्रिय यी खेलाडीको हृदयाघातका कारण निधन हुँदा पूरै संसार शोकाकुल बन्यो ।

विश्वकै लोकप्रिय खेलका अति लोकप्रिय यी हस्तीलाई ६० वर्षकै अल्पायुमा गुमाउनुपर्दा जगतै स्तब्ध भयो । यिनको निधनमा अर्जेन्टिनाले त तीनदिने शोक नै मनाउँदै छ । विश्वभरबाट पनि फुटबललगायतका विभिन्न खेलका हस्ती र राष्ट्र/सरकार प्रमुखहरूले दुःख व्यक्त गरिरहेका छन् । यो युगका एक महान् खेलाडीलाई यतिबेला जोकोही खेलप्रेमीहरूले सम्झिरहेका छन् ।

परोक्ष नै सही, अर्जेन्टिनाबाट १० हजार माइल टाढाको नेपालमा पनि फुटबल अति लोकप्रिय हुनुमा म्याराडोनाकै खास देन छ । सन् १९८६ मा मुलुकमा पहिलोपटक विश्वकप फुटबल नेपाल टेलिभिजनमार्फत देखाइएको थियो । र, उक्त प्रतियोगितामा म्याराडोनाले विश्व फुटबल नै परिवर्तन गरिदिएका थिए । पहिलोपटक टेलिभिजनमा फुटबल हेर्न पाउनु, त्यो पनि सर्वकालकै उत्कृष्ट मानिएका खेलाडीको खेल– नेपालीलाई म्याराडोनाको जादुले नतान्ने कुरै थिएन । यही कारण, नेपालमा अझैसम्म पनि अर्जेन्टिनाका प्रशंसक निकै धेरै छन् । कतिसम्म भने, म्याराडोना विवादले घेरिएर प्रहरी नियन्त्रणमा पर्दा नेपालमा उनको समर्थनमा जुलुससमेत निस्किएको थियो । यसरी नेपालमा पनि फुटबलको लोकप्रियतालाई शिखर चढाउनसमेत योगदान पुर्‍याएका यी विश्व खेलाडी नेपालीको स्मृतिमा सधैं रहिरहनेछन् ।

विश्व फुटबललाई एउटा सुन्दर लय दिएका यिनको व्यक्तिगत जिन्दगी भने सलल बगेको थिएन । यसको कति असर उनको खेलमा पनि परेको थियो । नियमित लागूऔषध दुर्व्यसनका कारण उनी पटक–पटक रोगले थलिएका थिए, घरीघरी विवादमा पनि तानिन्थे । लागूऔषधकै नशामा उनले पत्रकारलाई गोलीसमेत हानेका थिए । ‘डोपिङ टेस्ट’ मा असफल भएपछि अमेरिकामा सन् १९९४ मा भएको विश्वकपबाट उनलाई घर फर्काइएको थियो । सन् १९९१ मा कोकिन सेवन गरेको पाइएपछि १५ महिना प्रतिबन्ध लगाइएको थियो । तैपनि म्याराडोना यति लोकिप्रय रहे कि, यी भूलहरूलाई उनका प्रशंसकहरूले केवल पादटिप्पणीका रूपमा मात्र लिइदिए, उनको योगदानको कदर गर्न कहिल्यै चुकेनन् ।

विवादबीच पनि म्याराडोना नायकै भइरहनुको कारण एउटै थियो– मैदानभित्रको प्रदर्शनमा उनलाई ‘भगवान्’ नै मानिन्थ्यो । यसको प्रमुख कारण उही १९८६ को विश्वकप अर्जेन्टिनालाई जिताउनु नै हो । फुटबल सामूहिक खेल हो, तर म्याराडोनाले त्यो विश्वकप एकल प्रयासमा जिताएका थिए भन्दा पनि फरक पर्दैनथ्यो । यसरी उनले फुटबलमा विशेष रौनक भित्र्याएका थिए । उनको त्यही प्रदर्शनले फुटबललाई एउटा स्वरूपमा ल्याएको थियो । सन् १९८६ मा मेक्सिकोमा भएको उक्त विश्वकपमा अर्जेन्टिनाले १४ गोल गरेकोमा ५ गोल म्याराडोना एक्लैले गरेका थिए, थप ५ गोलका लागि पास उपलब्ध गराएका थिए । यसपछिका दिनमा उनी फुटबल मन पराउनेका लागि ‘देवतुल्य’ रहे । त्यसो त, प्रशंसकहरूले उनलाई भगवान्का रूपमा हेर्नुको कारण अर्को पनि छ । त्यही विश्वकपमा इंग्ल्यान्डविरुद्ध हेड गर्ने क्रममा उनले हातले गोल गरेका थिए, जसलाई उनी स्वयंले ‘भगवान्को हातले गरेको गोल’ भन्थे ।

इंग्ल्यान्डविरुद्ध त्यही खेलमा गरेको उनको अर्को गोल विश्वकपकै उत्कृष्टमा गनिएको थियो । मध्यभागबाट बललाई एक्लै अगाडि बढाउँदै उनले अंग्रेज खेलाडीहरू र गोलरक्षकलाई छक्याउँदै गरेको उक्त गोललाई विश्व फुटबल महासंघ (फिफा) ले शताब्दीकै उत्कृष्ट भनेर पुरस्कृत नै गरेको थियो । फिफाले ब्राजिलका पेले र म्याराडोनालाई एकै ठाउँमा राख्दै बीसौं शताब्दीको उत्कृष्ट खेलाडीमा चुनेको थियो । यिनै म्याराडोनाको नेतृत्वमा अर्जेन्टिनाले १९९० को विश्वकप फाइनल पनि खेलेको थियो । गोलका लागि भोको रहने, उत्कृष्ट मौका सिर्जना गर्ने र विपक्षीलाई सजिलै बुझ्ने भएका कारण म्याराडोना खेलाडीको रूपमा सदैव उदाहरणीय रहे, सर्वकालिक महान् फुटबलर बने । जतिले उनको खेल हेरे, ती सबैलाई उनले लठ्ठै पारे । मजाले बल ‘ड्रिब्लिङ’ गर्ने उनको खुट्टामा छुट्टै जादु थियो । बलमाथि उनको नियन्त्रण बेजोड रहन्थ्यो । उनले लगाएकै कारण १० नम्बर जर्सीको महत्त्व नै अर्को बन्यो । उल्लेखनीय के भने, म्याराडोनाको जादु त्यतिखेर चम्किएको थियो, जतिखेर अर्जेन्टिनामा सैनिक शासन थियो । तानाशाही शासनका कारण जनताले दुःख पाइरहेका बेला उनैले फुटबलमार्फत मुलुकवासीलाई नयाँ आयामसमेत दिएका थिए ।

यता, युरोपमा बार्सिलोनाको असफल यात्रापछि म्याराडोना इटालीको नेपोली आएका थिए । नेपोली फुटबलमा एउटा सानो क्लब मात्र थियो । म्याराडोना आएपछि नेपोलीलाई दुई सिरी ‘ए’ र एक युरोपियन कपको उपाधि दिलाएका थिए । त्यहाँ पनि उनले एकल प्रदर्शनजस्तै गरे । नेपोली फुटबल सहरको रूपमा मात्र चिनिएन, फुटबल टोलीका रूपमा पनि स्थापित भयो । त्यसकै गुन तिर्न अब नेपोलीका मेयरले सान पाब्लो रंगशालालाई डिएगो अरमान्डो म्याराडोना रंगशालाका रूपमा नामकरण गर्ने जनाएका छन् ।

म्याराडोना फुटबल खेल्दा आफूलाई अनौठो शान्ति मिल्छ भन्थे । अहिले उनको भौतिक जिन्दगीले नै शान्तप्रस्थान रोजिसकेको छ । उनको निधनपछि फुटबलका अर्का सर्वकालिक विश्व खेलाडी पेलेले आफ्नो प्रिय साथी गुमाएकोमा दुःख व्यक्त गर्दै भनेका छन्, ‘म आस गर्छु, एक दिन हामी आकाशमा सँगै फुटबल खेल्नेछौं ।’ यसबाटै थाहा हुन्छ, म्याराडोना र फुटबलको सम्बन्ध कति अन्योन्याश्रित छ । यो युगका यी महान् खेलाडीलाई हाम्रो श्रद्धाञ्जली !

प्रकाशित : मंसिर १२, २०७७ ०८:०९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×